Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 194, с. 362-363

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 194 из 338

С. 362-363

Оригинал (по-польски)

weneckie, które również oglądałem oraz papieskie nie mogą iść w porównanie.

Oprócz sreber używanych przez JKM i królowę, znajduje się w skarbcu 5000 funtów srebra, w całości pozłacanego którego się nie używa. Istnieje ono również w postaci rzeczy pięknych, w czym JKM ma tak wielkie upodobanie, by wymienić fontanny, zegary wysokości człowieka z figurami, organy i inne instrumenty. Świat ze wszystkimi znakami niebieskimi na miarę zrobiony, miednice i naczynia ze wszelkiego rodzaju stworzeniami niebieskiemi, ziemskimi i morskimi. Resztę stanowią złocone puchary, które składają w darze biskupi, wojewodowie, kasztelani, starostowie i inni urzędnicy, gdy są mianowani przez króla...

Ma na koniec król 30 000 siodeł i rzędów na konie, takich, że niepodobna widzieć gdzie indziej wspanialszych, że niektóre z nich są ze szczerego złota i srebra, to nic wielkiego jak na księcia, lecz że są na nich zarazem tak piękne i wyszukane ozdoby, nikt by nie uwierzył, kto by ich nie widział...

W każdej sztuce JKM ma osoby biegłe, jak do klejnotów i do wykonywania gemm WP Giacoma z Werony; dla odlewania dział kilku Francuzów, Wenecjanina do rzeźby, Węgra niezrównanego w lutnictwie, pana Prospera Anadono Neapolitańczyka do ujeżdżania koni, i podobnie we wszystkich kunsztach987,

6 V 1571 r. Zygmunt August spisał testament. Król nie posiadał potomka ani męskiego, ani żeńskiego. Akt ostatniej swej woli spowodowany był chorobą śmiertelną siostrzeńca, po siostrze Izabeli Jagiellonce, królowej Węgier — Jana Zygmunta Zapolya, ewentualnego następcy tronu, co nastąpiło 14 V 1571 r. Testament spisano w trzech egzemplarzach: jeden król pozostawił sobie, drugi zamierzał przekazać królewnie Annie Jagiellonce, trzeci miał być przechowywany razem z mieniem ruchomym w Tykocinie: A iżby tym rychlej ku wiadomości ludzkiej to wolej naszej opisanie przyść mogło, trojeśmy w też słowa napisać rozkazali: jedno aby beło przy nas, drugie przy królewnie Jej Mci Annie, trzecie na zamku w Tykocinie.

Testament królewski był doskonałym przewodnikiem po zbiorach, które przechowywano w Tykocinie, a których częścią zawiadywał Żaliński, trzymając je w rezydencji knyszyńskiej: Zwłaszcza klenoty nasze wszytkie, tak które od przodków swych zostawione, jako i przez nas nabyte mamy, od mała do wiela, jakokolwiek nazwane i którejkolwiek ważności, ceny, zacności są, żadnych zgoła nie wyjmując, tak jakoby tu każdy nazwiskiem nazwan i opisan бей, w pasiech, w pierścieniach, w zaponiech, noszeniach, krzyżykach,

alcbanciech, manelach, pendenciech, ze wszytkim tak jako sprawione są jakimżekolwiek kształtem, także które nie oprawione i nie nawiązane będą, zwłaszcza te, które przy nas bywają w pewnych na to skrzyniach, co ich kolwiek w nich abo gdzie indziej najdą Ich Mci królewny, wszytkie trzy wyżej pomienione, aby w równy dział między się podzieliwszy wzięły i otrzymały. Także i złoto, srebro, perły robione, nie robione, którekolwiek mamy tak w schowaniu jako używaniu pospolitym, łańcuchy, pasy, alcbanty, korale, obręcze, manele, noszenia, pendenty, zawieszenia, krzyżyki i inne ochędóstwa i sprzęty złote, srebrne, perłowe, jakokolwiek oprawione, robione, nie robione ani oprawione, właśnie jakoby tu omienione beły, żadnych nie wyjmując, od mała do wiela.

I srebro nasze stołowe, które na ten czas chowa Zalinski, cokolwiek przy nas jest i potym kto je kolwiek chować będzie i gdzie się najdzie ku służbie naszej stołowej przynależne. I srebro wszytko, które jest przy Zalinskim, krom kościelnego, które ma być do kościoła św. Annyl988 pierwej omienionego. Także i korona złota, co jest u Zalińskiego, aby Ich Mciam beło wydane wyjąwszy diament puntny, z obu stron ostry, który jest w pierścieniu jakoby na czterech nóżkach osadzony; ten Jej Mci królewnie Annie osobliwie darujemy, by JM sobie przed podziałem wzięła. Także i jednorożce dwa, jeden jest między listy osobno w skrzyni, tamże, gdzie klenoty, a drugi przy kredensu w Tykocinie, Ich Mciam wszytkim trzem aby beły oddane, aby się imi albo podzieliły, albo jako raczą, o nie pogodziły. Kredens też ten nasz własny wyżej mieniony, który jest w Tykocinie, aby też Ich Mci wzięły i między się równym działem podzieliły.

