Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 243, с. 458-459
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 458-459
Оригинал (по-польски)
i peniańskim 178. Początkowo w l. 1544-1546 Wojciech Jasieński wymieniany był w gronie straży pałacowej, złożonej z 35 halabardzistów 1297.
Trzymał on majątek zwany Krzywa, w pobliżu Knyszyna, który i później po nim tradycyjnie dzierżawiony był przez jurgieltników królewskich: Mikołaja Konarskiego i Jana Lisowskiego. Majętność pochodziła z nadania w 1547 r. Składały się na nią wójtostwa w Brzozowej (5 wł.) i Bobrówce (5 wł.) w starostwie knyszyńskim 1298, W kwietniu 1555 r. Piotr Chwalczewski, star. knyszyński zakwestionował prawa do Krzywej, wójtostwa brzozowskiego i młyna zwanego Krukowski. Król wówczas nakazał Jasieńskiemu pokazanie prawa do nich1299, W efekcie król zawyrokował o odebraniu wójtostwa i w zamian dał położoną w starostwie knyszyńskim wieś Olszankę, liczącą 10 wł. (dziś wieś ta nie istnieje) 1300,
W 1561 r. w inwentarzu starostwa knyszyńskiego zanotowano: Podle granic dworu tego [Grodziska — przyp. J. M.] przyległ dworzec i imienie nieboszczyka p. Jasieńskiego, nazwane Krzywa, Którego imienia, jako mi p. starosta knyszyński sprawę dał jest wł. 3 albo więcej które imienie, leży pod puszczą grodzieńską, nad rzeką Brzozową, na której rzece jest młyn Kruk zwany, prawie pod samą puszczą zbudowany, przy którym młynie jest kilku poddanych tegoż imienia [wieś Krukowszczyzna — przyp. J. M.), którzy czynią na puszczy szkodę, bo są strzelcy. A iż jako mi sprawa jest dana nieboszczyk p. Jasieński to imienie prawem wójtowskim dzierżał, a nie dziedzicznym, tedy by dobrze było aby KJM raczył tam wysłać komisarze swe, aby się dowiedzieli, za czem potomkowie p. Jasieńskiego to imienie dzierżą: jeśli prawem wójtowskim, aby byli skupieni, a jeśli prawem dziedzicznym dzierżą, aby im była za to imienie odmiana na inszem miejscu dana. Albo też aby JKM potomki p. Jasieńskiego przedsię pozwawszy, prawa, za czem to imienie dzierżą położyć rozkazać raczył. Bo gdzieby to imienie do ręki JKM przyszło, byłoby wielką obroną puszczy, ponieważ też tam pod puszczą imiona ziemieńskie, jako p. [Jana] Karpia i panów starościców pińskich leżą. A na tem miejscu, gdzie młyn jest, mógłby być za dobrym porządkiem młyn lepszy i staw, bo jest po temu łożysko i brzeg1301. Do odebrania Krukowszczyzny jednak nie doszło. W księdze wpisów Metryki Litewskiej z l. 1559-1563 г. odnotowano, że syn kuchmistrza — Mikołaj Jasieński dopełnił obowiązek przed-1296
łożenia ojcowskiego prawa na majętność Krzywą1302. Dopiero w 1568 r. król odzyskał Krukowszczyznę od spadkobiercy Wojciecha Jasieńskiego: donatio bonorum Krokowszczyna tenutae Knyszynensi adiacentum SRM a generoso Nicolao Jasiński1303.
18 VI 1550 r. król Zygmunt August wydał wyrok w sprawie pomiędzy generosi Alberti Jasieński coquinae nostrae Magni Ducatus Litwaniae magistrii et notarii terrestri bielscensi a Łukaszem i tego braćmi Kurzenieckimi o dobra Sikory pod Knyszynem 186,
W 1551 r. został mianowany pisarzem ziemi bielskiej. Ostro protestował na obradującym w tym roku sejmiku ziemi bielskiej poseł Jan Krassowski, twierdząc, że nominacja ta odbyła się sine nulla legitime electione praemissa1305,
Pewnie już w XVI w. założenie dworsko-ogrodowe w Krzywej zyskało swój renesansowy kształt przestrzenny, rozmierzono je na planie szachownicy, a podziały kwaterowe podkreślono drogami i nasadzeniami drzew 1306,
Podejrzewać można, że etymologia nazwy Jasionówka (dawniej też zwanej Jasienówką), graniczącej z Krzywą i Krukowszczyzną pozostaje w jakimś związku z Wojciechem Jasieńskim. Może odstąpił ją starościcom pińskim — Kurzenieckim z pobliskiej Kalinówki.
Ożeniony był z Zofią Skopówną1307, Synem Wojciecha Jasieńskiego był Mikołaj Jasieński, również dworzanin i pisarz króla Zygmunta Augusta, dzierżawca luboszański wzmiankowany 21 IX 1568 г. 19013041308
Сноски
1296 д. Boniecki, Poczet, s. 106.
1297 7, Kolankowski, Zygmunt August, s. 318.
1298 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr. 62; A. Boniecki, Poczet, s. 106.
1299 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 85, k. 6; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 222.
1300 w. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 280.
1301 w, Chomętowski, op. cit., s. 247-248 i 280.
1302 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 95, К. 313; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 637.
1303 BU Wilno, Е. 57, В 54, nr 219.
1304 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr 77, dok. nr 82, s. 487-488. Sikory były przedtem własnością Jana Iwachny Kurzenieckiego, skarbnika Mikołaja Mikołajewicza Radziwiłła. Zob. J. Wiśniewski, DzOPG, t. I, s. 222.
1305 1. Т. Baranowski, Podlasie w przededniu..., s. 69.
