Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 192, с. 358-359
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 358-359
Оригинал (по-польски)
później urządzono folwark Szelągówkę, położony na granicy lasów należących do starostwa tykocińskiego 967,
18 II 1568 r. cejgwartem tykocińskim wzmiankowany był sł. Hibro Handzel, najprawdopodobniej Hiszpan pozostający na służbie u króla, bo Hiberia po łacinie oznacza właśnie Hiszpanię. Król wówczas pisał z Knyszyna do niego: Handzel daj Stanisławowi Trojanowskiemu rotmistrzowi i drabantowi naszemu prochu rusznego funtów 969,
Później w 1574 r. cejgwartem był Bartosz Nacz (vel Nasz)970. W 1576 r. starosta tykociński pokazywał lustratorom list królewski, którem JKM rozkazać raczył, aby p. starosta płacił na każdy rok Bartłomiejowi Nacz, cejgwartowi z tychże prowentów po półtora sta złotych pieniędzy na służbę i strawne. Na utrzymanie zatrudnionych przez Масла pokazywał p. starosta list КЛМ do siebie pisany, w którym JKM rozkazować raczy..., aby па tem zamku dwu puszkarzów chował, a tem na każdy kwartał po 12 1/2 zł płacił (1576 r.)971, W 1579 r. cejgwart tykociński Bartosz Nacz i starosta tykociński sporządzili rejestr zasobów arsenału. Wymieniono w nim działa i amunicję, których liczba i zasób wprawiały w zdumienie historyków 131, a były to już wówczas resztki tego co nie zostało wywiezione na potrzebę inflancką, m.in.: ołowiu sztuk wielkich 4, ołowiu sztuk mniejszych 5, hakownic wielkich 132, hakownic mniejszych 204132.
Drugim wówczas utrzymywanym za pieniądze puszkarzy był Franciszek Rosocha piridario arcis. Kiedy 12 Ш 1578 r. Stefan Batory kwitował Ł. Górnickiego z rat za 2 lata należnych ze starostwa tykocińskiego — od 1 I 1576 do 31 XII 1577, star. stwierdził, że wydatkował pewne sumy, na968972973
które posiada kwity, m.in. na rzecz Franciszka Rosochy 974. Przebywał on już w starostwie tykocińskim w 1571 r., a inwentarz dóbr tykocińskich z tego roku wykazuje, że we wsi Leśniki Franc Rosocha nowo na rok [15/72 wł. 1 na osadzie trzyma975, Później, ро 1572 r. 2 wł. w Leśnikach stanowiły uposażenie cejgwarta tykocińskiego i były nadawane dożywotnio 976.
4. Dworzanie i służebnicy w Tykocinie
Rola, jaką zaczął pełnić Tykocin w planach króla budowy na pograniczu Korony i Litwy rezydencji powodowała, że tak jak w Knyszynie, tak również w Tykocinie zaczęli nabywać działki magnaci i osoby blisko związane z dworem monarszym. Przeglądając inwentarz 1571 r. starostwa tykocińskiego natrafiamy na wzmianki o takich własnościach. W uliczce wiodącej do rzeki, w bok ul. Wielkiej, w pobliżu mostu znajdowała się duża 8 1/2 pr. mierząca siedziba należąca do Sieniawskiego wojewodzica bełzkiego, wolna od podatków. Na Kaczorowie p. Dulski wspólnie z Jakubem powroźnikiem posiadał 4-prętową posesję. Mowa tu o Janie Dulskim podskarbim nadwornym i staroście brańskim oraz suraskim. Na Grądziku Rybackim znajdował się plac potomków p. trockiego nieboszczyka Chodkiewicza liczący 8 pr. siedzibnych 977. Plac należał do spadkobierców Jerzego Chodkiewicza, syna Aleksandra. Testament sporządził on w Grodnie 6 VI 1568 r. Spadkobiercami uczynił: Jewę, Wasila, Hieronima oraz Konstantego. Zmarł 3 VI 1569 r. Plac więc był nabyty bez wątpienia przed 1569 r. 137
