Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 193, с. 360-361
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 360-361
Оригинал (по-польски)
Mikołaja Koryckiego, którzy od Zygmunta Augusta otrzymali tykociński dworek na własność dziedziczną 980.
Zmianie uległa struktura zawodowa mieszkańców, z których część nastawiała się na obsługę twierdzy. W rynku tykocińskim w 1571 r. posiadał plac z ogrodem Miszko miecznik, trudniący się wyrobem i naprawą broni siecznej981, Jest on tożsamy z Michałem z Węgier, miecznikiem, który od ok. 1548 r. służył na dworze królewskim 141. W jego sąsiedztwie, w tejże pierzei wschodniej rynku, w 1. 40-tych XVI w. dom posiadał wójt i puszkarz zamkowy Stanisław Erhard.
W 1576 r. Erhartowa, wójtowa stara już nie żyła, a na jej siedlisku mieszkał, również zwolniony z podatków Jan Wnuczek983. Handel trunkami w Tykocinie był tak rozwinięty, że następowała dość daleka specjalizacja tych procederzystów. W 1571 r. wspominani byli w inwentarzu starostwa tykocińskiego mieszczanie tykocińscy którzy z miodem po odpuściech jeźdżą, płacą po gr 30 pol. 143
Również spośród tykocinian rekrutowali się woźnice dworu królewskiego. Wspomina o tym Ł. Górnicki w opisie ostatnich dni króla Zygmunta Augusta. Król wyjechał z Warszawy. Gdy miał przyjeżdżać do Tykocina, z noclegu przed Tykocinem pisał do mnie, żebych nikogo do miasta nie puszczał z tych, co naprzód jadą. Ja uczyniłem dosyć wolej pańskiej; za czym wielki orszak ludzi z wozmi, z kolasami stał przed miastem. A kiedy król wjeżdżał we wrota miejskie, jęli ludzie krzyczeć, prosić, żeby król puścić je982984
do miasta kazał, a Karwicki oboźny do wozu przystąpiwszy powiedział: Miłościwy królu tu w tym obozie są żony woźnic, masztalerzów; jako tu zostaną przed miastem, tak woźnice, masztalerze odbieżą od koni do żon, żeby tu u nich jedli i tak szkoda w koniech być może; przeto każ je WKM puścić do miasta. I kazał król, żeby wjechali; a za tym obozem ludzi stajennych powietrze do miasta weszło i było barzo wielkie, iż ledwie się przeszedszy pół zimy
W mieście Tykocinie pozostawiono nawet plac, na którym stajnia KIM stawa, położony przy drodze wiodącej z miasta do Łopuchowa, po lewej ręce
5. Depozyt tykociński
Nuncjusz papieski Bernard Bongiovanni w 1560 r. scharakteryzował kolekcje jubilerskie Zygmunta Augusta:
Ma król 20 zbroi na miarę swoją, z których 4 odznaczają się przedziwną pięknością, a zwłaszcza jedna, z bardzo delikatnie grawerowanymi i inkrustowanymi srebrem przedstawieniami... kosztowała ona 6 000 szkudów... JKM ubiera się skromnie lecz ma szaty wszelkiego rodzaju, według mody węgierskiej i włoskiej, złotogłowe i jedwabne, letnie i zimowe, podszyte sobolami, wilkami, rysiami, czarnymi lisami, wartające tutaj ponad 80 000 szkudów złotych.
Lubuje się niezmiernie w klejnotach i któregoś dnia pokazywał mi je potajmnie, gdyż nie chce by dowiedzieli się Polacy, że wydał na nie tak wiele. Ma w swoim pokoju stół tak wielki jak pokój, a na nim stoi 16 kaset, długich na dwie piędzi, a szerokich па półtora, wypełnionych klejnotami. Cztery z nich, to owe od matki, wartości 200 000 szkudów, które przybyły z Neapolu. Cztery inne kupił JKM za 500 000 szkudów w złocie: w nich spinella Karola V, warta 30 000 szkudów złotych i jego medal diamentowy, wielki jak Agnus Dei, mający z jednej strony Orła z herbem Hiszpanii, z drugiej dwie kolumny z napisem PLUS ULTRA. Prócz tego mnóstwo rubinów i szmaragdów, rubinów i diamentów, wartości 300 000 szkudów w złocie. Widziatem w sumie tyle klejnotów, ile nie spodziewałem się znaleźć, i z którymi985986
Сноски
980 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 88, К. 29; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 413-414.
981 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 7.
982 4 XI 1568 r. utrzymywał 3 konie. Zob. M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 230.
