Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 209, с. 390-391

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 209 из 338

С. 390-391

Оригинал (по-польски)

z Bończy obok wspomnianej Biblii figuruje w spisie ksiąg Zygmunta Starego z 1510 г. To przykłady potwierdzające nasze przypuszczenie 193.

К. Hartleb dokonując zestawienia ksiąg z biblioteki króla Zygmunta Augusta opierał się na jednym wyłącznie wskaźniku — znanych oprawach monumentów. Z zestawienia wynika, że tylko 1 księga w jego spisie została wydrukowana po 1558 г. 1027 Identyczne wyniki dała analiza znacznie pełniejszego, obejmującego ponad 590 woluminów katalogu ksiąg dokonana przez A. Kawecką-Gryczową. Datacja druków urywa się gwałtownie na roku 1558. Jedyną oprawną księgą z czasów późniejszych w obu katalogach jest dzieło Stanisława Hozjusza wydrukowane w Antwerpii w 1571 r., ale oprawione już po śmierci Zygmunta Augusta w 1573 r. i opatrzone w superexlibris 195. Rzecz to zdumiewająca. W opinii historyków biblioteki zahamowanie wydatków królewskich na bibliotekę nastąpiło po roku 1552. W 1. 1556, 1557, 1558, 1560, 1562 rachunki królewskie notowały wydatki przede wszystkim na oprawy, a nie na zakupy. Dopiero w 1563 r. oprawiono większą liczbę książek, w 1564 r. już bardzo mało, a w 1565 tylko 1. Wskazuje się na związek jaki istniał pomiędzy przeniesieniem w 1565 r. biblioteki do Tykocina, gdzie widocznie brak było odpowiednich rzemieślników, a brakiem wydatków w rachunkach królewskich na introligatorów. A. Kawecka-Gryczowa pisze: Czy to znaczy, że biblioteka nie gromadziła już książek? — na pewno nie, lecz zaprzestano je oddawać w ręce introligatorów!?6, W trakcie konferencji naukowej zorganizowanej w Białymstoku w 450 rocznicę urodzin Łukasza Górnickiego w 1977 r. Jan Ślaski wypowiedział się w dyskusji w sprawie edukacji Górnickiego w zakresie literatury włoskiej. Zwrócił uwagę, że edukacja włoska autora Dworzanina polskiego urywa się na roku 1558. W twórczości Górnickiego dają się zauważyć ślady lektur dzieł autorów włoskich, tylko te które ukazały się do 1558 r. Zbieżność dat jest niezwykle symptomatyczna. Może ona oznaczać, że w Tykocinie przechowywano jedynie księgi oprawne zwiezione tam w 1565 r., wydane przed 1559 r., w innym wypadku trudno wyobrazić sobie dlaczego Górnicki nie studiował dzieł włoskich wydanych po tej dacie.

Okazjonalny dowóz ksiąg do librariej tykocińskiej następował i później. 13 XI 1569 r. dwaj woźnice wieźli z Warszawy do Knyszyna mienie monarsze, które miał odebrać od nich dozorca rezydencji knyszyńskiej Mikołaj1026

Konarski i przekazać odpowiednim jurgieltnikom nadzorującym różne kolekcje. Woźnice wówczas wieźli m.in. skrzynię dębową z kłódką, która miała trafić w ręce Górnickiego. Znajdowały się w niej 3 księgi. Pierwsza z nich, w czarnym aksamicie zatytułowana była De optima senatore, druga w czerwonej skórze miała napis: Confliktus ad Nevelam Polonarum, a trzecia w żółtym pergaminie: Viginti septem pontificum elogia et imagines1028.

Czy jednak wszystkie księgi, nawet te, które były przechowywane w Tykocinie posiadały ozdobne oprawy? Zresztą, jak już wyżej powiedziano część depozytu tykocińskiego przechowywano nie w zamku, a w klasztorze bernardyńskim. Może tam ulokowano księgozbiór królewski. Zwrócić więc wypada uwagę na bibliotekę tego klasztoru. Z. Gloger, który penetrował archiwum i strychy klasztorne stwierdził, że klasztor tykociński posiadał ok. tysiąca dzieł drukowanych w końcu XV i na początku XVI stulecia, dzieł, których kupno i sprowadzenie z zagranicy wyrównywało niewątpliwie owoczesnej wartości kilku folwarków1029. Do zbiorów jeżewskich tego historyka trafił Indez totius catalogi generalis librorum in bibliotheca tykocinensi ига classes digestorum et ordinatorum, propter celeriorem adinventionem conscriptus. Zwracają uwagę sygnatury ksiąg z końca XV i 1 poł. XVI w, 1030 Może część z nich pozostało z królewskiego księgozbioru, a dotyczyło to pewnie ksiąg nieoprawnych i opatrzonych superexlibrisem Zygmunta A ugusta.

Depozyt królewski w Tykocinie nie ograniczał się do samych precjozów, znajdował się tam również skład różnych przedmiotów niezbędnych do funkcjonowania monarchy i jego dworu. 23 III 1571 r. król pisał do M. Podgórskiego, do Tykocina: 12 tam Cziżewskiego posyłamy dla odprawy sług naszych, tak pieniędzmi, jako i sukni. Przeto ile by mu do tej odprawy potrzeba było sukien luńskich i terpinów, adamaszku, barchanu i płócien, wydajcie jemu z tych rzeczy, co do was Sabinka1031 oddał, a weźcie od niego kwit,

Сноски

1026 Ад. Kawecka-Gryczowa, op. cit., s. 31.