W zaułku, idąc z Rynku nad rzekę Narew usytuowany był dom panów Uchańskich na siedlisku 1 1/2 prętowym 138, Użytkownikami byli: prymas Polski ks. Jakub Uchański oraz wojewodowie płoccy i bełzcy Arnolf i Tomasz Uchańscy. W rzeczywistości dom ten był własnością ich siostrzeńców Koryckich, małoletnich dzieci zmarłego w 1553 r. sędziego ziemi bielskiej979978
Сноски
967 oDZ Warszawa, Teki Glinki, nr 278, s. 8. Później łany puszkarskie w Szelągówce nadawane były dożywotnio innym osobom nie związanym, jak się wydaje, z cekhauzem tykocińskim. 21 II 1626 r. w Warszawie dożywotnio nadano area certa cum fundo Pułszelegowo dicti in oppido Tykocin nobilis Laurentio Jurowicz. AP Białystok, Kamera
968 A, k. 221, a 13 IX 1701 r. folwarczek Szelągówka i wieś Froncki dane były ekonomowi tykocińskiemu Szymonowi Wiszowatemu, by strzegł osoczników, którzy dojrzewali puszczy Czarnej - BU Kraków, nr 6247, К. 43. Szerzej na temat dziejów folwarku Szelągówka zob. E. Bończak-Kucharczyk, J. Maroszek, Dokumentacja ewidencyjna założenia dworsko-ogrodowego w Szelągówce, Białystok 1986 (maszynopis PSOZ Białystok).
969 ВАМ Kórnik, nr 250, К. 63.
970 7, Gloger, Encyklopedia staropolska, t. IV, s. 132; Por. BAN Kórnik, nr 250, dok. 148, k. 63.
971 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 110.
972 к. Górski, Historya artyleryi, s. 54 i 244; A. Jabłonowski, Podlasie, cz. 2, s. 206.
973 132 Księgi podskarbińskie z czasów Stefana Batorego r. 1576-1586, wyd. A. Pawiński, „Zródła dziejowe”, t. IX, s. 256.
974 AGAD Warszawa, MK, nr 118, k. 298v-299v.
975 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 39.
976 M.in. 24 I 1624 r. Consensus ad cedendum de Jure advitalis super 2 laneos agri in villa Lesniki capitaneatu tykocinensis in palatinatu Podlachiae in rem famati ceigwart tykocinensem — por. AP Białystok, Kamera, nr 155 A.
977 АСАР Warszawa, ASK, dz. LVI, nr Т-4, К. 15 i 17.
978 Ap Kraków, AMCH, nr 38, К. 1-3. W 1576 r. jurydyka ta zwolniona była nadal od podatków i należała do Ostafiego Wołłowicza podkanclerzego litewskiego i kasztelana trockiego — zob. Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 90. J. Jasnowski, Chodkiewicz Jerzy, PSB, t. 3, Kraków 1937, s. 369.
979 ĄAGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, k. 16.
Перевод на русский (машинный)
Позже был устроен поселок Шельонгувка, расположенный на границе лесов, принадлежащих староству Тыкоцинскому.967,
18 февраля 1568 г. тыкоцинскийм чинвартом был упомянут сл. Хибро Хандзел, скорее всего, испанец, остающийся на службе у короля, потому что Гиберия по-латыни означает именно Испанию. Король тогда писал из Кнышина к нему: Handzel отдайте Станиславу Трояновскому ротмистро и драбанту наш пороховой форсунок969,
Позже в 1574 г. cijgwartem был Бартош Нач (у нас)970. В 1576 г. староста тыкочинский показывал люстрам королевское письмо, которое ЕКВ приказывало, чтобы г. староста платил на каждый год Варфоломею Нач, жигварту из этих двух придворных по полторы сотни золотых денег на службу и усвоение пищи. На содержание занятых Маньша показывал г. староста письмо к себе.971В 1579 г. тикочинский цыгварт Бартош Нач и тикоцинский староста составили реестр ресурсов арсенала. В нем были перечислены орудия и боеприпасы, количество и ресурс которых вызывали удивление историков 131, а это уже были остатки того, что не было вывезено на нужды инфлянцев, в том числе: свинца 5 крупнотоннажковых, в т.ч.
