Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 231, с. 434-435
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 434-435
Оригинал (по-польски)
w Knyszynie znajdował się zwolniony od podatków dom panów Scipianów, usytuowany pewnie przy kompleksie stajennym przy sadzawkach 1161.
19 VII 1582 r. w Grodnie Stefan Batory król Polski ponowił nadanie wsi Harasimowicze, Stock i Grodziszczany najwidoczniej już po śmierci kawalkatora, bo odbiorcą aktu był syn Scipiona Campo, również Ścipion1162. Dla potrzeb osobistych Scipiona król ofiarował mu kilka wsi w tym leśnictwie — m.in. Stock i Jaczno. To wówczas w Tabeńszczyźnie obok Stocka powstała rezydencja Scipionów del Campo, piękne założenie dworsko-ogrodowe, które sto lat później zasłynęło jako Różanystok1163. W 1578 r. w inwentarzu starostwa grodzieńskiego odnotowano, że wieś Harasimowicze liczącą 33 wł. gruntu średniego oddano p. Scypionu Campu cavalcatoru KJM1164.
CHODKIEWICZ ALEKSANDER, star. knyszyński, zm. 1549 r.
Na służbie dworskiej był od 1495 r., w 1502 r. został koniuszym nadwornym, w 1506 marszałkiem hospodarskim. Posądzony o współudział w spisku Michała Glińskiego został w lutym 1509 r. uwięziony, a wolność i łaskę monarchy odzyskał dopiero w lutym 1511 r. W l. 1518-1522 był dzierżawcą ostryńskim brzeskim. Główne jego dobra rodowe znajdowały się w pobliżu włości knyszyńskiej — Supraśl, Zabłudów, Brzostowica, Roś i Choroszcz. Szczególną opieką darzyła Chodkiewicza Bona1165. Urząd starosty knyszyńskiego pełnił w l. 1530-1166. Chodkiewicz zm. 28 V 1549 r.461167
A. Chodkiewicz założył miasto Knyszyn w 1538 r., dokonał pomiaru gruntów miejskich oraz całej włości knyszyńskiej.
CHODKIEWICZ GRZEGORZ, star. tykociński, zm. 12 XI 1572 r.
Był jednym z czterech synów Aleksandra Chodkiewicza. Jako starosta tykociński wspominany był w 1545 r1168. Był drugim z kolei królewskim starostą tykocińskim, po Janie Janowiczu Radziwille krajczym litewskim.
W dokumencie lokacyjnym miasta Zabłudowa, który wystawił w Krakowie 21 VIII 1553 r. król Zygmunt August, długi ustęp poświęcił król motywacjom nadania. Oprócz wymienienia zasług Grzegorza, który wówczas był podkomorzym litewskim i starostą kowieńskim, dzierżawcą kormiałowskim i rumszyskim, prócz zasług rodu, również jego ojca dla władcy i całej Rzeczpospolitej оп sam wiernie służył królowi. 18 eho milost z molodosti let svoich u dvoru naśoho trivajućci ustavićnymi i nakladnymi slużbami svoimi i nam sja stale zachoval. I protiuko neprijatelej naśich na posluhach naśsich i zemskich Gastokrot byvajuci utrat svoich ne litoval. I tych Gasov na veseli naśom hosudarskom i pri vnosennju i koronaciej korolevoe ej milosti i velikoe kniahini Katariny budućci ku ućtivosti dvoru naśoho, z nemałym poćtom, kośtovne i ućtive priechavsi dosyt nakladu i utrat svoich
Miasto Zabłudów zyskało renesansowy układ przestrzenny. Wzniesiono w nim rezydencję Grzegorza Chodkiewicza. W mieście prócz wybudowanego przed 1553 r. kościoła parafialnego właściciel założył w 1567 r. cerkiew. Jej fundacja łączyła się z nadaniem jej statusu siedziby dekanatu prawosławnego — protopopii. Uposażył też szpital dla ubogich, a przy kościele założył szkołę (1567 r.)1170. Działania te wyraźnie pozostawały w kontekście planów królewskich zorganizowania na północnym Podlasiu centralnej rezydencji monarszej. Jeszcze bardziej korespondowała z nimi akcja sprowadzenia moskiewskich drukarzy Iwana Fiodorowa i Piotra Mścisławca, którzy działali w Zabłudowie właśnie w l. 1568-1572, drukując m.in. starosłowiańską Evangelija ucitelnoe (17 Ш 1569 r.) i Psaltir s Casoslovom (1570 г.). Siedziba drukarni mieściła się przy cerkwi parafialnej, bo protopop Nestor1169
