Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 210, с. 392-393
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 392-393
Оригинал (по-польски)
abyśmy po tym wiedzieć mogli, gdzie się co podziało1032, 29 VIII 1570 r. król przesyłał Podgórskiemu: stół z macice perłowej w puzdrze, tłojmok skórzany wielki, sukna czarnego postawów 11, sukna po 2 postawów [z]szywanego sztuk całych 1033,
6. Mennica
Dobra własne zapewniały Zygmuntowi Augustowi prowadzenie nieskrępowanej i niekontrolowanej polityki menniczej. Wraz ze śmiercią Zygmunta Starego w 1548 r. jego syn zamknął mincernię krakowską i odtąd w Koronie Polskiej nie była czynna żadna mennica. Całą produkcję monet po 1548 r. wykonywano w Wilnie1034. Tak było aż do 1564 r., gdy Zygmunt August przystąpił do zakładania mennicy w Tykocinie. Jako lokum posłużył należący do Floriana Łobeskiego podstarościego tykocińskiego dom kotory on mel v meste naśom tykotynskom z placem, z sklepy i pivnicami murovanemi, z budovanem1035. O wartości posesji świadczył ekwiwalent, jaki król dał podstarościemu (mocą przywileju z Knyszyna 18 V 1564 r.): 2 wł. ziemi w mieście Tykocinie i 6 wł. we wsi Siekierkach we włości tykockiej1036, Dom ten usytuowany był przy głównym lokacyjnym rynku miasta, w jego drugiej, południowej pierzei 1037. W 1571 r. posesja, na której usytuowano mennicę zajmowała 3 1/2 pr. sadzibnych i tyleż ogrodowych 1038, Miejsce usytuowania domu dla robenja minci w Tykocinie daje się bardzo precyzyjnie lokalizo-
wać. Był usytuowany w narożu współczesnej nam ul. Bernardyńskiej i Placu Czarnieckiego 1039,
Zarządcą mennicy tykocińskiej uczynił król Stanisława Myszkowskiego z Mirowa, od 1565 r. woj. krakowskiego. Dworzaninem młodego króla Myszkowski był od 1546 г. 1040 Pobyt w Tykocinie Myszkowskiego odnotowano w inwentarzu starostwa tykocińskiego 1572 r. Przy opisie folwarku w Lipnikach stwierdzono: gdy JMP wojewoda krakowski na tym folwarku stał wzięto na jego konie owsa beczek 1041. Monety emitowane w Tykocinie noszą herb Myszkowskiego — Jastrzębiec. Są to półgrosze, grosze polskie i grosze litewskie, wszystkie z datą 1566. Najpospolitsze są półgrosze, gdyż numizmatycy wyodrębniają ich 10 odmian stemplowych, mniej jest groszy polskich (2 znane odmiany). Grosze litewskie były bite sporadycznie, gdyż znany jest jedyny okaz takiej monety, dawniej znajdujący się w gabinecie numizmatycznym wiedeńskim. Chociaż dziś monety tykocińskie nie należą do najczęściej spotykanych w kolekcjach numizmatycznych, to jednak już w 1567 r. na sejmiku w Malborku skarżyły się stany prowincjonalne pruskie na zalew kraju podłą monetą, zwłaszcza groszami tykocińskimi1042, Nie na wiele zdały się1043
Сноски
1032 BAN Kórnik, nr 250, К. 107.
1033 ВАМ Kórnik, nr 250, К. 99.
1034 M. Gumowski, Mennica wileńska w XVI i XVII wieku, Warszawa 1921.
1035 Pierwsza wzmianka o Florianie Łobeskim odnosi się do roku 1554 r. i pochodzi z ksiąg grodzkich łomżyńskich — zob. I. Kapica-Milewski, Herbarz, s. 239. Z innej wzmianki z 17 VI 1559 r. dowiadujemy się, że pełnił dodatkowo funkcję podstarościego tykocińskiego - AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 9, s. 180-181. Łobeski zmarł dopiero w 1585 r. — zob. К. Filipow, Mennica tykocińska. Problemy lokalizacji, dzierżawy i produkcji menniczej, „Białostocczyzna” 1991, nr 2(22), s. 2; M. Grażyński, Czy istniała mennica tykocińska w latach 1545-1548?, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” 1913, nr 1-5.
