Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 182, с. 340-341

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 182 из 338

С. 340-341

Оригинал (по-польски)

Łoże bez żelaz, połamane Nr I. In summa łóż dobrych i złych z żelazami 28. Łóż dobrych niekowanych. Nr 6. Skrzyń długich na wozach do wołowego przewozu, kowanych 2, w których koła częścią złe, pogniłe, częścią niekowane, sworni nie masz. Skrzynia na wozie, skórą z wierzchu obita, łańcuchem wzdłuż otoczona, do konnego powozu, z dyszlowaniem i snicami, refowana Nr 1. Skrzynia biała, na wozie, długa, kowana, w snicach, dyszel refowany, kota wszystkie niekowane i swornia nie masz Nr 1. Kół kowanych nie wszędzie, refowanych bez szyn i bez sworz Nr 38. Oś kowana z dyszlem refowanym Nr 1. Wag dyszlowych 2, jedna o 1, a druga o 2 orczykach kowanych Nr 2. Granatów próżnych, wielkich, żelaznych Nr 65. Kul kamiennych, wielkich Nr 90. Kul żelaznych, г ręcznymi granatami próżnymi, pospołu liczonych Nr 840. Szufel armatnich miedzianych Nr 3. Szufel nowych armatnich Nr 5. Bania miedziana, z pozłotą, zblakowana (?) Nr 1. Wiszorów Nr 5. Cyngrotów Nr 5. Flint 21. Sztuka IMP Kamelowi na piechotę JMP hetmana oddana. Reszty w cekauzie zostaje Nr 4. Rydlów tu jest Nr 3. Przy cegielni zostaje Nr 4. Костей z dwoma uszyma od p. Mirzyn. Nr 1. Kocieł statkowy flisowski Nr 1. Kamieni ciesanych szarych sztuk Nr 60. Posadzki dębowej sztuk Nr 600. Kłódek przy cekauzie i przy zurdzie (s) Nr 2. Działek JMP wojewody wileńskiego na lawetach dobrych Nr 6. Gontów na cekauz nr 100. Sam zaś cekauz przy zamku od rzeki Narwi drewniany, gontami dranicami kryty, zły, stary. Do niego wrota dwoiste, w których kun żelaznych 2 [z] antabą, refe z wrzeciądzem do zamknięcia i kłódką, którą już wyżej napisałem. Cekauz zaś trzeba żeby był nowo wybudowany. W którym jest taradejka IM księdza Węchalskiego. Prochownia. W niej jest działko srebrne 1, u którego ucha poodbijane. Naczynia prochowego, mosiężnego sztuk Nr 7.

Prochu beczułek pełnych Nr 11.

Prochu zamaczanego w rumówce Nr 1. Ankra rumowa, bez klina

Rudel od bata gdańskiego ze 2 hakami żelaznymi Nr 1. Przetaków skórzanych, prochowych Nr 4. Kul dzialnych, wielkich Nr 20.

Granatów próżnych Nr 2.

Dysza od miechów rudnickich Nr I. Kantaków z kołami Nr 2.

Klamra wielka ciesielska Nr 1.

Łańcuch wielki Nr 1.

Kłódka do zamykania u drzwi Nr I. Półwersaków na prochy 2.

Alumnat. Przy moście, nad rzeką Narwią, żołnierski. W kwadrat murowany, w dwóch rogach bakszt 2, w trzecim kaplica, w czwartym brama. Dach na nim stary, poprawy potrzebuje. W tym alumnacie cel dla towarzystwa zasłużonych funduszowych 12. Okna i piece przez nich potłuczone, naprawy potrzebują.

Karczma za Tamą. Przyjeźdżając od miasta Tykocina do karczmy wrota nowe, pojedynkowe z tarcic...

Twierdza tykocińska była powiązana z innymi towarzyszącymi jej umocnieniami. Może już wraz z budową zamku Gasztołdów na Kaczorowie wzniesiono w rozlewiskach Narwi zachowany do dziś szaniec zwany Koziołkiem. Kozioł, w polskiej terminologii architektury obronnej oznaczał przeszkodę do zamknięcia przejścia lub cieśniny”8. Taką samą etymologię posiada nazwa ul. Kozia na tykocińskim Kaczorowie, gdzie przed 1522 r. znajdował się — jak już wyżej pisano — zamek gasztołdowski, spalony w czasie walk Radziwiłłów z Gasztołdami920. Domniemywać można więc, że zarówno Koziołek pod Waniewem, jak i Kozia na Kaczorowie powstały współcześnie sobie, najprawdopodobniej w czasie owych walk w 1521 r.

