Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 170, с. 318-319
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 318-319
Оригинал (по-польски)
18 V 1564 r. przywilejem wystawionym w Knyszynie Żygmunt August nadał Jobowi Preytfusowi horodniczemu wileńskiemu, dzierżawcy olkiennickiemu i lejpuńskiemu te wsie na własność 871. Job Preytfus przed śmiercią zdążył za konsensem króla zbudować w Grabowie kościół parafialny, który uposażył w 3 wł. i dziesięcinę z własnych dóbr872.
Preytfus był następcą na stanowisku starosty tykocińskiego Jana Szymkowicza zmarłego w czasie sejmu lubelskiego. Sprawował ten urząd do swej śmierci, która nastąpiła krótko przed 15 X 1571 r., bowiem zachowany inwentarz starostwa tykocińskiego, z taką datą został spisany właśnie z powodu wakatu starostwa, a te król polecił przekazać Łukaszowi Górnic- Кети 28,
Jeszcze przed śmiercią Preytfusa, pewnie z powodu choroby starosty, bezpośrednio pracami kierował Wojciech Zakrzewski. 2 IV 1571 r. w księdze rachunków królewskich odnotowano kwotę 12 fl., którą otrzymał Alberto Zakrzewski, który z fizerunki z Tykocina przyjechał do КЛМ i czekał odprawy kilka niedziel874. Wojciech Zakrzewski w źródłach zwany jest również Wojtalem Murarzem875. Żył jeszcze wówczas Job Preytfus starosta tykociński, może autor owych fiserunków876. W rachunkach królewskich Wojciech Zakrzewski pisarz przy budowaniu tykockim pojawia się jeszcze873
kilkakrotnie. 3 IX 1571 r. dodano, że kilka niedziel odprawy czekał królewskiej. Później notowany był 29 X 1571 r., a 26 1 1572 r. (tak jak za poprzednimi razami w Warszawie) dano Wojciechowi Zakrzewskiemu wedle kwitu, że mieszkanie i czekanie odprawy u KJM, a die 10 Decembris ad 26 Januarii, przez 7 niedziel... fl. 15. Można, się tylko domyślać, że przedmiotem kolejnych wizyt było dokładne konsultowanie z królem planów rozbudowy twierdzy tykocińskiej. Zakrzewski kontynuował widocznie dzieło zmarłego twórcy fiserunków — Joba Preytfusa. Długość oczekiwania na posłuchanie królewskie jest miarą wagi, jaką do tej sprawy przywiązywał władca, który nie załatwiał sprawy natychmiast, lecz kazał czekać murarzowi na dogodny czas?,
Inwentarz tykociński z 31 XII 1571 r. pominął opis budującej się twierdzy. Kasper Kłodziński i Marcin Podgórski z rozkazania КЛМ spisujący go zaznaczyli: zamek tykoczinsky - ten zamek aczkolwiek jest p. staroście [Łukaszowi Górnickiemu — przyp. J. M.] z strony budowania w moc zlecony, ale iz się sam КЛМ nim opiekować i [w] wiadomości swej zawsze mieć raczy około budowania jego, dlatego się spisować jego w tym inwentarzu opuś-
Król nawet w ostatnich dniach życia chciał kierować sprawą budowy twierdzy. 6 VII 1572 r., w przeddzień śmierci w dworze knyszyńskim, umierającego władcę odwiedził Górnicki starosta tykociński, który po Jobie Preytfusie kontynuował dzieło budowy, gdy przyszedł przed króla do łożnice, spytał mię, jeślim z sobą przywiózł. Odpowiedziałem, żem ich nie wziął, rozu-miejąc, iż WKM tego czasu tym bawić się nie miałeś. Król zatym: Jedźże do Tykocina, a bądź u mnie jutro z nimi. Odszedłem zaraz z oczyma zapłakanymi, a widząc pana zbytnio schorzałego i rozumiejąc, że ledwie jutra doczekać miał, jechałem zaraz na zamek (bo przedtym mieszkanie było moje w mieście w dworcu) i tam przeniosłem się ze wszystkim. Górnicki, jak można wnosić ze wspomnień w Dziejach w Koronie Polskiej, niezbyt przykładał się do obowiązków starosty i pewnie nie frapowały go zajęcia877878879
Сноски
871 7. Wiśniewski, DzOPA, s. 132. Dawniej dokument był oblatowany w 1726 r. w dziś nie istniejącej księdze grodzkiej goniądzkiej Liber Nonus Relationum Annorum 1719, 1720, 1791, 1722, 1793, 1724, 1795, 1786, 1127, 1728, 1729. Por. Katalog drevnim aktovym knigam, nr 7619; Inwentarz do akt Archiwum Akt Dawnych, oprac. 1. Sprogis, nr 7550, k. 714.
872 Archiwum Jana Zamoyskiego, t. 1, s. 376-377. J. Wiśniewski pisał: Dziś. ani kościół, pod którym spoczął fundator, ani parafia nie istnieje; wraz z nim zaginął wszelki ślad po grobie tego wybitnego architekta wojskowego epoki renesansu w Polsce. Jeden z późniejszych właścicieli Grabowa w 1636 r. twierdził nawet, że Job Preytfus brał udział przy zakładaniu Augustowa. Bardzo możliwe, że pomagał on Chwalczewskiemu w projektowaniu nowego miasta. Wdowa po Preytfusie wyszła powtórnie za mąż za Macieja Strubicza sekretarza i pisarza królewskiego — J. Wiśniewski, DzOPA, s. 133. Opinia o udziale Preytfusa w zakładaniu Augustowa — AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 45, dok. 51, w liście Adama Janczewskiego.
873 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 6.
874 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 221 В, К. 20v.
