Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 165, с. 308-309: глава V

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 165 из 338

С. 308-309: глава V

Оригинал (по-польски)

Folwark knyszyński zajmował się aprowizacją przybyszów. 8-morgowy warzywnik przy dworze dostarczał warzyw, sad zajmował 1 1/2 m. i stale był powiększany. Potrzebom tym odpowiadał kompleks zabudowań gospodarskich folwarku, gdy ówczesne istniejące tam budynki mieszkalne (dom pierwszy od miasta z dwiema świetlicami i sienią, drugi dom z 1 świetlicą, komorą i piekarnią, trzeci dom od obory z 1 świetlicą, 1 sienią i 1 komorą) były raczej budowlami niezbyt okazałymi, to inne budynki magazynowe i hodowlane przedstawiały się niezwykle okazale844,

Folwark knyszyński obsługiwali ogrodnicy. W 1564 r. w sąsiedztwie pierwszego pola dworskiego, przy granicy włók miejskich znajdowały się 24 gospodarstwa zagrodników folwarcznych. Inne 22 ogrody znajdowały się przy granicy drugiego pola folwarcznego i włók krypneńskich plebana knyszyńskiego. Każdy z ogrodów liczył po 3 m. Łącznie zagrodnicy folwarku knyszyńskiego uprawiali 138 m. (= 4 wł. ziemi)845.

Rozdział V

Tykocin — własna twierdza Zygmunta Augusta

1. Budowa twierdzy tykocińskiej

Projekt budowy twierdzy w Tykocinie, która mogłaby w razie potrzeby stać się schronieniem samego króla, jego żony, ale również obiektem, gdzie miało znaleźć schowanie dobro ruchome ostatniego Jagiellona powstał pewnie już w 1542 r., w czasie przejmowania przez króla dóbr Tykocin — kaduku po bezpotomnie zmarłych Gasztołdach846. Król był świadomy bezpiecznej lokalizacji twierdzy, niemal w środku rządzonych przez niego państw. Stąd można było wyprawiać artylerię dla obrony wszelkich granic Rzeczpospolitej. Z Krakowem komunikował się bowiem Tykocin za pomocą Narwi i Wisły, ze Lwowem za pomocą Narwi i Bugu lub Narwi, Wisły i Sanu, z Wilnem Biebrzą, i dalej suchą przewłoką na Niemen, Niemnem i Wilią, z Prusami Biebrzą, Pisą lub Ełkiem847. Wraz z sąsiadującą rezydencją knyszyńską Ty-

Сноски

844 J, Maroszek, J. Szydłowski, K. Kucharczyk, Dokumentacja ewidencyjna parku w Knyszynie PGR, Białystok 1980 (maszynopis PSOZ Białystok).

845 w, Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 295-299.

846 Zamek tykociński dawał schronienie również innym królom. 1 XI 1705 r. w zamku tykocińskim przebywał król August II podczas zjazdu z carem Piotrem I. Ten król Polski wyparty był wówczas prawie z całej Polski przez Szwedów i stronników Leszczyńskiego (niedawno 4 X 1705 r. koronowanego w Warszawie przez abp. Konstantego Zielińskiego). August II szukał wówczas pomocy rosyjskiej przeciw Stanisławowi. Pragnął nagrodzić przychylność niektórych z magnatów, rozdał więc panom zgromadzonym wówczas w Tykocinie, medale czerwono emaliowane, mające po jednej stronie wizerunek Orła Białego i napis Pro Fide, Rege et Lege (za wiarę, króla i prawo), a po drugiej zaś stronie litery A.R (Augustus Вет). — Z. Gloger, Encyklopedia staropolska, t. III, s. 300-306. W aktach centralnej kancelarii państwowej Metryce Koronnej, w księdze pieczętnej odnotowano, przy dokumentach pieczętowanych przez króla od 3 XI do 31 XII 1705 r., że wystawiono je in castris ad Tykocin. - AGAD Warszawa, Sigillata, nr 16, s. 191-206.

847 к. Górski, Historya artyleryi polskiej, Warszawa 1902, s. 54.

Перевод на русский (машинный)

Кнышинский фольварк занимался апробацией приезжих. 8-метровый овощевод при королевском дворе поставлял овощи, сад занимал 1 1/2 м. и постоянно расширялся. Этим потребностям отвечал комплекс хозяйственных построек, когда существующие там жилые дома (дом первый от города с двумя светлыми и сенной), второй дом с 1 светлыми комнатами, третий дом с пекарней844,

Кнышинский фольварк обслуживали садоводы. В 1564 г. в непосредственной близости от первого придворного поля, на границе городских волок находились 24 фермы фермерских садов. Другие 22 сада находились на границе второго полевого поля и крипненских волока Кнышинского плебана. Каждый из садов насчитывал по 3 м. Всего садовники кнышинского сельского хозяйства выращивали 4 м.845.

Глава V

Тыкоцин собственная крепость Сигизмунда Августа

1. Строительство крепости Тыкоцин

Проект строительства крепости в Тыкоцине, которая могла бы в случае необходимости стать убежищем самого короля, его жены, а также объектом, где он должен был найти движимое благо последнего Ягеллона, вероятно, был создан уже в 1542 году, во время захвата королем имения Тыкоцин кадука после того, как бездетно умерли Гастолды.846. Король знал о безопасном месте крепости, почти в середине управляемых им государств. Отсюда можно было выставлять артиллерию для защиты всех границ Речи Посполитой. С Краковом общался Тыкоцин с помощью Нарева и Вислы, со Львовом с помощью Нарева, Бугу или Нарвы, Вислы и Сана, с Вильном Бебржей и далее на Вилюс не переходил,847. Вместе с соседней Кнышинской резиденцией ты-

Сноски

844 J, Maroszek, J. Szydłowski, K. Kucharczyk, Учетная документация парка в Кнышине PGR, Белосток 1980 (машинопись PSOZ Белосток).

845 С. 295-299, op. cit.

846 тыкоцинскийй замок давал убежище и другим королям. 1 ноября 1705 г. в Староцинском замке находился король Август II во время съезда с царем Петром I. Этот польский король был тогда вытеснен почти со всей Польши шведами и существами Лещинского (недавно 4 X 1705 г. коронован в Варшаве архиепископом Константином Зелиным). Август II искал тогда помощи у русского Станислава. В актах центральной государственной канцелярии коронной метрики при документах, запечатанных королем с 3 ноября по 31 декабря 1705 г., было отмечено, что они были выставлены in castris ad Tykocin. - AGAD Warszawa, Sigillata, No 16, с. 191-206.

847 к. Горский, История польской артиллерии, Варшава 1902, с. 54.