Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 259, с. 490-491

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 259 из 338

С. 490-491

Оригинал (по-польски)

W 1562 r. (?) Zygmunt August wydzierżawił mu 3 wsie wraz z chłopami w starostwie knyszyńskim pod miastem Augustowem. Były to: Grabowo z Giniówką — 40 wł., Kamionka — 34 wł. i zaścianek wójta Trojana zwany Pruska — 3 wł. 23 m 1473, 18 I 1564 r. Chwalczewski dzierżawca knyszyński na rozkaz króla wprowadził go w posiadanie tych wsi i szczegółowo opisał granice nadania, na których usypano kopce graniczne?e1474. 18 V 1564 r. przywilejem wystawionym w Knyszynie Zygmunt August nadał Jobowi Preytfusowi horodniczemu wileńskiemu, dzierżawcy olkiennickiemu i lejpuńskiemu te 3 wsie na własność 1475,

Bernardyni tykocińscy, którzy czuli się skrzywdzeni, ponieważ rozbudowa twierdzy pociągnęła za sobą rozbiórkę ich klasztoru i kościoła, w swej kronice określili Joba Preytfusa haeretici versipellis, czyli obłudnym heretykiem. Nie było to prawdą, bo Preytfus też za konsensem króla zbudował w Grabowie rzymskokatolicki kościół parafialny, który uposażył w 3 wł. i dziesięcinę z własnych dóbr1476. Również w Wilnie w czasach jego murarskiej działalności w zamku funkcjonujący w jurydyce kapitulnej, na Podzamczu kościół św. Marii Magdaleny zyskał dodatkowe wezwanie św. Joba.

RADZIWIŁŁ JAN JANOWICZ, krajczy litewski, star. tykociński (zm. 27 IX 1551)

Jan Janowicz Radziwiłł z linii na Ołyce i Nieświeżu był bratem stryjecznym Jana Radziwiłła księcia na Goniądzu i Rajgrodzie1477.

Urząd krajczego WKL wraz ze starostwem tykocińskim otrzymał na sejmie brzeskim we wrześniu 1544, kiedy to Żygmunt August, otrzymawszy w zarząd WKL uzupełniał skład panów rady. Współdziałał z bratem Mikołajem w akcji na rzecz oddania Zygmuntowi Augustowi wielkorządztwa

Litwy. Otrzymane urzędy były nagrodą za to, podobnie jak suma 200 zł pol. wypłacona ze skarbu królewskiego 19 I 1545 r. W okresie sprawowania przez Żygmunta Augusta wielkorządów na Litwie cieszył się jego łaską i zaufaniem. W r. 1547 brał udział w sejmie wileńskim, podczas którego świadkował (23 II) na przywileju dla ziemi bielskiej. W ciągu 1547 i 1 poł. 1548 r. przebywał bezpośrednio w otoczeniu młodego króla. Był zwolennikiem zacieśnienia unii polsko-litewskiej, za którą głośno agitował.

Agitacja za unią, zbliżenie do Bony i opozycji litewskiej i koronnej doprowadziły Radziwiłła do utracenia łask króla. Wyrazem tego było odebranie mu w styczniu 1550 r. starostwa tykocińskiego oraz ostre potępienie przez króla starań Jana Radziwiłła o unię z Polską1478.

ROHATYŃSKI STANISŁAW, kapelan JKM, pleban bargłowski

17 X 1571 r. król prezentował na stanowisko plebana bargłowskiego (w Bargłowie Kościelnym k/Augustowa) po śmierci Stanisława Wlewskiego, swego nadwornego kapelana uczciwego Stanisława z Rohatyna1479.

