Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 187, с. 350-351
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 350-351
Оригинал (по-польски)
WKM - darować, żeś WKM jemu miłościwą panią być raczy, jako się mnie w tem okazuje, racz WKM. Dalej opisuje księżna Anna w tym liście wizytę Piotra Zborowskiego, Jana Chodkiewicza i innych na zamku w celu opatrzenia go: W dzień św. Łucji wyjechać raczyli JMP wojewoda sandomierski (Piotr Zborowski — J. M.] z panem gnieźnińskim [Janem Tomickim - J. M.], nazajutrz p. starosta żmudzki [Jan Chodkiewicz - J. M.] - oni do Tykocina rotmistrza nie chcieli puścić, bo chcieli aby rotmistrz swą przysięgę odmienał, a im przysięgał, tak Koronie, jako Ks. Litewskiemu. Nie chciał żadną miarą uczynić, takoż wszyscy co są w zamku, przyjechali natenczas wszyscy słudzy JKM, grozili mu bardzo i tak jemu powiedzieli, rotmistrzowi: że cię pozywać będziemy na ten zjazd do Warszawy947,
Pod pozorem zwiększenia bezpieczeństwa fortecy tykocińskiej i uzupełnienia roty wymarłej w czasie epidemii 1572 r. chciano pozbawić Bileńskiego zarządu nad twierdzą. W czasie konwokacji warszawskiej postanowiono zwiększyć liczbę stacjonujących w Tykocinie żołnierzy. W zamku tykocińskim ma być osadzona załoga składająca się z 300 strzelców pod dowództwem Zygmunta Zebrzydowskiego, Stanisława Broniewskiego i Andrzeja Owadowskiego - dworzan królewskich. Do tegoż zamku ściągnięci zostaną łucznicy z Litwy od woj. smoleńskiego i z leśnictwa bielskiego od Stanisława Trojanowskiego i oddani pod rozporządzenie rzeczonych trzech dowódców. Obowiązek zaopatrywania w żywność włożony zostanie na starostów knyszyńskiego i tykocińskiego 948. W styczniu 1573 r. z Tykocina pisał list do rad koronnych rotmistrz zamku tykocińskiego, w którym donosił, że Zborowski woj. sandomierski, Tomicki kasztelan gnieźnieński, Chodkiewicz starosta żmudzki i Wawrzyniec Wojna podskarbi dworny i pisarz
WKL w imieniu panów rad wyznaczyli termin w dniu 20 I w Warszawie, na konwokacji abym o wszystkim WM sprawę dał sam osobą swą przyjachawszy. Co ja radł [s] chciał uczynić, aczkolwiek w tych niebezpiecznych czasiech nie dobrze mi z zamku odjachać. I prosiłem p. [Łukasza] Łęckiego КЛМ łożniczego, aby mię ieżelibnych [s] kilka dni omieszkał przez chorobę swoją, w której mię p. Łęcki odjachał przed WMciami obmówił. Natenczas, iż mi się nie poprawiło, już baczę, że tam ku WMciom natenczas przyjachać nie mogę. Dyplomatycznie wymawiając się chorobą K. Bileński nie dał się wykurzyć z Tykocina i pozbawić komendy nad zamkiem. Wyjaśnia też swoje stanowisko w kwestii swej przysięgi złożonej Zygmuntowi Augustowi: oznajmię, iż się mnie jako rycerskiemu człowiekowi godzi p. swemu zmarłemu wiarę daną i przysięgę uczynioną zdzierżeć, na co się ja więcej oglądam, niż na gardło swe... Dalej pisze, że przysięga jego odnosi się również do królewny Anny Jagiellonki, ale skoro zjazd panów rad jest w stanie go uwolnić od tej przysięgi niech to zrobi, a bo on sam Bileński, oglądając się na sławę, sumnienie i na przystojność swą przychylić się nie może tylko ku jednej stronie. Dopiero wspólny zjazd i stanowisko panów rad całej Rzeczpospolitej, wspólne z królewną są w stanie zwolnić Bileńskiego z danej zmarłemu królowi przysięgi, będąc tego pewni, że się ode mnie żadnego niebezpieczeństwa obawiać WM nie potrzeba, oprócz tego, że zamek potrzebuje oprawy i dostatku, co dawno opowiadam i prawie tego sam żebrzę, społem z inszemi pany, kolegami memi u panów starostów, a nic nie mogę otrzymać. Jakoż bratu mojemu [Maciejowi Bileńskiemu — J. M.], gdy ode mnie odjeżdżał, aby to WM opowiedział poruczyłem.
Na list komendanta twierdzy tykocińskiej konwokacja warszawska jeszcze tegoż 19 I 1573 r. dała odpowiedź: Wyprawujemy tam do was i do zamku JP Ostapheia Wołłowicza kasztelana trokiego i podkanclerzego ИКТ, tam ten zamek opatrzyć i postanowić, a was od przysięgi tej, którąście byli nieboszczykowi królowi panu naszemu obowiązani wyzwolić, zamek w sprawę i w regiment inszemu podać, wszakże przecie istota zapłaty służby wam ma się przez te poruszniki nasz stać. A tak napominamy i rozkazujemy wam, abyście tych to kolegów i deputatów naszych we wszystkim cokolwiek jeno powiedzieli i rozkazali posłuszni byli, i tak się we wszem zachowali, jako IMci wola i nauka będzie, a inak, aby nie było949, Jak było w rzeczywistości i jakie zamiary mieli panowie rada w stosunku do roty K. Bileńskiego dowiadujemy się z listu O. Wołłowicza i J. Dulskiego wysłanych z konwoka-
Сноски
947 д, Przezdziecki, Jagiellonki polskie, t. IV, s. 12.