1306 Е, Bończak-Kucharczyk, J. Maroszek, Katalog parków i ogrodów zabytkowych woj. białostockiego, t. VII, Białystok 1988, s. 413-417, (maszynopis PSOZ Białystok).
1307 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 85, k. 129i 140; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 242 i 245.
1308 Wówczas sprzedał bp. Walerianowi Protasewiczowi swoją kamienicę, w Wilnie naprzeciw pałacu biskupiego z przeznaczeniem na kolegium jezuitów. Por. BAN Wilno, Е. 2, nr 54; Opisanie ROVPB, t. ПШ, nr 54, s. 34; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 614, s. 244; Arch. sb., t. 3, nr 20, s. 26-29. Był pisarzem królewskim Stefana Batorego, wzm. 29 IV 1580 r., BAN Wilno, F. 1, nr 192, R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 675, s. 271; 13 IV 1582 r., BAN Wilno, F. 1, nr 195; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 685, s. 275; 6 ШГ 1600 r., BAN Wilno, Е. 6, nr 260; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 761, s. 305.
Перевод на русский (машинный)
и пенянский 178. Первоначально в 1. 1544-1546 Войцех Ясенский был обменян в рядах дворцовой гвардии, состоящей из 35 галабардистов1297.
Он держал имение под названием Крива, недалеко от Кнышина, который и позже традиционно был арендован королевскими юргельтистами: Николаем Конарским и Яном Лисовским. Имущество было получено в 1547 году. Оно состояло из войтоварища в Бжозовой (5 в.) и Бобровке (5 в.) в Кнышинском старостве.1298, В апреле 1555 года. Пётр Хвальчевский, star. Knyszyński поставил под сомнение права на Krzywy, березовое войто и мельницу под названием Krukowski. Король тогда приказал Ясенскому показать право на них1299В результате король постановил лишить войтства и взамен отдал расположенную в Кнышинском старосте деревню Ольшанку, насчитывающую 10 ил. (сегодня этой деревни не существует).1300,
В 1561 г. в инвентаре Кнышинского старосты было записано: «По границам королевского двора этого [Гродского Я. М.], чтобы прилегла к нему резиденция и имя покойника г. Ясенского, названное в честь Крывы, как г. Кнышинский староста дело дало мне также. 3 или более, какое имя лежит под рекой». Ясенский это имя, которым владеют: если войтским законом владеют, чтобы были сосредоточены, а если наследственным правом владеют, чтобы им было дано имя перемена на другом месте. Или чтобы ЕКВ от потомков Ясенского подали в суд, потому что это имя у них есть, чтобы приказать.1301. Однако до получения Круковщины не дошло. В книге записей Литовской Метрики от 1. 1559-1563 г. было отмечено, что сын кухаря Николай Ясенский выполнил долг перед...1296
О введении отцовского права на имущество кривой1302. Только в 1568 г. король вернул Круковщину от наследника Войцеха Ясенского: donatio bonorum Krokowszczina tenutae Knyszyniensi adiacentum SRM a generoso Nicolao Jasiński1303.
18 июня 1550 г. король Сигизмунд Август вынес решение по делу между generosi Alberti Jasienski coquinae nostrae Magni Ducatus Lithoniae magistrie et notariari terrescenssi и Лукашем и тем братьями Курзенецкими о благе Сикоры под Кнышином 186,
В 1551 г. он был назначен писателем земли белой. Он резко протестовал на заседающем в этом году сеймике земли белой депутат Ян Крассовски, утверждая, что это назначение состоялось sine nulla legitime electione praemissa1305,
Вероятно, уже в XVI в. усадебно-садовое основание в Криве приобрело свою ренессансную пространственную форму, было распределено на плане шахматной доски, а жилые отделы были подчеркнуты дорогами и посадками деревьев.1306,
Подозрительно, что этимология имени Ясеновка (ранее также называемой Ясеновкой), граничащей с Кривой и Круковщиной, связана с Войцехом Ясенским. Может быть, он оставил ее старцам Пинским Курзенецким из близлежащей Калиновки.
Женился на Софии Скопцовой.1307Сыном Войцеха Ясенского был Николай Ясенский, также придворный и писатель короля Сигизмунда Августа, арендатор Любошанский упоминается 21 IX 1568 г.13041308
Сноски
1296 Д. Бонецкий, Почет, с.106.
1297 7, Коланковский, Сигизмунд Август, с. 318.
1298 CAADR Москва, F. 389, op. 1, No 62; А. Бонецкий, Почет, с. 106.
1299 CAADR Москва, F. 389, op. 1, No 85, k. 6; AGAD Варшава, APP, No 19, с. 222.
1300 В. Хомячков, Материалы для истории..., с. 280.
1301 С. 247-248 и 280.
1302 CAADR Москва, Е. 389, op. 1, No 95, К. 313; AGAD Варшава, APP, No 19, с. 637.
1303 БУ Вильнюс, Е. 57, В 54, No 219.
1304 М.Н. Краков, Библ. Чарт., TN No 77, док. 82, с. 487-488. Сикоры были ранее собственностью Яна Ивахны Курзенецкого, казначея Николая Миколайевича Радзивилла. См. J. Вишневский, DZOPG, том I, стр. 222.
1305 1 Т. Барановский, Подляское в преддверии..., с. 69.
1306 Е, Бончак-Кухарчик, Я. Марошек, Каталог парков и садов исторических Белостокского воеводства, том VII, Белосток 1988, стр. 413-417, (машинопись PSOZ Белосток).
1307 CAADR Москва, F. 389, op. 1, No 85, k. 129i 140; AGAD Варшава, APP, No 19, с. 242 и 245.
1308 Тогда продал епископу Валериану Протасевичу свой дом, в Вильнюсе напротив Епископского дворца No 2, с. 19, No 614, с. 244 Архангельский. 305.