Сноски
1161 Akta albo sprawy, nr 473.
1162 Piękny pergaminowy dokument z pieczęcią kancelarii litewskiej spłonął w 1944 r. wraz ze zbiorami Biblioteki Przezdzieckich i dziś nie wiemy, czy dotyczył jedynie dożywotniego użytkowania dóbr, czy nadawał je już dziedzicznie. Por. Z. Wdowiszewski, Straty Biblioteki Przezdzieckich, [w:] Straty bibliotek, t. III, Warszawa 1955, s. 384; Syn z kolei zasłużył się w wojnie inflanckiej, w krwawych bojach pod Wielkimi Łukami. Ponowienie nadania Harasimowicz, Steckiego Sioła, Grodziszczan, Bieniewicz i Stocznego wynikało z wdzięczności króla.
1163 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 60, k. 23: List pisany do Scipiona Kampo o postupene sel Jaćno do derżavy novodvorskoj do les'nictva novodvorskoho Stoćka. Dokument wpisany był w ML w I. 1576-1578. W innym tomie ML czytamy: Privilej kavalkatoru JKM Scypionu Kampo na sela u volosty starostva horodenskoho nowoduorskoj Harasymowicy i Stoćny pravem dożyvotnim. — por. CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 58, k. 190.
1164 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 10, s. 90.
1165 Prawa t przywileje; J. Maroszek, Kalendarium klasztoru Ojców Bazylianów w Supraślu - czasy Aleksandra Chodkiewicza, „Białostocczyzna”, nr 2(34) 1994 r., s. 3-13. W. Pociecha, Królowa Bona, t. III, s. 67.
1166 J, Jasnowski, Chodkiewicz Aleksander, PSB, t. 3, s. 354-355.
1167 S_K. Kossakowski, Monografie historyczno-genealogiczne, t. 3, Warszawa 1872, s. IM-IX.
1168 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 41, s. 635.
1169 Pergaminowy oryginał w kolekcji Bogdana Mikuły w Warszawie; Prawa i przywileje, nr 8, s. 66-68.
1170 Prawa i przywileje, nr 8 i 9, s. 66-72. J. Jasnowski, Chodkiewicz Grzegorz, PSB, t. 3, s. 358-359.
Перевод на русский (машинный)
В Кнышине был освобожден от налогов дом сципиантов, расположенный, вероятно, возле конюшни у водоемов.1161.
19 июля 1582 г. в Гродно Стефан Баторий, король Польши, возобновил передачу деревень Харасимовичи, Сток и Гроздщаны, по-видимому, уже после смерти калькулятора, потому что получателем акта был сын Сципиона Кампо, также Сципион.1162. Для личных нужд Сципиона король подарил ему несколько деревень в этом лесном хозяйстве в частности, Stock и Jacko. Именно тогда в Табенещене рядом со Стоком была создана резиденция Scipion del Campo, прекрасное усадебно-садовое основание, которое через сто лет стало известно как Rozánystok1163. В 1578 г. в инвентаре гродненского староства было отмечено, что село Харасимовичи, насчитывающее 33 ил. земли среднего размера, было передано г. Сципиону Campu cavalcatoru KJM1164.
CHODKIEWICZ ALEKSANDER, Стар. Кнышинский, ум. 1549 г.