948 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 80, s. 551-554; Ś. Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro..., t. I, s. 30. W Artykułach Rzeczypospolitej opatrujących i porządek do elekcji nowego króla czyniących z dnia 28 I 1573 r. podjętych na Konwokacji Warszawskiej czytamy: Do Tykocina, aby pan podskarbi koronny i litewski, z deputaty tu z Polski, to jest pan trocki [Ostafi Wołłowicz — J. M.], z panem chełmińskim [Janem Dulskim - J. M.], К temu z rycerstwa pan star. wiski (może Piotr Grajewski — J. M.), z panem [Piotrem — J. M.] Wesołowskim i z panem Pociejem jechali. A mają się do Tykocina na niedzielę Reminiscere [15 II 1573 r. - J. M.] zjachać, pieniądze służebnym zapłaciwszy... Tykocin na ten czas zda się tak opatrzyć, gdyż działa i insze skarby nie mogą stąd łatwie być wywiezione. Drabów porządnych na nim 300 ma być. Jeno to ma być pod rozkazaniem pana Zebrzydowskiego, drugie pod pana Broniewskiego, trzecie pod pana Owadowskiego. К temu do pana wojewody smoleńskiego pisać, aby strzelbę [strzelców — J. M.] leśnicze litewskie [przysłał — J. M.]. Którzy są na Podlasiu i w bielskim powiecie, pod rozkazanie i w sprawę ku każdej potrzebie, tym to panom dworzanom podali, a pan star. knyszyński i tykociński, aby żywnością i wszelakiemi potrzebami i szpiegami zamek opatrowali. MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 81, dok. 31, s. 123.
949 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 81, dok. 14, s. 39-40.
Перевод на русский (машинный)
ВКМ - даровать, что ВКМ хотели быть его любящей госпожой, как это показывается мне, вКМ. Далее описывает княгиня Анна в этом письме визит Петра Зборовского, Яна Ходкевича и других в замке для того, чтобы его: В день Святой Луции выехать JMP воевода сандомирский (Петр Зборовский Я. М.) Он не хотел делать никакой меры, так как все, кто в замке, приехали тогда все слуги ИКМ, угрожали ему очень и так ему, ротмистру, сказали: мы будем судиться с тобой на этом съезде в Варшаву.947,
Под предлогом повышения безопасности Тыкоцинской крепости и пополнения роты вымерших во время эпидемии 1572 года старостам из рода Лиценце хотели лишить Бильского управления над крепостью. Во время варшавской конвояции было решено увеличить количество дислоцированных в Тыкоцине солдат. В замке Тыкоцинском будет размещен экипаж из 300 стрелков под командованием Сигизмунда Зебжидовского и Станислава Бронна.948. В январе 1573 г. из Тыкоцина писал письмо в коронные советы ротмистр Тыкоцинского замка, в котором сообщал, что Зборовский сандомирский воевода, Томицкий каштелян гнезненский, Ходкевич староста Жмудского и Лоренцо Война подскарби придворный и писатель
ВКЛ от имени господ советов назначили срок на 20 лет в Варшаве, на конвоирование, чтобы я сам принял дело. Что я хотел сделать, хотя в эти опасные времена мне нехорошо высасывать из замка. Он продолжает писать, что его клятва относится и к царице Анне Ягеллонке, но если съезд господ советов способен освободить его от этой клятвы, то пусть сделает это, потому что он сам Биленский, глядя на славу, может лишь сложить и при одном условии. Только совместный съезд и позиция господ советов всей Речи Посполитой, общая с королевой, могут освободить Бильского от данной покойному королю присяги, будучи уверенным в том, что от меня не нужно бояться никакой опасности, кроме того, что замок нуждается в ремонте и достатке, о чем я давно уже говорил и почти сам попрошу, с другими господинами, товарищами моими ничего не могу получить у вас.
На письмо коменданта тыкочинской крепости варшавская конвокация еще 19 января 1573 года дала ответ: «Мы туда поедем и в замок ИП Остафей Волловича и подканцлеру, там этот замок и постановим, а вас от той присяги, которую вы нам дали, в царю нашему избавить».949Как было на самом деле и какие намерения были у Совета в отношении роты К. Биленьского, узнаем из письма О. Волловича и Ю. Дульского, отправленного с конвоя.
Сноски
947 Д., Пшедецкий, Ягеллонки польские, том IV, с. 12.
948 М.Н. Краков, Библ. Чарт., TN, No 80, с. 551-554; С. Орелский, Безкоролевье, так как книги восемь..., том I, с. 30. В статьях Речи Посполитой и порядок избрания нового короля, начиная с 28 я 1573 г., принятых на Варшавской Конвокации читаем: К Тыкоцину, чтобы пан подскари короны литовской Драбби достойных на нем должно быть 300. Только это должно быть под приказом г-на Зебжидовского, второй под г-ном Броневским, третий под г-ном Овадовским. К этому воеводе Смоленском писать, чтобы лесные ружья [прислал Я. М.]. Которые находятся на подляском и под белорусским подворьем.
949 М.Н. Краков, Bibl. Czart., TN, No 81, док. 14, с. 39-40.