ROSOCHA FRANCISZEK, puszkarz zamkowy w Tykocinie Wzmiankowany w kwicie z 12 III 1578 r., który dał król Stefan Batory Łukaszowi Górnickiemu, za wypłacane prowizje służebnikom zamku tykocińskiego. Nie wiemy od kiedy Rosocha pełnił funkcję puszkarza zamkowego1480, Przebywał on już w starostwie tykocińskim w 1571 r., a inwentarz dóbr tykocińskich z tego roku wykazuje, że we wsi Leśniki Franc Rosocha nowo na rok [15]72 wł. 1 na osadzie trzymał1481. Później, po 1572 r. 2 wł. w Leśnikach stanowiły uposażenie cejgwarta tykocińskiego i były nadawane dożywotnio, a więc i Rosocha najwidoczniej pełnił tę funkcję 1482. Najpewniej w zakres usług puszkarskich wchodziło prowadzenie młyna prochowego, w pobliżu dawnego folwarczku puszkarzy — Szelągówki istniała osada młyńska Frącki, nazwana pewnie od imienia Franciszka Rosochy.

Сноски

1473 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 88, k. 251; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 455-456.

1474 Tekst przywileju w AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 5, s. 600 1 AGAT Warszawa, APP, nr 19, s. 455-456.

1475 j, Wiśniewski, DzOPA, s. 132. Por. Katalog drevnim aktovym knigam.

1476 Archiwum Jana Zamoyskiego, t. 1, s. 376-377. J. Wiśniewski pisał: Dziś ani kościół, pod którym spoczął fundator, ani parafia nie istnieje; wraz z nim zaginął wszelki ślad po grobie tego wybitnego architekta wojskowego epoki renesansu w Polsce. Jeden z późniejszych właścicieli Grabowa w 1636 r. twierdził nawet, że Job Preytfus brał udział przy zakładaniu Augustowa. Bardzo możliwe, że pomagał on Chwalczewskiemu w projektowaniu nowego miasta. Wdowa po Preytfusie wyszła powtórnie za mąż za Macieja Strubicza sakretarza i pisarza królewskiego. - J. Wiśniewski, DzOPA, s. 133. Opinia o udziale Preytfusa w zakładaniu Augustowa - AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 45, К. 51 w liście Adama Janczewskiego.

1477 д, Boniecki, Poczet, s. 275.

1478 М. Michalewiczowa, Radziwiłł Jan, PSB, t. 30, s. 195-197. Starostwem tykocińskim w jego imieniu 7 III 1548 r. zarządzał namiestnik Ihnat Kriczewski. Por. CPAHB Mińsk, F. 1744, op. 1, nr 1, k. 207.

1479 МТМ, +. 530 [8]. (1566-1572), nr 91, s. 81.

1480 ĄAGAD Warszawa, MK, nr 118, k. 298-299.

1481 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 39.

1482 M.in. 24 1 1624 r. Consensus ad cedendum de дите advitalis super 2 laneos agri in villa Lesniki capitaneatu Tykocinensis in palatinatu Podlachiae in rem famati ceigwart tykocinensem — por. AP Białystok, Kamera, nr 155 A.

Перевод на русский (машинный)

В 1562 г. (?) Сигизмунд Август арендовал ему 3 села вместе с крестьянами в Кнышинском старостве под городом Августовом. Это были: Грабово с Гиневкой 40 ил., Камёнка 34 ил. и замки войта Трояна по имени Пруссия 3 ил. 23 м147318 января 1564 г. Хвалчевский арендатор Кнышинский по приказу короля ввел его во владение этими деревнями и подробно описал границы передачи, на которых были высыпаны пограничные холмы.1474. 18 В 1564 г. привилегией, выданной в Кнышине Сигизмунд Август даровал Иову Прейтфуса Вильнюсского, арендатора Олькенницкого и Лейпунского, эти 3 села в собственность1475,

Бернардины, которые чувствовали себя обиженными из-за расширения крепости, повлекшей за собой снос их монастыря и церкви, в своей хронике определили Joba Preytfus aeretici versipellis, то есть лицемерным еретиком. Это не было правдой, потому что Прейтфус также по согласованию с королем построил в Грабе римско-католическую церковь, которая осадила приходскую церковь 31476. Также в Вильнюсе во времена его кладки в замке, функционирующий в юрисдикции капитуляции, на Подзамче церковь Святой Марии Магдалины получила дополнительное приглашение святого Иова.

