Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 172, с. 321, вклейка XX
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 321, вклейка XX
Оригинал (по-польски)
Tablica XX. Nagrobek Piotra Wiesiołowskiego, oboźnego królewskiego, z 1634 r. w kościele bernardynów w Wilnie.
Twierdzę tykocińską usytuowano na prawym, przeciwległym niż miasto brzegu rzeki Narwi. Obok niej, na sąsiedniej kępie wśród mokradeł rzecznych od 1479 r. egzystował klasztor bernardyński. W czasie najintensywniejszych prac przy rozbudowie twierdzy, które prowadzono w l. 1567-1572 postanowiono stamtąd usunąć klasztor, by nie umniejszał obronność miejsca. Kroniki klasztoru notują, że bracia nie ustąpili z klasztoru, grobli muniiii zamkowej, ale jednak ustąpili klasztornego ogrodu, sadu, budowania cel, izb, które popsowano, tak, iż same mury tylko prawie zostały, co po śmierci regis Augusti caetera zatopiono, ziemię biorąc na wały zamkowe, tak iż dotąd nie mogą się bracia poratować...38, Wzmiankowane inwestycje zamkowe, budowa obwałowań po śmierci króla wykonywano na podstawie nakazu rad koronnych z 1574 r. dzierżawcom dóbr podlaskich. Może ich autorem był Maciej Strubicz, według przygotowywanych w l. 1571-1572 wizerunków, o których Żygmunt August wiedział, że znalazły się w ręku Górnickiego, a które w związku z nieobecnością w Knyszynie w 1571 r. i pierwszym półroczu 1572 r. nie widział.
Zygmunt August tłumaczył bernardynom, że likwidacja ich zespołu klasztornego na Kępie działa się dla potrzeb naszych królewskich, zajęty plac ku klasztorowi tykocińskiemu należący, także i sianożęci kilka morgów. Król zasięgnął opinii Joba Preytfusa budowniczego twierdzy, który sprawę dał, że plac i sianożęci onego klasztoru na potrzeby nasze są wzięte. Zakonnicy bili czołem królowi i prosili, by im krzywdy nie czynił. Król 23 VIII 1568 r. polecił staroście tykocińskiemu Janowi Szymkowiczowi, aby odmianę gruntem naszem wedle kuklu [kasztelu?], tykocińskim tamecznym zakonnikom zawiódł i podał, by sobie nie szkodowali i przed nami się o to nie skarżyli39, Pomiaru dokonał Florian Łobeski podstarości tykociński wraz z Sebastianem Lipieńskim miernikiem JKM. Stwierdzili oni, że wskutek rozbudowy twierdzy bernardynom zajęto gruntu piaszczystego pr. 10, a grądu popławnego m. 8. 2 IX 1568 r. nagradzając ich straty dano 8 m. i 15 pr. sianożęci leżącej nad rzeczką Nereślą pod Żyranem (?). Król starał się bernardynów ułagodzić innymi jeszcze darami. Potwierdził daniny z dworów tykocińskich dla bernardynów, wedle pierwszego zwyczaju i nadania nieboszczyka p. Gasztołda. Dokument precyzyjnie określał jako wiele im której żywności na wychowanie ich do klasztoru tykocińskiego na każdy rok ma być od panów dzierżawców tykocińskich dawano. Polecenie skierowane było do Jana Szymkowicza, po nim 12 I 1572 r. takie rozkazanie otrzymał ko-
38 Archiwum Prowincji OO. Bernardynów w Krakowie, nr W-37, К. 336v-337v. 39 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 41, s. 412-413.
Перевод на русский (машинный)
Вклейка XX. Надгробие королевского обозного Петра Веселовского 1634 года в бернардинском костёле в Вильнюсе.
Тыкоцинская крепость была расположена на правом, противоположном от города берегу реки Нарева. Рядом с ней, в соседнем купальнике среди речных болот, с 1479 года существовал бернардинский монастырь. Во время самых интенсивных работ по расширению крепости, которая велась в 1 1567-1572 годах, было решено убрать монастырь, чтобы не умалить обороноспособность места. В летописях монастыря сообщается, что братья не уступили место 15 монастырям, а в стенах замковой мунии. Однако они уступили место монастырскому саду, саду, постройке целей, комнат, которые были разрушены, так что сами стены почти остались, что после смерти Августа caetera был потоплен, землю взяв на замковые валы, так что до сих пор не могут быть разбиты братьями по основанию...38,
Сигизмунд Август объяснил бернардинскому монаху, что уничтожение их монастырского ансамбля на Кемпе осуществляется для наших королевских нужд, занята площадь к тыкочинскому монастыре, а также сеното несколько моржей. Король поинтересовался мнением Иова Прейтфуса, который дал понять, что площадь и сеножа этого монастыря на нужды нашего царя Они обнаружили, что в результате расширения крепости бернардинцы получили точную землю песчаного пр. 10, а плавучее графство 8. IX. 1568 г., вознаграждая их потери, было дано 8 м. и 15 пр. сеножек, лежащих над рекой Нерсли под Жираном (?). Король старался бернардинцев смягчить другими дарами.
Архив провинций Бернардинов в Кракове, No W-37, K. 336v-337v. 39 AGAD Варшава, Капициана, No 41, стр. 412-413.