Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 218, с. 408-409
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 408-409
Оригинал (по-польски)
W Metryce Litewskiej wpisano List... do derżavcy knyśynskoho Petra Falcovskoho davsy emu nauku i spravu okolo skupovanja voitov knyśynskich spolne z panom Symkovicom starostą tykocińskim 1072.
Za rządów starosty knyszyńskiego Stefana Bielawskiego podzielono wielkie starostwo knyszyńskie na trzy mniejsze jednostki. Wydzielono z niego leśnictwo knyszyńskie z siedzibą w Borsukówce i starostwo augustowskie. Do leśnictwa przydzielono puszczę knyszyńską z częścią wsi oraz odległe biele między rzekami Nettą i Jegrznią. Z dóbr Goniądz i Rajgród utworzono odrębne starostwo. Stefan Bielawski oddał starostwo augustowskie, a wziął goniądzkie. Odtąd starostowie knyszyńscy byli równocześnie starostami goniądzkimi. Starostwo augustowskie objął 21 IX 1571 r. Marcin Dulski 25.
Ważne miejsce w ekonomice dóbr własnych zajmowała gospodarka ]eśna, dlatego też we wsiach starostwa knyszyńskiego wydzielono odrębne włóki dla strzelców i osoczników — ludności dozorującej puszcze i aktywnie uczestnicącej w łowach. Informuje o nich inwentarz 1564 r.:
Strzelcy:
Jaworówka (Hryniowce)1074, wł. strzeleckich 2 (1561 r.),
Krynica, wł. strzeleckich 2 wolnych (1561 r.), (1569 r. brak),
Supraśla, wł. strzeleckich 4 wolnych (1564 r.),
Romejki, wł. strzeleckich 2 wolnych (1564 r.).
Osocznicy w 1561 i 1564 r.:
Długołęka, wł. osocka lwolna, (1569 nie ma)
Zabiele, wł. 4 osockich wolnych (1569 są)
Zastocze, wł. osockich 4 1/2 wolnych,
Zofiówka, wł. osockich 9 1/2 wolnych
Jodeszki, wł. 8, m. 1, pr. 4 1/2 (do puszczy perstuńskiej)
Gurbicze, wł. 4 osoczników (do puszczy perstuńskiej)1073
Osocznicy 1569 r.
Chraboły, wł. 2
Ruda, wł. 2, dla stróża ostępu w Popielewie Supraśla, wł. 14
Zabiele 4
Służki dworne gdzie im każą z listy jechać, tam jadą:
nie
Obrubniki, wł. 6, (1561, 1569 r.),
Maciesze, wł. 5 (?) (1561 г.)
Zabiele, wł. 1.
Obraz zasad gospodarowania środkami finansowymi dostarcza rozliczedokonane w Knyszynie 15 XI 1569 r. Mikołaja Konarskiego dozorcy
i zarządcy dworca knyszyńskiego, który otrzymał:
od leśniczych, za 1568 i 1569 r. — 20.575 zł, 29 gr, d. 6,
od ks. Jana Makowieczkiego, a potem od jego brata ks. Tomasza — 24.119 zł, gr 7, d. 3,
od Andrzeja Dybowskiego, star. knyszyńskiego — 3.127 zł, gr 3, - d., od Stanisława Fogelwedera, sekretarza JKM - 1.200 zł,
od Jakuba Zaleskiego pisarza skarbu JKM - 5.120 zł,
od Floriana Caborto aptekarza i od Piotra Kominnika, po nieboszczyku Ludwiku Barwierzu — 725 zł, 7 gr, - 4,
z absencji drabanckich od 1 X 1568 do 6 VIII 1569 — 2.029 zł, 2 gr. Razem: 56.896 zł, 18 11/2 gr.
Wydatki:
strawne pieniądze sługom JKM i innej czeladzi, która w Knyschinie i w Thikoczinie mieszkała, wraz z pieniędzmi, które dał na toż S. Włoszkowi podskarbiemu JKM - 17.881 zł, 15 gr, 6 d.,
Jakubowi Zaleskiemu, na różne potrzeby JKM - 16.872 zł, 5 gr, Jopowi Preytfusowi na budowanie zamku w Thikoczinie i dworu w Knischinie — 7.200 zł,
Piotrowi Staręskiemu komornikowi JKM na płacenie furmanom, gdy w Augustowie drzewo karowali — 4.137 zł,
- Klimuntowi Bilińskiemu rotmistrzowi JKM tykocińskiemu na rotę
t przybawienie drabów — 2314 zł, 1 gr,
Rzemieślnikom: rymarzowi, siodlarzowi, paśnikowi, miecznikowi, pancernikowi, szewcu, zamesznikowi za różne potrzeby i roboty do stajniej i rysztunku naszego... więc na posyłanie za konie do stajniej naszej i na płacenie puszkarzom i czagwartowi thikoczkiemu — 6509 zł, 17 gr, 12 4.27
27 BAN Kórnik, nr 250, k. 37v-38.
Сноски
1072 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 87, k. 10; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 350.
1073 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 47, k. 16.