Радзивилл Ян Янович, крохотный литовский, star. tykociński (27 IX 1551)

Ян Янович Радзивилл из линии на Олыке и Несвиже был двоюродным братом Яна Радзивилла князя на Гонидзе и Райгороде.1477.

Управление крайнего ВКЛ вместе с тыкочинским староством получил на Брестском сейме в сентябре 1544 года, когда Жигмунт Август, получив в совете ВКЛ, пополнял состав господ совета. Сотрудничал с братом Николаем в акции по отданию Сигизмунду Августу великодержавие.

Полученные должности были вознаграждением за это, как и сумма 200 злотых, выплаченная из королевской казны 19 января 1545 года. Во время правления Жигмунта Августа великодержав в Литве пользовался его благодатью и доверием. В 1547 году он принимал участие в Вильнюсском сейме, во время которого он громко свидетельствовал (23 II) на привилегии для белорусской земли. В течение 1547 года он был непосредственно в Польше.

Агитация за унию, сближение с Боной и литовской и коронной оппозицией привели Радзивилла к утрате благосклонности короля. Выражением этого было лишение его в январе 1550 года старосты Тыкоцинского и резкое осуждение королем усилий Яна Радзивилла об унии с Польшей.1478.

РОГАТЫНСКИЙ СТАНИСЛАВ, капеллан JKM, барглавский плебан

17 октября 1571 г. король представил на должность плебана Баргловского (в Барглове Костёльном к/Августову) после смерти Станислава Влевского, своего придворного добропорядочного капеллана Станислава из Рогатина.1479.

РОЗОХА ФРАНЦИШЕК, замковый канцеляр в Тыкоцине Упомянутый в цвете от 12 марта 1578 г., который король Стефан Баторий дал Лукашу Гурницкому, за выплаченные комиссии слугам замка Тыкоцин. Мы не знаем с тех пор, когда Росоха выполнял функцию замкового канцеляра1480Он уже находился в Тыкоцинском старостве в 1571 году, а инвентарь тикоцинских имений того года показывает, что в деревне Лесники Франц Росоха вновь на год [15]72 ил.1481. Позже, после 1572 г. 2 итал. в Лесниках были заработной платой тикоцинского и передавались пожизненно, поэтому и Розоха, очевидно, выполнял эту функцию1482. Скорее всего, в сферу консервных услуг входило ведение пороховой мельницы, недалеко от бывшего завода консервистов Шелонговки существовал мельничный поселок Фронцки, названный, вероятно, в честь Франца Росоши.

Сноски

1473 CAADR Москва, F. 389, op. 1, No 88, k. 251; AGAD Варшава, APP, No 19, стр. 455-456.

1474 Текст привилегии в AGAD Варшава, Капициана, No 5, с. 600 1 AGAT Варшава, APP, No 19, с. 455-456.

1475 j, Вишневский, DzOPA, s. 132. Ср. Каталог деревянными книгами.

1476 Архив Яна Замойского, т. 1, стр. 376-377. Ю. Вишневского писал: Сегодня ни костел, под которым покоился основатель, ни приход не существует; вместе с ним пропали все следы могилы этого выдающегося военного архитектора эпохи Возрождения в Польше. Один из более поздних владельцев Грабова в 1636 году даже утверждал, что Иов Прейтфус принимал участие в создании Августова.

1477 С. 275, с. 275.

1478 М. Михалевичова, Радзивилл Ян, PSB, т. 30, с. 195-197. Тыкочинским староством от его имени 7 III 1548 года управлял наместник Игнат Кричевский. Ср. CPahb Минск, F. 1744, op. 1, No 1, к. 207.

1479 , +. 530 [8]. (1566-1572), No 91, с. 81.

1480 AGAD Варшава, МК, No 118, стр. 298-299.

1481 АГАД Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 39.

1482 В частности, 24 1 1624 г. Consensus ad cedendum de dite advitalis super 2 laneos agri in villa Lesniki capitaneatu Tykocinensis in palatinatu Podlachiae in rem famati ceigwart tykocinensem поруч.