Вторым, удерживаемым на деньги консервистов, был Францишек Росоха piridario arcis. Когда 12 Ш 1578 г. Стефан Баторий квитанция Л. Гурницкого о рассрочке за 2 года, причитающихся из старосты Тыкоцинского с 1 и 1576 по 31 декабря 1577 г., звезда заявила, что он потратил определенные суммы, на968972973
которые имеют квитанции, в том числе в пользу Франциска Росохи974. Он уже находился в Тыкочинском старостве в 1571 году, а инвентарь тикоцинских поместий этого года показывает, что в деревне Лесники Франц Росоха новый год [15/72 ил. 1 на поселке держит975, Позже, в 1572 г. 2 ил. в Лесниках составляли заработную плату тайкоцинского и передавались пожизненно976.
4. Придворные и служанки в Тыкоцине
Роль, которую начал выполнять Тыкоцин в планах короля строительства на границе Короны и Литвы, привела к тому, что, как и в Кнышине, так и в Тыкочине стали приобретать участки магнатов и лиц, близких к королевскому двору. Просмотр инвентаря 1571 года староста Тыкоцинского встречается с упоминанием о таких свойствах. штаб-квартиры977. Площадь принадлежала наследникам Ежи Ходкевича, сына Александра. Завещание он составил в Гродно 6 июня 1568 года. Наследниками сделали: Ева, Василь, Иероним и Константин. Он умер 3 июня 1569 года. Таким образом, площадь была приобретена, без сомнения, до 1569 года 137.
В переулке, идя с Рыночной площади к реке Нарев, был расположен дом панов Уханских в месте обитания 1 1/2 прута 138, Пользователями были: примас Польши ксендз Якуб Уханский и воеводы Плоцкие и белз Арнольф и Томаш Уханские. На самом деле этот дом принадлежал их племянникам Корицких, несовершеннолетним детям покойного биологического судьи в 1553 году.979978
Сноски
967 odDZ Варшава, Teki Glinki, No 278, с. 8. Позже канцелярские ланы в Шельонгувка передавались пожизненно другим лицам, не связанным, как представляется, с tykocińskim цехаузой. 21 II 1626 г. в Варшаве пожизненно была предоставлена area certa cum fundo Pulszelego dicti in oppido Tykocin nobili
968 A, k. 221, a 13 IX 1701. folwarczek Szelongowka и деревня Fronecki данные были даны экономисту Szymon Wišovatym tykocińskiego, чтобы следить за осечников, которые созревали в черном лесу - BU Kraków, No 6247, К. 43. Более широко на тему истории folwarzek Szłogowowka Zobowka E.
969 М.: Просвещение, 2009.
970 7, Gloger, Энциклопедия Древняя Польша, том IV, стр. 132; Ср. BAN Kórnik, No 250, док. 148, к. 63.
971 Подляского воеводства 1570 и 1576, с. 110.
972 к. Горский, History artyleryi, с. 54 и 244; А. Яблоновский, Подляшье, ч. 2, с. 206.
973 132 Подскарбинские книги времен Стефана Батория 1576-1586 гг., изд. А. Павиньский, «Исторические источники», том IX, стр. 256.
974 АГАД Варшава, МК, No 118, к. 298v-299v.
975 АГАД Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 39.
976 В частности, 24 и 1624 г. Consensus ad cedendum de Jure advitalis super 2 laneos agri in villa Lesniki capitaneatu tykocinensis in palatinatu Podlachiae in rem famati ceigwart tykocinensem pr.
977 Варшава, АСК, dz. LVI, No Т-4, К. 15 и 17.
978 Ap Краков, AMCH, No 38, К. 1-3. В 1576 г. эта юрисдикция была освобождена от налогов и принадлежала Остафи Волловичу подканцлеру литовскому и каштеляну Троцкому см. Люстрации Подляского воеводства 1570 и 1576, с. 90. Ясновский, Ходкевич Ежи, PSB Kraków 3
979 AGAD Варшава, АСК, dz. LVI, No T-4, k. 16.