Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 200, с. 374-375

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 200 из 338

С. 374-375

Оригинал (по-польски)

Jakkolwiek za życia króla oficjalne wieści o jego podlaskiej rezydencji i zgromadzonym w zamku tykocińskim depozycie były bardzo skąpe, a grono osób zaangażowanych do ich strzeżenia i opatrywania było nieduże, to dopiero po śmierci króla sprawa stała się niezwykle głośna. Szlachta uważała, że nagromadzone w Tykocinie dobra są własnością Rzeczpospolitej, a nie sióstr królewskich. Na najróżniejszych zjazdach wskazywano, że należy sięgnąć po skarby Zygmunta Augusta i przeznaczyć je na cele publiczne.

2 II 1573 r. Wawrzyniec Rylski donosił królewnie Zofii Jagiellonce, że zjazd który odbył się w Warszawie już się zakończył. Wyznaczono na nim termin elekcji, a: Między inszemi rzeczami tedy też to było postanowiono wziąć z Tykocina pięć kroć sta tysięcy złotych na obronę Rzeczypospolitej. Jeśliby tak wiele gotowych nie było — jakoż nie masz - tedy srebra miano wziąć i klejnotów zastawić w tak wielkiej sumie. Na to się byli wszyscy zezwolili panowie rada i posłowie ziemscy, oprócz p. lubelskiego [Stanisława z Konar Słupeckiego — J. M.]. Ten prosił dla Pana Boga, aby umysły swe od tego odwiedli, powiadając, że siostry królewskie na to odzywają się mieć prawo, którym niesłuszna rzecz w czem krzywdę uczynić... Pan Bóg raczył dać, że się nie mogli zgodzić o Tykocin między sobą. Polacy chcieli, żeby to wszystko podskarbi wziął do siebie jako uradzili. Litwa też chciała, żeby też tego połowicę wzięli i na ostatek tem zamknęli, że ani wy, ani my nie mamy brać. O warszawskim zjeździe donosiła też Zofii Jagiellonce królewna Anna, pisząc 3 II 1573 r. z Warszawy: było wiele rzeczy i o Tykocinie. Chcieli otworzyć, aby ja im dopuściła pobrać wszytko i zastawić. Jam prosiła, aby nie otwierali, bo WM wiecie że nie jedna ja mam na to, i księżna JM brunświcka, królowa JM szwedzka. Ja tego dozwolić nie mogę WM. Proszę abyście WM czekali JKsM brunświcką, która WM pisać raczyła i sama ręką swą. Proszę raczcie WM czekać z tym skarbem. Ledwo przyzwolili do tego czasu czekać. Dalej usilnie prosiła swą siostrę: Pokornie proszę spal WKM przeczytawszy list ode mnie i wszystkie coć pisane ręką swą. Boże teraz wiele złego o te listy króla JM, co są w Tykocinie. Chcą je widzieć koniecznie997,

Do 1944 r. w dawnym zbiorze Biblioteki Ordynacji Krasińskich Biblioteki Narodowej znajdował się Wykaz sreber, które komisja za poleceniem stanów na potrzebę królewny Anny z zamku tykocińskiego wzięła z 2 VI 1573 r998. 12 VI 1573 r. ks. Stanisław Fogelweder pisał do referendarza koronnego Stanisława Czarnkowskiego: Dopierom wczora z Tykocina przy-

jechał, skąd nie trafiło mi się nic potrzebnego ku WM. Ich MP deputaci, którzy tam byli strony Rzeczypospolitej i królewny JM posłali do p. gdańskiego [Jana Kostki kasztelana gdańskiego — J. M.] koronę oną kupną i jednorożec, a k temu srebra złoconego i niezłoconego in summa grzywien 7 563. Na które wszytkie rzeczy ma być p. gdański jako na elekcyi obiecał 117 000 zł, a tżby to srebro, albo korona w Prusiech czem się nie zatrudniło, posłali IchMPP deputaci formam zapisu do p. gdańskiego de non onerando argento hoc vel corona (o nieobciążaniu tego srebra lub korony) innym zapisem albo długiem, jedno tym jedynym teraźniejszym... A ten taki zapis ma p. gdański posłać do Płocka w ręce ks. Borukowskiego, który przyjąwszy ten zapis wyda to srebro ks. opatowi oliwskiemu, albo plenipotentowi p. gdańskiego. Królewnie JM postano srebro śniadalne, a to dla przyszłego pogrzebu i koronacji, na które zjazdy zdało się, iż królewna JM niedosyć srebra miała; ale to wszystko pod liczbą i wagą. Posłano też królewnie JM sobole, z których pożyczyła Rzeczypospolitej na upominki do Francji posty, którzy tam jadą. Postano też królewnie JM tę skrzynię, z rozmaitymi listy na imiona, które КЛМ sławnej pamięci własne miał. Tę skrzynię otworzyli JMPP, ale wszystkich niczego nie wyjęto, jak ci aksamitną szkatułkę albo skrzyneczkę królewny JM, a skrzynię zasie zapieczętowałi panowie IM swemi pieczęciami i królewiną. W tej aksamitnej szkatule są listy królowej Bony, oprawa; czego też rejestrzyk był w tejże szkatule pod pieczęcią królowej Bony i pod pieczęcią koronną. Kilka też skrzyń innych, jako z rzeczami królowy Barbary niektóremi i z białemi...... [nieczytelne — J. M.] etc., których jeszcze nie widział, wzięto, co też przy paniech otworzyć mają. Wzięto też p. wojewodzie wileńskiemu [ks. Mikołajowi Radziwiłłowi — J. M.] na jego prośbę pancerz, miecz i szyszak, które bywały zawżdy w pokoju KJM. Ustępstwa królowej Anny Jagiellonki, która dozwoliła sięgnąć do depozytu tykocińskiego spotkały się z naganą sióstr. 9 VI 1573 r. Zofia Jagiellonka pisała do referendarza koronnego Stanisława Czarnkowskiego: Bo i teraz pokazać po sobie [mowa o Annie Jagiellonce - J. M.] nad prośbę naszą i nad obietnicę swą, którą mi ślubić raczyła, że beze mnie i królewny JM szwedzkiej nic czynić nie chciała. Baczże WM za czyją radą na to pozwolić raczyła, że z Tykocina niemało rzeczy dopuściła nabrać, prawo swoje łamiąc i gwałcąc, któreśmy mieli od brata naszego. Nadto wszystko możeć na to dobrze JKM baczyć, żeć to nie samej królewnie JM należy, ale nam wszystkim trzem, a nie onej samej to darowane jest. Mogłać JKM pamiętać tak na nas, jako i na królową JM szwedzką, żeć się to nam podobać nie miało i nie za malowane tam mieć posłańce nasze. Referendarz Stanisław Czarnkowski w liście do królowej Zofii Jagiellonki 16 VI 1573 r. podzielał jej opinie w sprawie otwarcia skarbca tykocińskiego. Pisał, że oburzony był na to również abp Jakub Uchański