1036 ĄAGAD Warszawa, Kapicjana, nr 10, s. 212-214; Por. A. Jabłonowski, Podlasie, cz. 2, s. 134.
1037 АСАР Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4: Inwentarz 1571 r. - połać druga rynkowa leży czołem ku północy, tyłem ku ogrodom.
1038 АР Kraków, ZZG, nr 108, К. 327 у; Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 89.
1039 Kwestię poprawnej lokalizacji mennicy przedstawiłem w polemice z K. Filipowem — zob. J. Maroszek, W sprawie lokalizacji mennicy tykocińskiej, „Białostocczyzna” 1991, nr 4(24), s. 40-41. K. Filipow kilkakrotnie wypowiadał się w sprawie lokalizacji, błędnie sytuując ją w pierzei północnej (a nie południowej) nad samą Narwią. Zob. К. Filipow, Mennica tykocińska, s. 1-4; Tenże, Lokalizacja mennicy w Tykocinie, „Białostocki Numizmatyk”, Białystok 1983, s. 9-11. Nieprawdą jest też, że przebudowa rynku dotyczyła. reorganizacji struktury parcel w związku ze spaleniem drewnianego kościoła i budową po 1742 r. obecnie istniejącej świątyni.
1040 Н, Kowalska, Myszkowski Stanisław, PSB, t. 22, s. 394-399.
1041 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 93.
1042 Co do stopy menniczej, to z zachowanych dzisiaj egzemplarzy wnosząc inna była stopa półgroszy, a inna groszy polskich. O stopie groszy litewskich nie można mówić wobec tego, że jeden tylko okaz się zachował. Grosze polskie mają dziś wagę przeciętną 1,66 g, półgroszki zaś 1,04 д, a więc daleko więcej niżby to ге stosunku obu monet wypadło. Przypuszczać zatem należy, że półgroszki bito na dawną i w Wilnie obowiązującą stopę po 160 sztuk ze srebra 5 1/2 łutowego, wskutek czego każda sztuka winna mieć normalną wagę 1,262 g oraz 0,433 g czystego srebra. Natomiast grosze polskie mają wagę daleko niższą, były bite, jak badania Schwinkowskiego wykazały, po 100 sztuk z grzywny 5 1/2 próby, a zatem normalna ich waga wynosić winna 1,98 g, w czem 0,68 g czystego srebra. W rzeczywistości i tej stopy mennica się nie trzymała, lecz miał jeszcze więcej sztuk groszy na grzywnę. W stosunku do groszy polskich współcześnie w Wilnie wybijanych są grosze tykocińskie nieco gorsze i mniej wartościowe. Grosz bowiem wileński miał stopę
1043 sztuk z grzywny 5 1/2 łutowej i zawierał 0,71 g czystego srebra. Z grzywny czystego srebra wykuwano zatem w Wilnie 279 sztuk groszy, w Tykocinie 291, czyli o 12 groszy więcej. W ten sposób miał Myszkowski przekuć 24 000 grzywien czystego srebra na grosze polskie, czyli puścić w świat 6 984 000 sztuk lichych groszy. Zob. M. Gumowski, Mennica wileńska, s. 84.
