Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 175, с. 326-327

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 175 из 338

С. 326-327

Оригинал (по-польски)

Twierdza i miasto Tykocin na mapie Kruszewsky'ego z ok. 1790 r. - Grundriss von der Stadt Tyckocyn und der umliegenden Gegend in der Woywodschaft Bielsk in Podlachien. Aufgen. u. gez. durch... 53,2 x 42,7 cm, skala ok. 1:11 000. Staatsarchiev Berlin, Kartograpchische Abteilung, nr S.X. 49 993.

A. Gruszecki prowadząc prace wykopaliskowe zastanawiał się nad wzorcem, który przyświecał zakładaniu umocnień. Według traktatów teoretycznych i badań autora, główna linia narysu w fortyfikacjach ziemnych staroholenderskich przebiegała wzdłuż zewnętrznej krawędzi wału. Fortyfikacje Tykocina nie posiadają proporcji staroholenderskich. Opisując układ twierdzy A. Gruszecki stwierdził, że istniejący zamek znalazł się we wschodniej ćwiartce figury, z pozostawieniem przy wałach przelotów o szerokości nie mniejszej niż 10 m, stanowiących skalę szerokości normalnej drogi wałowej. Zamek był zatem maksymalnie zbliżony do najbardziej zagrożonej kurtyny południowo-wschodniej. Ponieważ przy swobodnej sytuacji zamek powinien znaleźć się raczej pod najbezpieczniejszą kurtyną północno-zachodnią, musiało istnieć ograniczenie wysunięcia fortyfikacji w kierunku południowo-wschodnim. Ograniczenie to stwarzał trakt przebiegający mię-

dzy klasztorem i zamkiem, który nie mógł znaleźć się we wnętrzu fortyfikacji, zaś ze względu na liczne mosty, groble i klasztor trudno było zapewne przesunąć go w kierunku południowo-wschodnim. Najwyższy teren zajęty już był przez zamek, zapewne jeszcze nieco wyższy był na południowy zachód od zamku, dalej rozciągały się podmokłe łąki i zalewy. Figurę poligonu w stosunku do zamku przesunięto zatem w kierunku zachodnim. Boki poligonu ustawiono skośnie do traktu. Przy czym dążność do zmniejszenia nachylenia w stosunku do traktu wpłynęła zapewne na zniekształcenie kwadratu. Po takim usytuowaniu fortyfikacji, znalazły się one w odległości ok. 300 m od miasta, od klasztoru 200 m. Trakt przebiegał bardzo blisko wałów, w odległości kilkudziesięciu metrów od bastionu wschodniego, co pozwalało na pełne panowanie nad traktem, nawet z broni ręcznej. Możliwa była nawet sprzężona obrona artyleryjska z klasztorem. Zamek od miasta odsunięty był już poza skuteczną donośność artylerii, przy możliwości mniej celnego bombardowania. Zespół zamkowo-klasztorny bronił zatem przeprawy, w mniejszym stopniu miasta, od którego zamek był już dość niezależny, szczególnie przy dużej powierzchni umożliwiającej pomieszczenie dostatecznej załogi i zapasów. Zwracała uwaga wielkość twierdzy. Bok fortyfikacji wynosił 375 łokci, przez co był większy od skali fortyfikacji miast. Długość boku teoretycznej tzw. twierdzy królewskiej wielkiej wynosiła 360 łokci reńskich. Tykocin na ziemiach etnicznie polskich był bez wątpienia największą twierdzą. Zamki bastionowe były od Tykocina przeciętnie czterokrotnie mniejsze. Twierdza tykocińska nosiła zarówno cechy fortyfikacji starowłoskich, jak i staroholenderskich. Do pierwszych zaliczyć należy krótkie szyje i projektowane orylony, do drugich — długie barki, zbieżność proporcji i wymiarów oraz typ czysto ziemny. Założenie w Tykocinie fortyfikacji czysto ziemnych, nietypowych dla szkoły starowłoskiej wynikało z charakteru terenu, na którym twierdzę posadowiono, bardzo bagiennego, gdzie nie można było stosować elementów murowanych 59,893

Сноски

893 д, Gruszecki, Metoda i wyniki badań; por. S. Miłoszewski, W. Jankowski, Tykocin-Zamek. Analityczna inwentaryzacja fortyfikacji bastionowej. Pomiar i opracowanie: czerwiec-wrzesień 1962 r. Plan odkrytych murów zamku naniesiono na podstawie inwentaryzacji w skali 1:500 z roku 1961, Warszawa 1962. Jako podstawę pomiaru wysokościowego przyjęto poziom lokalny (reper na dzwonnicy kościoła w Tykocinie, rzędna reperu = 9,53 m. Wykonali..., Warszawa 1962 r. (Stwierdza się zgodność dla prac naukowo-badawczych, Warszawa 3 X 1962. Zakład Architektury Polskiej Politechniki Warszawskiej, dr inż. arch. Andrzej Gruszecki). Skała 1:500. Warstwice poprowadzono co 10 cm. Rysunek na kalce w zbiorach ROSIOŚK Białystok.

Перевод на русский (машинный)

Крепость и город Тыкоцин на карте Крушевского ок. 1790 г. - Grundriss von der Stadt Tyckocyn und der umliegenden Gegend in der Woywodschaft Bielsk in Podlachien. Aufgen. u. gez. durch... 53,2 x 42,7 см, масштаб 1:11 000.

А. Грушецкий, проводя раскопки, размышлял над моделью, которая была направлена на создание укреплений. Поскольку согласно теоретическим договорам и исследованиям автора, основная линия наброска в земляных укреплениях Старого Голландии проходила по внешнему краю вала. Крепости Тыкоцина не имеют пропорций. Описывая расположение крепости А. Грушецкий заявил, что они были найдены в замке.

Между монастырем и замком, который не мог найти себя в интерьере укреплений, а из-за многочисленных мостов, дамб и монастыря, вероятно, было трудно переместить его в юго-восточном направлении. Самая высокая территория была занята замком, вероятно, еще немного выше к юго-западу от замка, дальше простирались влажные луга и заливы. У полигона по отношению к замку была перенесена в западном направлении. Трасса проходила очень близко к валам, в нескольких десятках метров от восточного бастиона. Рефликт имел достаточную площадь, что позволяло полностью контролировать трассу, даже с ручным оружием. Возможна была даже совместная артиллерийская оборона с монастырем. Замок был уже отодвинут от города за эффективную дальность артиллерии, при возможности менее целенаправленной бомбардировки. Замково-клавный отряд защищался в большей степени, поэтому непристройство было более непригодным. Тыкоцин на этнически польских землях был, несомненно, самой большой крепостью. Бастионные замки были от Тыкоцина в среднем в четыре раза меньше. Тыкоцинская крепость носила как черты древнеитальянских укреплений, так и старого голландского типа. К первым относятся короткие шеи и проектируемые орилоны, ко вторым длинные баржи, схождение пропорций и размеров, а также чисто земельный тип.893

Сноски

893 д., Грушецкий, Метод и результаты исследований; ср. С. Милошевский, В. Янковский, Tykocin-Zamek. Аналитическая инвентаризация бастионного укрепления. Измерение и разработка: июнь-сентябрь 1962 г. План открытых крепостей замка был нанесен на основании инвентаризации в масштабе 1:500 с 1961 г., Варшава 1962 г. В качестве основы измерения высоты был взят местный уровень.