875 Inwentarz tykociński 15 X 1571 r. wzmiankował, że mieszkał on przy ul. ku Sanikom, dzierżył ponadto 1/4 wł. miejskiej, ogród, grąd na bagnach i karczmę nowo od Zielnej Panny Maryi.
876 Ostatnie o nim wzmianki, jako o żyjącym, odnoszą się do 28-30 TII 1570 r., gdy przewodniczył sądowi zamkowemu tykockiemu - por. AGAD Warszawa, Księgi ziemskie bielskie (dalej cyt. KZB), nr 2, К. 178 i 390.
877 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 221, k. 20, 28; M. Paździor, Knyszyn woj. białostockie, pow. Mońki. Studium historyczne dworu królewskiego wraz z folwarkiem, cz. II, s. 6 i 13.
878 АР Kraków, ZZG, nr 108, К. 324.
879 Niektórzy rozumieją ten termin jako kopie testamentu królewskiego, co jednak niczym nie jest uzasadnione — np. tak czyni R. Pollak w swojej edycji Dziejów w Koronie Polskiej, zob. Ł. Górnicki, Pisma, t. II, s. 718.
Перевод на русский (машинный)
18 В 1564 г. привилегией, выданной в Кнышине, Жигмунт Август даровал Иову Прейтфусу Вильнюсскому, арендатору Олькенницкому и Лейпунскому эти села в собственность.871. Иов Прейтфус перед смертью по согласованию с королем успел построить в Грабове приходскую церковь, которая унаследовала 3 в. и 10 в. от своего имущества872.
Прейтфус был преемником на посту старосты Тыкоцинского Яна Шимковича, умершего во время Люблинского сейма. Он занимал этот пост до своей смерти, которая наступила незадолго до 15 X 1571 года, поскольку сохранившийся инвентарь старосты Тыкоцинска с такой датой был написан именно из-за ваканта старосты, а тот король поручил передать Лукашу Гурничичу 28,
Еще до смерти Прейтфуса, вероятно, из-за болезни мэра, непосредственно работой руководил Войцех Закшевский. 2 апреля 1571 г. в книге королевских счетов была зафиксирована сумма в 12 ф. ст., которую получил Альберто Закшевский, который с физеров из Тыкоцина приехал в ПФР и ждал отчислений несколько воскресений874. Войцех Закшевский в источниках также называется Wojtalem Murazzem875. Был еще тогда Иов Прейтфус староста тыкоцинский, возможно, автор этих шуток876. В королевских счетах Войцех Закшевский писатель при строительстве тыкотки появляется еще873
3 сентября 1571 г. было добавлено, что несколько воскресений чеканок ждали королевской. Позже был зафиксирован 29 октября 1571 г., но 26 1 1572 г. (как и в предыдущие разы в Варшаве) было решено посетить Войцеха Закшецкого по расписанию, что квартира и ожидание регистрации в KJM, а die 10 Decembris ad 26 Januarii
Тыкочинский инвентарь от 31 декабря 1571 г. опустил описание строящейся крепости. Каспер Клодзиньски и Марцин Подгурский из приказа, описывающие его, отметили: тыкочинский замок это замок, хотя он и старожил [Лукашу Гурницкому прим. М.] со стороны строительства в силу, но о нем следует знать самому.
Король даже в последние дни своей жизни хотел управлять строительством крепости. 6 июля 1572 года, накануне смерти в королевском дворе Кнышинского, владыка с умирающим пришел к горничному Тыкоцинскому, который после Иова Прейтфуса продолжил строительную работу, когда он пришел перед королем в постель, спросил меня, если я привез его с собой. Я ответил, что не взял их с собой. Гурницкий, как можно вносить из воспоминаний в «Деяниях в Польской короне», не очень прилежал к обязанностям старосты и, вероятно, не был увлечен занятиями.877878879
Сноски
871 7. Вишневский, DzOPA, s. 132. Ранее документ был облетен в 1726 г. в настоящее время не существующей гродской книги Liber Nonus Relationum Annorum 1719, 1720, 1791, 1722, 1793, 1724, 1795, 1786, 1127, 1728, 1729. Ср. Каталог древних актов книг, No 7619; Архив.
872 Архив Яна Замойского, т. 1, стр. 376-377. Ю. Вишневский писал: Сегодня. ни церковь, под которой покоился учредитель, ни приход не существует; вместе с ним исчез весь след могилы этого выдающегося военного архитектора эпохи Возрождения в Польше. Один из более поздних владельцев Грабова в 1636 г. даже утверждал, что Иов Прейтфус принимал участие в закладке Августова.
873 AGAD Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 6.
874 AGAD Варшава, АСК, dz. I, No 221 В, К. 20v.
875 тыкоцинскийй инвентарь 15 X 1571 г. упоминает, что он жил на ул. к Санику, владел также 1/4 частью города, садом, грудом на болотах и таверной вновь от Зеленой Девы Марии.
876 Последние упоминания о нем, как о живом, относятся к 28-30 Тии 1570 г., когда он возглавлял замковый суд Тыкоцкого - ср. АГАД Варшава, Земские Книги Беляцкие (далее КЗБ), No 2, К. 178 и 390.
877 AGAD Варшава, ASK, dz. I, No 221, k. 20, 28; M. Pázdzior, Knyszyn воеводство Белостокское, пов. Моньки. Исторические исследования королевского двора вместе с фольварком, ч. II, стр. 6 и 13.
878 Краков, ZZG, No 108, К. 324.
879 Некоторые понимают этот термин как копию королевского завещания, что, однако, ничем не оправдано например, так делает Р. Поллак в своем издании «Деяний в Польской короне», см. Л. Гурницкий, «Письма», том II, с. 718.