Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 186, с. 348-349

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 186 из 338

С. 348-349

Оригинал (по-польски)

szlachcic Jan Gąsiorowski, któremu w przywileju z 1 IV 1574 r. król Henryk nadał wójtostwo augustowskie, a zatytułował go przy tym członkiem straży królewskiej i stróżem ciała zmarłego króla Zygmunta Augusta941. W instrukcji danej Mikołajowi Maciejowskiemu woj. lubelskiemu delegatowi na zjazd do Łowicza od rad koronnych zebranych przy trumnie zmarłego monarchy przed 23 VII 1572 r., postanowiono: też skąd zapłata ma być tym żołnierzom, którzy są w Tikocinie, którym zawżdy га nieboszczyka króla, na każdy miesiąc płacić nie omieszkiwano942,

Załogę Tykocina zdziesiątkowała zaraza, którą przywlókł przejeżdżający w 1572 r. do Knyszyna dwór królewski. Uszczuplenie liczby stacjonujących żołnierzy dawało okazję do ingerowania w obsadę twierdzy, a w efekcie możliwość decydowania o nagromadzonym w zamku tzw. depozycie króla Zygmunta Augusta. W czasie zjazdu w Kasach 1 XI 1572 r. postanowiono: Zdało się też nam, aby Tykocin zamek, w którym jest pokład nie tylko skarbu Rzeczpospolitej, ale też przywilejów koronnych... za wymarciem drabów przez powietrze w lepszym opatrzeniu był. Przeto zleciliśmy WPPJM przez nas mianowanym - p. Piotrowi z Zborowa woj. sęndomirskiemu, na Kamionce, Stobnicy i Tłumaczu staroście, p. Janowi z Tomic kasztelanowi gnieźnieńskiemu, aby JM nazad jadąc [z Litwy — J. М.] wziąwszy z sobą panów litewskich, jednego, abo dwu, do tego zamku stąpili i on wedle nauki od nas danej opatrzyli. Przywileje koronne do elekcjej potrzebne stamtąd wzięli i na konwokacją przywieźli19%, Anna Jagiellonka tymczasem wysłała do Tykocina bpa chełmskiego Wojciecha Starozrzebskiego i ochmistrza Jana Konieckiego wywiadywać się... czego by było potrzeba do opatrzenia tego zamku... Panowie wielkopolscy przyzwali też do siebie starostę ostrołęckiego Wilgę..., aby sobie sposobił ludzi na żołd gotowy. Mówiliśmy też z panem wojewodą mazowieckim, aby był pogotowiu. Pisaliśmy też do rycerstwa na ten teraźniejszy zjazd ad diem sanctae Catharinae [25 XL 1572 г. - J. M.] pod Warszawą złożony, opowiadając niebezpieczeństwo zamku tykocińskiego, aby z chęci swej dla Rzeczpospolitej w pogotowiu byli. To żeśmy rozkazali staroście łomżyńskiemu i wiskiemu..944.943

13 XII 1572 w Tykocinie Piotr Zborowski woj. sandomierski, Jan Chodkiewicz starosta żmudzki, marszałek ziemski WKL z polecenia rad koronnych - tak Korony Polskiej Jak i Litwy sporządzili raport o koniecznych zmianach w opatrzeniu zamku tykocińskiego. Stwierdzili, że wiernie i pilnie w tym zleceniu swym i za wielkim od powietrza niebezpieczeństwem na tym zamku zachowali. Tak my imieniem wszech rad koronnych obojego, tak polskiego, jako i litewskiego narodu osobom pewnym, panom i braci naszej, to jest p. Stanisławowi Broniowskiemu, koniuszemu przemyskiemu, p. Zygmuntowi Zebrzydowskiemu wojskiemu krakowskiemu, staroście górskiemu, р. Łukaszowi Łęckiemu staroście wotpieńskiemu i żośleńskiemu [s], p. Maciejowi Zalińskiemu, staroście tucholskiemu, przedborskiemu, mścibowskiemu, р. Łukaszowi Górnickiemu staroście tykocińskiemu, p. Andrzejowi Owadowskiemu dworzaninowi JKM to zlecili, i... zwierzyli, aby osoby wyżej mianowane na tym zamku mieszkając i wszelakich niebezpieczności przeglądając i opatrując tego najpilniej postrzegali, jakoby ten zamek tykociński ze wszystkim depozytem jakimkolwiek imieniem nazwanym, po śmierci КЛМ pana naszego zeszłego, w nim zostałym na nikogo innego jedno na spólną Rzeczypospolitą Koronną narodów polskich i litewskich trzyman i nikomu innemu jedno tejże Rzeczypospolitej czasu swego ze wszystkim podan był. Bliższe dyspozycje miał nowo wskazanym dozorcom dać sejm konwokacyjny zwołany do Warszawy na dzień Trzech Króli (6 I 1573 r.), najpóźniej do święta MB Gromnicznej (2 II). Gdyby jakie niebezpieczeństwo miało zagrażać zamkowi tykocińskiemu, wówczas winni o tym donieść prymasowi Jakubowi Uchańskiemu lub Janowi Chodkiewiczowi marszałkowi ziemskiemu WKL. W Ораtrzeniu zamku tykocińskiego nic nie mówi się o dotychczasowym stróżu — komendancie twierdzy Klimuncie Bileńskim. Nie podpisał też on tego aktu. Wyraźnie starano się podjąć decyzje bez niego 945. Związany był on bowiem przysięgą złożoną królowi Zygmuntowi Augustowi, że twierdzę wraz z przechowywanym w niej depozytem ma oddać królowi, bądź jego prawowitym sukcesorom, a nimi w myśl testamentu władcy z 1571 r. były: Anna, Zofia i Katarzyna Jagiellonki — siostry zmarłego monarchy 946. Anna J agiellonka w liście do siostry Zofii pisała 18 XII 1572 r.: O tego rotmistrza tykocińskiego [Klimunta Bileńskiego — J. M.] pisałaś WKM, abychem mu obiecała 2 000 od WKM - tom uczyniła. Jeśli to może był, aby mu WKM napisać raczyła łaskawie — że to czynię, z woli JKM. Nam wiernie służy, a posłać co — wola