1074 26 VI 1564 r. w Bielsku. Żygmunt August potwierdził bojarom Jaworowskim: Andrzejowi i Jerzemu Hryniewiczom, a także ich bratankom: Wojciechowi, Piotrowi, Matysowi Mikołajewiczom, Stasiowi i Tomkowi Waskowiczom, Wojciechowi i Aleksemu Chwedkowiczom własność kąta puszczy knyszyńskiej, między rzekami Supraślą i Narwią. Zakupu Jaworówki dokonał ich ojciec i dziad Hryń Ignatowicz, u Jana Mikołajewicza Radziwiłła, gdy ten trzymał włość knyszyńską (1529-1530 r.). Okazali przy tym list Stanisława Grajewskiego namiestnika radziwiłłowskiego, który wymierzył i opisał granice nadania. BAN Wilno, Е. 2, nr 16. Zob. Rukopisnoe otdelenie Vilenskoj publićnoj biblioteki, vyp. I, Wilno 1871, К. 75-76, nr 16; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., s. 233, nr 588.
Перевод на русский (машинный)
В Литовской Метрике внесено письмо... в державку кнессинского Петра Фальковского толпы, которому посвящены учения и порядок вокруг кнессинских войтов, связанных с господином Симковичем старостой тыкочинским.1072.
При кнышинском старосте Стефане Белявском было разделено староство Кнышинское на три меньшие единицы. Из него были выделены Кнышинское лесничество с местонахождением в Борсуковке и Августовское староство. В лесное хозяйство были выделены Кнышинская пуща с частью деревни, а также отдаленные белки между реками Неттой и Егреньей. Из имущества Гонид и Раджгородский старостой было создано отдельное.
Важное место в экономике собственных благ занимала сельская экономика, поэтому в селах староста Кнышинского выделены отдельные нити для стрелков и осерок населения, которое курировало пущу и активно участвовало в охоте. Об этом сообщает инвентарь 1564 года:
Стрельцы:
Яворовка (Грыновцы)1074Стрелков, 2 (1561).
Крыница, в том числе 2 свободных (1561), (1569)
4 стрелковых отряда (1564).
Рёмеки, в т. ч. стрелковых 2 свободных (1564).
В 1561 и 1564 гг.
Длинная, ил. плазмовая, (1569)
Забеле, включая 4 свободных плазмы (1569 есть)
ул. Свободная, 4 1/2,
Севастополь, ул. Свободы, 9 1/2
Йодешки, ил. 8, м. 1, пр. 4 1/2 (в перстнский лес)
Гурбиче, вкл. 4 опрыскивателя (в перстненский лес)1073
Свердловская 1569.
Горького, 2
Рыжая, ил. 2, для сторожа отступа в Попеле Супрасля, ил. 14
Забеле 4
Придворные, куда им приказывают ехать из списка, туда и едут:
Нет.
Бордюры, ил. 6, (1561, 1569),
Машеша, ил. 5 (?) (1561 г.)
Беляева, 1.
Образ принципов управления финансовыми средствами обеспечивает расчет, сделанный в Кнышине 15 XI 1569 г. Николая Конарского надзиратель
и управляющий резиденцией Кнышинского, который получил:
от лесных, за 1568 и 1569 гг. 20 575 зл, 29 гр, 6,
от о. Яна Маковецкого, а затем от его брата о. Томаша 24 19 злотых, gr 7, d. 3,
от Анджея Дыбовского, star. Knyszyńskiego 3.127 zł, gr 3, d., от Станислава Фогельведера, секретаря JKM 1.200 zł,
от Якуба Залесского, писателя сокровища JKM - 5.120 zł,
от Флориана Каборто аптекаря и от Петра Коминника, до покойного Людвика Барвьера 725 zł, 7 gr, - 4,
от отсутствия драбанов от 1 X 1568 до 6 VIII 1569 2.029 зл, 2 гр. Всего: 56.896 зл, 18 11/2 гр.
Расходы:
Усвоенные деньги слугам ЕКВ и другим челядникам, которые жили в Кнышине и Тыкоцине, вместе с деньгами, которые он дал на то же самое С. Итальянцу подскарбию ЕКВ 17881 зл, 15 гр, 6 д.,
Якубу Залесскому, для различных нужд ЕКВ - 16872 злотых, 5 г, Йопу Прейфусу на строительство замка в Тыкоцине и королевского двора в Книщине - 7200 злотых,
Петру Старецкому приставу ЕКВ на оплату фургонам, когда в Августове наказывали дерево 4,147 злотых,
- Климунду Билиньскому ротмистру ЕКВ тыкоцинскому на роту
т припасы для драбни 2314 зл, 1 гр.,
Ремесленникам: рифму, седловодцу, конюшне, мечнику, броненосцу, сапожнику, сапожнику за различные нужды и работы для конюшни и рисования нашего... так что на отправку за лошадей в нашу конюшню и на оплату конюшням и чакварте тикочему 6509 зл, 17 гр.
27 BAN Kórnik, No 250, k. 37v-38.
Сноски
1072 CAADR Москва, F. 389, op. 1, No 87, k. 10; AGAD Варшава, APP, No 19, с. 350.
1073 АГАД Варшава, АСК, dz. I, No 47, k. 16.
1074 26 июня 1564 г. в Бельско. Жигмунт Август подтвердил архиепископа Яворского: Андрея и Ежи Гриневича, а также их племянников: Войцеха, Петра, Матыса Николаевича, Стаса и Томка Васковича, Войцеха и Алекса Хведковича, владевших углами Кнышинской пустыни. 233, No 588.