Także i wszytko ochędostwo i na koń wsiedzienie, stroje złote, srebrne, perłowe, jezdeckie siodła ze wszytkimi rzędy, alcbanty, testyry, gropiery, deki, kutasy i ogółem wszytkie jezdeckie fornimenta, ubiory i ozdoby jakimkolwiek, polskim, włoskim, niemieckim i innym językiem rzeczone, kamieńmi drogimi, perłami, złotem, srebrem i czymkolwiek innym oprawione są, włoskiego, niemieckiego, husarskiego stroju i Jakiegożkolwiek innego rysztunku, u kogożkolwiek i gdziekolwiek to w schowaniu się najdzie. Także i wszytkie zbroje, bojowe, gończe, kirysy i krotofilne ladrowania, pancerze, karaceny, bechtery, ze wszytkim na wszytko wojennym rysztunkiem, strojem, ubiorem, ze wszytkimi rzeczami bojowemi ku temu przynależącemi wszelakiego kształtu i stroju, cokolwiek tego jest w armiskamerach i tu przy nas i gdzie indziej, wszytko też to aby Ich Mci siostry nasze pobrały. I sio-

Сноски

987 Arrasy flamandzkie w Zamku Królewskim na Wawelu, Warszawa 1975, s. 45-46.

988 Kościół św. Barbary i Anny na zamku, odmienny od zachowanego do dziś kościoła św. Anny w samym mieście Wilnie.

Перевод на русский (машинный)

И венецианцы, и папы не могут пойти на сравнение.

Помимо серебра, используемого JKM и царскими чашами, в сокровищнице находятся 5000 фунтов стерлингов, полностью позолоченные, которые не используются. Он также существует в виде красивых вещей, в которых JKM имеет такое большое желание заменить фонтаны, часы высотой человека с фигурками, органы и другие инструменты. Мир со всеми небесными знаками на заказ, тарелки и сосуды из всех видов небесных существ, ремиев.

В конце концов, у царя есть 30 000 седлов и рядов на лошадях, которые так непостижимы, что в другом месте лучше не видеть, что некоторые из них сделаны из чистого золота и серебра, что для князя ничего особенного нет, но что на них есть столь же красивые и изысканные украшения, что никто не поверит, кто бы их не видел.

В каждой пьесе JKM есть искусные люди, как для драгоценных камней и для выполнения жемчуга WP Giacoma из Вероны; для литья отделов нескольких французов, венецианца для скульптуры, венгр непревзойденный в припое, г-н Просперо Анадон Неаполитанец для верховой езды, и так же во всех искусствах987,

6 В 1571 году Сигизмунд Август написал завещание. У царя не было наследника ни мужского, ни женского рода. Акт последней воли мог быть вызван смертельной болезнью племянника, после сестры Изабеллы Ягеллонской, королевы Венгрии Иоанна Сигизмунда Запалы, возможного наследника престола, что произошло 14 В 1571 году. Завещание было написано в трех экземплярах: один король завещал мне при ней другой.

Королевское завещание было прекрасным путеводителем по коллекциям, которые хранились в Тыкоцине и частью которых жалинский, храня их в Кнышинской резиденции: особенно драгоценности наши все так, что от предков своих оставлены, как и нами приобретенные, от мала до велика, как бы ни назывались и какого бы значения, цены у них, вроде бы и так не описывались, никакие здесь не выделяются.

алкбанции, манелы, пенденции, со всеми ими, как бы они ни были сделаны, также и не обрамленные и не наложенные, особенно те, которые находятся рядом с нами в определенных для этого ящиках, что их в них или где-либо еще больше пойдут Их царицы, все три выше упомянутые, чтобы разделиться между равными и разделиться между ними. Также и золото, серебро, жемчуг, сделанные, не сделанные, какие только у нас есть, как в обычном использовании: цепи, пояса, алкбанты, кораллы, обручи, манелы, носки, пенденты, подвески, кресты и прочие украшения, золотые, серебряные, жемчужные, как будто бы подстриженные, сделанные, неподделанные, прямо здесь.

И серебро наше столовое, которое в это время прячет Залински, что бы с нами ни было, и кто бы его не прятал, и где бы он ни был, чтобы служить нашей столовой. И серебро все, что находится у Залинского, кроме церкви, которая должна быть в церкви святой Анныл988 и золотой венец, равный у Залинского, чтобы им бела, кроме блистательного бриллианта, с обеих сторон острого, который в кольце, как бы на четырех ногах, поставлен; сей же Мций, царице Анне, особенным образом разделит Себя. И два единорога, один между списками, находятся в ковчеге, там же, в кувшине.

И все, что снилось и было на лошадях поселилось, золотые, серебряные, жемчужные, конные седла со всякими рядами, алкбанты, тестеры, гропьеры, одеяла, члены и вообще все верхом на шпоне, одежде и украшениях любого рода, польском, итальянском, немецком и других золотых дорог, упомянутых у камня. и все доспехи, и воинские, и гончие, и кириллицы, и кротолюбцы, и доспехи, и карацины, и бахтеры, и все воинское, и все воинское и все воинское, что есть у нас в другом месте, и все воинское.

Сноски

987 Фламандские аррасы в Королевском замке на Вавеле, Варшава 1975, стр. 45-46.

988 Костел Святой Варвары и Анны в замке, отличающийся от сохранившейся до сегодняшнего дня церкви Святой Анны в самом городе Вильнюсе.