983 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 89 i 150 — w złej lekcji nazwiska: Winiczek. W 1566 т. w Księgach ziemskich suraskich odnotowany został Joannes Wnuczek de Dobkowo. W 1597 r. przed księgami grodzkimi brańskimi Josephus olim suprascriptis Joannis Wnuczek in Dobkowo haeres, Stanislao Wnuczek Dobkowski fratris suo germano summam inscribit. Z kolei w 1613 r. w Księgach grodzkich wiskich występowała Marina filia olim Joannis Wnuczek haeredissa in Dobki, palatinatus Podlachiae et districtus Bielscensis incola, primi olim Nicolai in Podhayce Podhayski, secundi ad praesens voti consorti Joanni Kuczyński. Zob. I. Kapica-Milewski, Herbarz, s. 464-5. 24 V 1569 r. Zygmunt August stwierdzał, że Jan Wnuczek ziemianin bielski złożył dodatkowo przysięgę królowi i Koronie Polskiej, iż on dosyć czyniąc rozkazaniu naszemu, był gotów czynić przysięgę nam i Koronie Polskiej powinną w powiecie swym, ale dla słusznych przyczyn, które na sobie miał, uczynić jej na ten czas nie mógł. Por. Akta unji Polski z Litwą 1385-1791, s. 297, nr 133; BAN Kórnik, nr 242, nr 31, s. 145.
984 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 32.
985 Е. Górnicki, Dzieje w Koronie, Pisma, t. II, s. 717.
986 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 22.
Перевод на русский (машинный)
Николая Корицкого, которые от Сигизмунда Августа получили тыкочинский усадьбу в наследственную собственность980.
Изменилась профессиональная структура жителей, часть из которых настраивалась на обслуживание крепости. На тыкочинском рынке в 1571 г. имел площадь с садом Мишко Мечник, занимавшийся изготовлением и ремонтом резцового оружия.981, Он идентичен Михалу из Венгрии, мечник, который с около 1548 года служил при королевском дворе 141. В его окрестностях, в том же перьях восточного рынка, в 1 40-х годах XVI века дом имел войт и замковый канцелярский мастер Станислав Эрхард.
В 1576 году Эрхартова, старушка войтова, уже была мертва, а на ее месте жил, также освобожденный от налогов Ян Внучек.983. Торговля напитками в Тыкоцине была настолько развита, что последовала довольно далекая специализация этих процедеристов. В 1571 г. в инвентаре старосты Тыкочинского мещанина тикоцинцы, которые с медом после отпуска ездят, платят по gr 30 пол. 143
Также из тикоцинов набиралися городские повозки королевского двора. Об этом рассказывает Л. Гурницкий в описании последних дней короля Сигизмунда Августа. Король уехал из Варшавы. Когда он должен был приезжать в Тыкоцин, из ночлега перед Тыкоцином писал мне, чтобы никого в город не пускал с теми, кто впереди едет. Я сделал достаточно с людьми в вашем доме.982984
И сказал Карвицкий, и подошёл к колеснице, и сказал: царю здесь, в этом лагере, жены колесниц, мачты; как здесь, перед городом, так и колесницы, мачты, отходят от коней к жёнам, чтобы есть у них, и так жаль в конце, так что пусть пускают их в город.
В городе Тыкоцине даже была оставлена площадь, на которой находится конюшня Ким пруд, расположенная у дороги, ведущей из города в Лопухов, с левой руки.
5. тыкоцинскийй депозит
Папа Нунций Бернард Бонджованни в 1560 году охарактеризовал ювелирные коллекции Сигизмунда Августа:
У короля 20 доспехов по своему усмотрению, 4 из которых отличаются своеобразной красотой, а особенно одна, с очень нежно выгравированными и инкрустированными серебром... Она стоила 6 000 удочек... JKM скромно одевается, но носит одежду всех видов, согласно венгерской и итальянской моде, золотистую и шелковую, летнюю и зимнюю, подшитую соболью, плащами, волка.
Он очень любит драгоценные камни и однажды показал мне бриллиант с золотой надписью, потому что не хочет, чтобы поляки узнали, что он потратил на них так много. У него в своей комнате стол такой же большой, как комната, а на нем стоят 16 золотых кассет, длинных на две пяди, а широких - полтора, заполненных драгоценными камнями. Четыре из них - это от матери, стоимостью 200 000 шкуд, которые пришли из Неаполя. Я видел столько драгоценностей, сколько не ожидал найти, и с которыми985986
Сноски
980 CAADR Москва, Е. 389, op. 1, No 88, К. 29; AGAD Варшава, APP, No 19, с. 413-414.
981 Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 7.
982 4 ноября 1568 г. держал 3 лошади. См. М. Ференц, Королевский двор Сигизмунда Августа..., стр. 230.
983 люстрация подляского воеводства 1570 и 1576 гг., с. 89 и 150 в плохом уроке имени: Winički. В 1566 т. в земляных книгах суранских был записан Joannes Dobslańk de Dobkowo. В 1597 г. перед гродскими книгами брянского Josephus olim suprascriptis Wnuch in Dobkowo Сигизмунд Август утверждал, что Ян Внучек-земледельец Бельский дал дополнительно клятву королю и польской короне, что он, достаточно исполняя наше повеление, был готов принести присягу нам и польской короне в своем повяте, но по уважительным причинам, которые он носил, сделать ее на то время не мог. Ср. Акт унии Польши с Литвой 1385 1791 гг.
984 АГАД Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 32.
985 Горницкий, Деяния в Короне, Письма, том II, стр. 717.
986 AGAD Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 22.