Перевод на русский (машинный)
Чтобы мы знали, куда делись103229 августа 1570 г. король отправлял Подгурскому: стол с жемчужной маткой в пудре, большой кожаный поршень, сукна из черной позы 11, сукна по 2 части [из]вшитого цельного куска1033,
6. Монета
Собственные средства обеспечивали Зигмунду Августу проведение непринужденной и неконтролируемой монетной политики. Со смертью Сигизмунда Старого в 1548 году его сын закрыл краковскую монетную фабрику, и с тех пор в Польской короне не было ни одного монетного двора. Все производство монет после 1548 года производилось в Вильнюсе.1034. Так было до 1564 г., когда Сигизмунд Август приступил к созданию монетного двора в Тыкоцине. В качестве квартиры использовал принадлежавший Флориану Лобецкому подстарости тикочинский дом, который он должен был в нашем городе тикотинским с площадью, с магазинами и мурованными пивными, с построенными1035. О ценности имущества свидетельствовал эквивалент, который король дал подстарости (властью привилегии из Кнышина 18 В 1564 г.): 2 итал. земли в городе Тыкоцине и 6 итал. в селе Секерках в тыкоцкой деревне1036Этот дом был расположен на главной площади города, в его второй южной перьевой линии.1037. В 1571 г. усадьба, на которой располагался монетный двор, занимала 3 1/2 пр. сажевых и столько же садовых1038, Место расположения дома для Robenja монета в Tykocina дает очень точное местоположение-
вату. Он был расположен в углу современной нам ул. Бернардинской и площади Чарнецкого1039,
Управляющим тыкочинского монетного двора стал король Станислав Мышковский из Мирова, с 1565 г. Краковского воеводства. Дворяном молодого короля Мышковского был с 1546 г.1040 Пребывание в Тыкоцине Мышковского было зафиксировано в инвентаре старосты Тыкоцинского 1572 года. При описании фольварка в Липниках было обнаружено: когда JMP воевода Краковский на этом фольварке был взят на его коне овса бочки1041. Монеты, эмитируемые в Тыкоцине, являются главным образом гербом Мышковского Ястшембец. Это полугроши, польские гроши и литовские гроши, все с датой 1566. Наиболее распространенными являются полугроши, потому что нумизматики выделяют их 10 сортов, меньше польских грошей (2 известных сорта). Литовские гроши были изредка, так как известно, в прошлом единственный экземпляр1042, не многое произошло1043
Сноски
1032 Банк Курник, No 250, К. 107.
1033 Курник, No 250, К. 99.
1034 М. Гумовски, Виленский монетный двор в XVI и XVII веках, Варшава 1921.
1035 Первое упоминание о Флориане Лобеском относится к 1554 году и происходит из гродских книг Ломжинского см. И. Капица-Милковский, Чайарж, с. 239. Из другого упоминания от 17 VI 1559 года мы узнаем, что он дополнительно выполнял функцию подстарческого тыкочинского - AGAD Варшава, Капицына, No 9, с. 180-18.
1036 AGAD Варшава, Капициана, No 10, с. 212-214; Ср. А. Яблоновский, Подляшье, ч. 2, с. 134.
1037 Варшава, ASK, dz. LVI, No T-4: Инвентарь 1571 г. - вторая рыночная площадь лежит лицом на север, спиной к садам.
1038 Краков, ZZG, No 108, К. 327 у; Люстрация Подляского воеводства 1570 и 1576, с. 89.
1039 Вопрос о правильном расположении монетного двора я представил в полемике с К. Филипповым см. Я. Марошек, По вопросу о месте расположения тыкочинского монетного двора, Белостокщина” 1991, No 4(24), стр. 40-41. К. Филипов несколько раз высказывался о местоположении, ошибочно размещая его в северной (а не южной) части Нарвы.
1040 Н, Ковальска, Мышковский Станислав, PSB, т. 22, с. 394-399.
1041 АГАД Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 93.
1042 Что касается монетной ставки, то из сохранившихся сегодня экземпляров при внесении другой была нога полугроша, а другая польская пенни. О польской стопе литовских пенни нельзя говорить потому, что один только пенни сохранился. Польские пенни имеют сегодня средний вес 1,66 г, а полугроши 1,04 г, поэтому гораздо больше, чем это соотношение обеих монет выпало. Поэтому следует считать, что На самом деле и этой ноги монетка не придерживалась, но у него было еще больше гроша на штраф. По сравнению с польскими грошами в Вильнюсе сегодня отбивают тыкочинские гроши несколько хуже и менее ценны.
1043 5 1/2 шт. из штрафа и содержал 0,71 г чистого серебра. Из штрафа чистого серебра было выковано, таким образом, 279 штук гроша, в Тыкочине 291, т.е. на 12 грошей больше. Таким образом, мышковский должен был перевезти 24 000 гривен чистого серебра на польские гроши, т. е. пустить в мир 6 984 000 штук незначительных грошей.