1027 К. Hartleb, op. cit. 195 196 A. Kawecka-Gryczowa, Biblioteka ostatniego..., s. 100-113. A. Kawecka-Gryczowa, op. cit., s. 39.

1028 BAN Kórnik, nr 250, К. 70v.

1029 7, Gloger, Encyklopedia staropolska, t. I, s. 161.

1030 Obecnie katalog ten przechowywany jest w Bibl. Publicznej Miasta Stołecznego Warszawy, nr 113.IV: A.18. Antwerpia 1564; A.23. Basileae 1561; C.1. Basileae 1550; C.5. Basileae 1552; С.7-+18 Basileae 1556 (razem zszyte); D.1. Argentinae 1491, D.224. Coloniae 1567; E.11. Basileae 1535; E.13. Argentorati 1518 + 1. Coloniae 1519; E.53. Wenecja 1506; F.15. Lugdyni 1558; G.46. Argentinae 1496; H.71. Coloniae 1544; H.104. Paryż 1549 + 1. Paryż 1550 + 1. Paryż 1545; 1.7. Kraków 1518; K.7. Heidelberg 1540 + 1. Antwerpia 1565 + 1. Antwerpia 1565; K.22. Koloniae 1537 + 1. Koloniae 1537 + 1. Koloniae 1537 + 1. Koloniae 1536 + 1. Koloniae ++ 1. Lipsk 1535 + 1. Friburg 1537; M.2. Bazylea 1548 + 1. Paryż 1536; M.3. Haga 1521.

1031 Szymon Sabinka był krawcem królewskim - BAN Kórnik, nr 250, k. 29-29v.

Перевод на русский (машинный)

из Бончи рядом с упомянутой Библией фигурирует в перечне книг Сигизмунда Старого от 1510 г. Это примеры, подтверждающие наше предположение 193.

К. Хартлеб при составлении списков книг из библиотеки короля Сигизмунда Августа опирался только на один указатель известные переплеты монументов. Из списка следует, что только одна книга в его переписи была напечатана после 1558 г.1027 Аналогичные результаты дал анализ гораздо более полных книг, охватывающих более 590 томов каталога книг, сделанных А. Кавецкой-Грычевой. Печатная дата резко оборвалась в 1558 году. Единственным исправлением в 19 каталогах является работа Станислава Хозиуса, напечатанная в Антверпене в 1571 году, но исправленная уже после смерти Зигмунда. Указывается на связь, которая существовала между переносом в 1565 году итальянской литературы к Горице, где, очевидно, не было внимания соответствующих ремесленников, и отсутствием расходов в королевских счетах для интровертов. А. Свека-Грычова пишет: Это значит, что библиотека уже не собирала книг? конечно нет, но перестали отдавать их в руки интрольщиков. Совпадение дат является чрезвычайно симптоматичным. Это может означать, что в Тыкоцине хранились только книги, привезенные туда в 1565 году, изданные до 1559 года, иначе трудно представить, почему Гурницкий не изучал итальянские произведения, изданные после этой даты.

Время от времени привоз книг в tykocińskiej Librariej наступал и позже. 13 ноября 1569 г. два водителя везли из Варшавы в Кнышин имущество монарха, который должен был забрать у них смотритель книшинской резиденции Николай1026

Конарский и передать соответствующим юргельтянам, контролирующим различные коллекции. В то время возницы вели, в частности, дубовый ящик с замком, который должен был попасть в руки Гурницкого. В нем находились 3 книги. Первая из них, в черном бархате, называлась De optima senate, вторая в красной коже имела надпись: Confliktus ad Nebelamíginum Polonarum, а третья в желтое.1028.

Но все ли книги, даже те, которые хранились в Тыкоцине, имели декоративные светильники? Впрочем, как уже было сказано выше, часть тикоцинского депозита хранилась не в замке, а в бернардинском монастыре. Возможно, там размещалась королевская библиотека. Поэтому следует обратить внимание на библиотеку этого монастыря. З. Глогер, проникший в архив и чердаки монастыря, обнаружил, что в конце тысячелетий1029. В Ежовские собрания этого историка попал Indez totius catalogi generalis librorum in bibliotheca tykocinensi yga classes digestorum et ordinatorum, propter celeriorem adinventionem conscriptus. Обращают внимание сигнатуры книг конца XV и 1 половины XVI в.,1030 Возможно, часть из них осталась от королевской библиотеки, и это, вероятно, касалось недействительных книг, снабженных суперэкслибрисом Зигмунда А. Угуста.

Королевский депозит в Тыкоцине не ограничивался самими прециозами, там был также состав различных предметов, необходимых для функционирования монарха и его королевского двора. 23 марта 1571 г. король писал М. Подгурскому, тыкоцинскийм: 12 там Чижевского посылаем для отпевания слуг наших, как деньгами, так и платьем. Поэтому сколько бы ему для этого отгула не понадобилось платьев и лепестков.1031 Отдайте его, и получите от него квитанцию

Сноски

1026 . Кавецка-Гричева, op. cit., с. 31.

1027 К. Хартлеб, op. 195 196 А. Кавек-Грычов, Библиотека последнего..., с. 100-113. А. Кавек-Грычов, op. cit., с. 39.

1028 Банк Курник, No 250, К. 70v.

1029 Глогер, Энциклопедия Древней Польши, том I, с. 161.

1030 В настоящее время этот каталог хранится в Библее. Публичный город Варшавы, No 113.IV: A.18. Antwerpia 1564; A.23. Basileae 1561; C.912; C.5. Basileee 1552; С.7-+18 Basileae 1556 (вместе сшитые); D.1. Гаага 1521.

1031 Шимон Сабинка был королевским портным - BAN Kórnik, No 250, к. 29-29v.