Historyk S. Herbst pisał przed laty: Na grząskich łąkach w widłach Kurówki i Narwi powyżej Tykocina, z grobli szosy Jeżewo-Barszczewo-Starosielce-Białystok widać obszerny szaniec zwany od dawna Kozioł-919

Сноски

919 Bogdanowski, Z. Holcer, M. Kornecki, Architektura obronna, „Słownik terminologiczny architektury”, Warszawa 1994, s. 37.

920 Takąż etymologię, jak sądzę, posiada nazwa Kozie, użyta w 1563 r. na określenie otoczenia spalonego w 1564 r. późnośredniowiecznego zamku w Bielsku Podlaskim. AP Białystok, Kamera, nr 2328, 2340. Cyt. za J. Zieleniewski, Średniowieczny zespół... s. 118.

Перевод на русский (машинный)

Коврики без железа, сломанные No I. In summa коврижки с железом 28. Коврики с хорошей ручкой. No 6. Длинные коробки с говяжьей ручкой, кованные 2, в которых колеса с плохой, гнилой частью, ковры нет. Сундук с верхней частью обивки Железные шары, г ручными гранатами тщеславия, в общей сложности No 840. Шлюз пушек меди No 3. Шлюпка новых пушек No 5. Удилище медное, с золотом No 1. Виски No 5. Флинт No 21. Искусство ИМПа Камелю на пехоте ЙМПа принадлежит гемана No 4. К нему двойные ворота, в которых кунь железных 2 [z] антабой, рефе с шпинделем для закрытия и замком, который я уже написал выше. Чакау нужно, чтобы он был заново построен. В котором находится тарадейка ИМ. священника Вухальского. Погребение. В нем есть серебряное орудие 1, у которого моауца На.

Пороховые бочки No11.

Порох, замоченный в ромовке No1. Ромовая анкра, без клина

Рудель от гданьского бат с 2 железными крючками No 1. Кожаные, пороховые, No4. Живые шары, большие, No20.

Пустой гранаты No2.

Сопло от рудницких мехов No I. Кантаков с колесами No 2.

Большая плотницкая пряжка No1.

Большая цепь No1.

Замки для запирания на дверцу No1.

Alumnat. У моста, на реке Нарве, солдаты. В кирпичном квадрате, в двух углах 2 бакса, в третьей часовне, в четвертых воротах. Крыша на нем старая, нуждается в улучшении. В этом выпускном альбоме цель для компании заслуженных фондов 12. Окна и печи, разбитые ими, нуждаются в ремонте.

Таверна за Тамой. Приезжая из города Тыкоцина в таверну, новые, дуэльные ворота из пиломатериалов...

Тыкочинская крепость была связана с другими сопутствующими ей укреплениями. Возможно, уже с строительством замка Гастольдов на Дачорове был построен замок Раштоль, как и в Нарева, сохранившийся до сегодняшнего дня сеньор, называемый Козёльком. Козёл, в польской терминологии оборонной архитектуры, означал препятствие к закрытию прохода или пролива»8. Такая же этимология имеет название улиц Козьи.920. Таким образом, можно предположить, что и Козёлек под Ваневым и Козьи на Дачорове возникли в современности, скорее всего, во время этих боёв в 1521 году.

Историк С. Хербст писал много лет назад: На лугах в вилах Курувки и Нарева над Тыкоцином, из дамбы шоссе Ежево-Барщево-Старосельце-Белосток можно увидеть обширный скат, называемый издавна Козёл-919

Сноски

919 Богдановский, З. Хольцер, М. Корнецкий, Оборонительная архитектура, «Терминологический словарь архитектуры», Варшава 1994, с. 37.

920 Так же этимология, я думаю, имеет название Koze, использованное в 1563 году для определения окружающей среды сожженного в 1564 году средневекового замка в Бельско-Подляском. AP Белосток, Камера, No 2328, 2340. Цит. за Й. Зеленевский, Средневековый ансамбль... с. 118.