Сноски

941 AGAD Warszawa, MK, nr 112, К. 120-120v.

942 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 80, s. 528-529.

943 MN Kraków, Bibl. Czart., nr 2242, s. 241-242.

944 W liście Stanisława Karnkowskiego i Alberta Sobieńskiego bpa chełmskiego do senatorów wielkopolskich z Łomży 3 XII 1572 r. — por. MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 80, s. 873-874.

945 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 80, s. 551-554; B. Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, s. 873-874..

946 Testament Zygmunta Augusta.

Перевод на русский (машинный)

Дворянец Ян Гёсиоровский, которому в привилегии от 1 апреля 1574 г. король Генрих присвоил августовское воеводство, а назвал его при этом членом королевской стражи и сторожем тела умершего короля Сигизмунда Августа.941. В инструкции, данной Николаю Мацеевскому воеводе люблинскому делегату на съезд к Ловичу от коронных советов, собранных у гроба умершего монарха до 23 июля 1572 года, было решено: также откуда должна быть оплата тем солдатам, которые находятся в Тыкоцине, которым завидуют покойному королю, каждый месяц платить не обременивались942,

Экипаж Тыкоцина был уничтожен чумой, которую привёз в 1572 году старец-переводчик в Кнышин. Уменьшение количества размещенных солдат давало возможность вмешиваться в крепость и, как следствие, решить о так называемом депозите короля Сигизмунда Августа. М.) взяли с собой литовских господ, одного или двух, в этот замок подошли и он по учению от нас опекали. Коронные привилегии для избрания взяли оттуда и на конвоирование привезли19%, Анна Ягеллонка тем временем послала к Тикочу епископу Хелмскому Войцеха Старожебского и охмистра Словаки к себе. Под Варшавой, рассказывая об опасности Тыкоцинского замка, чтобы по желанию своей Речи Посполитой были наготове. Это то, что мы приказали древу Ломжинскому и Виске.944.943

13 декабря 1572 г. в Тыкоцине Петр Зборовский, сандомирский воевода Ян Ходкевич староста Жмудского, маршал земли ВКЛ по поручению коронных советов так и польская Корона и Литва подготовили отчет о необходимых изменениях в снабжении Тыкоцинского замка. Они заявили, что верно и старательно в этом поручении и по большому от воздуха мы сохраним замок. Лукашу Гурницкому староству Тыкоцинскому (2-й поместье) князь Овадовский М.К.М. поручил это и... доверили, чтобы лица, вышеназначенные в этом замке, жили и всячески подвергались опасности, рассматривая и заботясь об этом наиболее остро, что этот замок тыкоцинскийй со всем депозитом каким-либо именем, названным после смерти нашего господина, никто не видел. Если бы какая-то опасность угрожала тыкоцинскому замку, то должны об этом доложить примасу Якубу Уханскому или Яну Ходкевичу земскому маршалу ВКЛ. В Оратрии Тыкоцинского замка ничего не говорится о прежнем стороже коменданте крепости Климуте Бильинском. Он также не подписал это решение без его решения.945. Он был связан клятвой, данной королю Сигизмунду Августу, что крепость вместе с хранящимся в ней депозитом должна быть возвращена королю или его законным наследникам, а ими по завещанию правителя 1571 года были: Анна, София и Екатерина Ягеллонка сестры покойного монарха946. Анна Янгеллонка в письме к сестре Софии писала 18 декабря 1572 года: Об этом ротмистре тыкоцинском ты писала ВКМ, чтобы я пообещала ему 2000 от ВКМ - том сделала. Если это было, чтобы ВКМ писала ему, то она благосклонно что делает, по воле JKM.

Сноски

941 АГАД Варшава, МК, No 112, К. 120-120в.

942 М.Н. Краков, Bibl. Czart., TN, No 80, стр. 528-529.

943 М.Н. Краков, Библ. Чарт., No 2242, с. 241-242.

944 В письме Станислава Карнковского и Альберта Собеского епископу Хелмскому сенаторам из Ломжи 3 декабря 1572 года ср. М.Н. Краков, Библ. Чарт., TN, No 80, стр. 873-874.

945 М.Н. Краков, Bibl. Czart., TN, No 80, с. 551-554; Б. Папроки, Гербы польского рыцарства, с. 873-874..

946 Завещание Сигизмунда Августа.