На придворной службе был с 1495 года, в 1502 году стал конюшней придворным, в 1506 году фельдмаршалом. Обвиняемый в соучастии в заговоре Михаила Глинского был в феврале 1509 года, а свободу и благосклонность монарха получил только в феврале 1511 года. В 1, 1518-1522 годах был устрицким арендатором Брестского Дворца.1165. Должность старосты Кнышинского занимал в 1. 1530-1166. Ходкевич 28 в 1549 г.1167
А. Ходкевич основал город Кнышин в 1538 г., измерил городские земли и всю кнышинскую землю.
ХОДКЕВИЧ ГРЕГОРЗ, стар. tykociński, ум. 12 XI 1572 г.
Был одним из четырех сыновей Александра Ходкевича. Как староста тыкоцинскийй упоминается в 1545 году1168. Он был вторым королевским старостой Тыкочинским, после Яна Яновича Радзивилла крайним литовским.
В указе города Заблужда, который в Кракове 21 августа 1553 года выставил король Сигизмунд Август, длинное указание король посвятил мотивам придания. Помимо перечисления заслуг Григория, который в то время был подкомором литовским и старостой ковенским, кормяловским и румшиским арендатором, кроме заслуг рода, также его отца для правителя и всей Речи Посполитой сам по себе И тех Гасов на радость нам Государским и во время Вознесения и венчания царевны благодати и великой княжны Катарины, чтобы скупиться на суд наш, с немалым трудом, костлявый и усердствующий досыта,
Город Заблуждений приобрел ренессансную пространственную планировку. В нем была построена резиденция Гжегожа Ходкевича. В городе, кроме построенного до 1553 года приходского костела, владелец основал в 1567 году церковь. Ее фонд объединялся с предоставлением ей статуса резиденции православного деканата протопопии. Он также обеспечил больницу для бедных, а при церкви основал школу (1567 г.)1170. Эти действия явно оставались в контексте королевских планов организации на северном Подляском усадьбе центральной монаршей резиденции. Еще больше с ними соотносилась деятельность приведения московских типографов Ивана Федорова и Петра Мстиславца, которые действовали в Заблудьово как раз в 1 1568-1572 гг., печатая, в частности, старославянское Евангелие уцелело (17 т. Ш 1569 г.).1169
Сноски
1161 Дело или дело. No 473.
1162 Прекрасный пергаментный документ с печатью литовской канцелярии сгорел в 1944 году вместе с коллекциями библиотеки Пшедзицких, и сегодня мы не знаем, касался ли он только пожизненного использования имущества или передавался уже по наследству. Ср. З. Вдовишевское, Потеря библиотек Пшедзицкие, [в:] Потеря библиотек, том III, Варшава 1955, стр. 384; Сын в очереди заслужившийся в войне
1163 CAADR Moscow, F. 389, op. 1, No 60, к. 23: Письмо Scipione Kampo о прогрессировании Яцно в державу novodvorskou в les'nictva novodvorskoho Stočka. Документ был вписан в ML в I. 1576-1578. В другом томе ML читаем: Privilej kavalkatorku J
1164 АСК, Варшавская АГАД, д. I, No 10, с. 90.
1165 Права привилегии; Ю. Марошек, Календарь монастыря отцов Василий в Супрасле - времена Александра Ходкевича, «Белостокича», No 2 (34), 1994 г., стр. 3-13 В. Утешение, королева Бона, том III, стр. 67.
1166 Я. Ясновский, Ходкевич Александр, PSB, т. 3, с. 354-355.
1167 Коссаковский С. К. Историко-генеалогические монографии, т. 3, Варшава 1872, с. ИМ-IX.
1168 Варшавская АГАД, Капициана, No 41, с. 635.
1169 Пергаментный оригинал в коллекции Богдана Микулы в Варшаве; Права и привилегии, No 8, с. 66-68.
1170 Права и привилегии, No 8 и 9, с. 66-72. Ясновский, Ходкевич Григорий, PSB, т. 3, с. 358-359.