Сноски

997 А. Przezdziecki, Jagiellonki polskie, t. IV, в. 28-29, 35-37 i 57.

998 Por. Opis 815 rękopisów, nr 153 (82).

Перевод на русский (машинный)

Хотя при жизни короля официальные сведения о его подляской резиденции и собранном в Тыкоцинском замке депозите были очень скудными, а круг лиц, участвующих в их охране и уходе, был небольшим, только после смерти короля дело стало чрезвычайно громким. Дворяне считали, что накопленные в Тыкоцине блага принадлежали Речи Посполитой, а не королевским сестрам.

2 февраля 1573 г. Лаврентий Рильский сообщил королеве Софье Ягеллонке, что съезд, который состоялся в Варшаве, уже закончился. На нем был назначен срок избрания, а: Между прочим, было решено взять с Тыкочины пятьсот тысяч злотых на защиту Речи Посполитой. Если бы так много не было как же вы не имеете то возьмите серебро за монету. Поляки хотели, чтобы все это подсознательное взялось на себя в качестве советника. Литва тоже хотела, чтобы этого наполовину взяли и на оставшийся я закрыли, что ни вы, ни мы не должны брать. О варшавском съезде сообщила также Софья Ягеллонка Анна, написавшая 3 февраля 1573 года из Варшавы: было много вещей и о Тыкочине. Они хотели, чтобы я открыл их. Она продолжала умолять сестру свою: смиренно сожгите ВКМ, прочитав письмо от меня и все, что написано вашей рукой. Боже, теперь много зла о письмах царя ЯМ, которые в Тыкоцине. Они хотят видеть их обязательно997,

До 1944 г. в бывшем собрании Библиотеки ординации Красинских Национальной Библиотеки находился Список сребров, который комиссия по поручению штатов на нужды королевы Анны из замка Тыкоцинского взяла от 2 июня 1573 г.99812 июня 1573 г. о. Станислав Фогельведер писал коронному референдару Станиславу Чарнковскому: «Только вчера из Тыкоцина при...

ехал, откуда мне не попало ничего необходимого для ВМ. Их депутаты, которые там были стороны Речи Посполитой и царевны Я. М. прислали в г. Тейде или в г. Тейке в качестве гобелена. М.) корону на покупку и единорога, а на это серебро позолоченное и незолотое в сумме 7 563 вещ. и скрижали царицы Моей, и скрижали скрижали ее, и скрижаль царицы Моей, которая, как полагалось, не имела серебра; но все сие число и вес. И послала она царице Моей на скрижали, из которых она одолжила Речи Посполитой посты во Францию, которые там были отчеканены. И несколько других ящиков, как с вещами королевы Барбары и с белыми.... [неразборчиво Я. М.] и т. д., которые я еще не видел, взяли, что у дам должны открыть. Также взялся г. Вильнюсский воевода [кс. Николай Радзивилл М.] на его просьбу броню, меч и шея. Взгляд ВМ на чью руку это позволяло предположить, что из Тыкоцина она многое допустила, нарушив и насилуя свое право, которое у нас было от брата нашего. Кроме того, все могло быть на то хорошо, что это не одной королеве ЯМ, но всем нам троим, а не одной это даровано королю ЯМ.

Сноски

997 А. Пшедецкий, Ягеллонки польские, том IV, в. 28-29, 35-37 и 57.

998 Ср. описание 815 рукописей, No 153 (82).