Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 160, с. 298-299
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 298-299
Оригинал (по-польски)
- wrót 4 — wozy królewskie, przy obozni domek — izdeb 2, warsztat stalmaski etc.3%?
Zachowana Mapa trzeciej części dóbr knyszyńskich z 1862 r. wśród odnotowanych nazw uroczysk zarejestrowała Obozisko położone na północ od folwarku Knyszyn, zlokalizowane poza polami ornymi, w sąsiedztwie łąk nad Nereślą, umożliwiające popas koniom orszaku królewskiego 828. Obozisko w tym miejscu urządzono przed 1558 r., bowiem 18 X 1558 r. Piotr Chwalczewski starosta knyszyński dał okrąg ziemi na wygon wszystkiemu miastu, którego jest wł. półtrzeciej i m. 8..., z którego okręgu miasto nie ma żadnej powinności czynić i czynszów do skarbu JKM dawać..., które miejsce miastu knyszyńskiemu było dane na wygon. Podano wówczas ograniczenie nowo nadanego mieszczanom wygonu: poczyna od Jaskry u młyna Mieszkowskiego podle grobli rowym okopanym, a tym rowem aż do tego miejsca, gdzie wszedł tenże rów w rzekę Jaskrę, a za rzeką Błonie ku miastu, a zwłaszcza ku ul. Tykockiej placom i po morgi miesckie ku młynowi, podle rowu, co idzie z sadzawki tej podle dworu829. Teren ten znajdował się bardzo blisko rezydencji królewskiej w mieście, niemal stykał się z nią. Świadczy to o tym, że wcześniej użytkowany był przez dwór, pewnie jako miejsce obozowania i wypasu koni obozowych. Zorganizowanie osobnego Oboziska pod folwarkiem Knyszyn, kilka kilometrów od rezydencji i miasta było ważnym etapem w uporządkowaniu przestrzeni rezydencji knyszyńskiej. Lepsza była widać obecność miejscowego bydła na łąkach pod rezydencją królewską niż koni, które zaciągnąć mogły epidemie zwierzęce, w wyniku których ucierpieć by mogła wspaniała stadnina królewska, usytuowana w bliskim sąsiedztwie. Posunięcie Chwalczewskiego — budowa oboziska z dala od rezydencji królewskiej i miasta, to jeszcze jeden z przejawów renesansowej myśli urbanistycznej, gdzie względy zdrowotne miały swe poważne odbicie. Pamiętać przy tym należy, że król chronił się w Knyszynie m.in. w czasach, gdy grasowało morowe powietrze i istniała potrzeba izolacji dworu i osoby monarszej.
Wyraźnie z funkcjami rezydencjonalnymi związane było istnienie wozowni, czyli szopy wielkiej dla obozu. Nie zachowany dziś inwentarz knyszyński z 1565 r. w opisie dworca pod miastem wyszczególniał przedmioty znajdujące się w szopie, czyli wozowni: kolebek КЛМ 4, u trzech są gałki mosiężne, u każdej po 26, a u czwartej gałek nie masz. Na nich popony sukna827
samodzielnego 3, a na czwartej popona czerwona, gierliczna, stara. A insze potrzeby przy tych kolebkach wszystkie są okrom wag i orczyków. Item wozów skarbnych ze wszystkim narzędem 10, między któremi wielkich 11, a okrom tych półkoszków, co na wozach - nowych półkoszków sztuk 11 do półszósta wozów. Item rydwan ze wszystką naprawą okrom popony, który powiadają [ma] być p. podoboźnego. Item tamże smoły ważonej niepełnych beczek 8335. W 1574 r. gdy opisywano zabudowę rezydencji w mieście i folwarku pod miastem wymieniono: oboznia - wrót 4. Wozy królewskie. Przy obozni domek - izdeb 2, warsztat stalmaski etc831.
W I. 1546-1556 oboźnym królewskim był Piotr Wiesiołowski. Akt nominacyjny Zygmunt August wystawił mu 10 XII 1546 r. dając tytuł oboźnego koronnego. Piotr Wiesiołowski był wcześniej dworzaninem króla Żygmunta Starego, cieszył się dużymi względami młodego króla. W czasie jednej z wypraw myśliwskich ocalił on dzięki swej wielkiej sile fizycznej życie Żygmuntowi Augustowi832, Król obdarzył go poza tą ważną funkcją dworską licznymi starostwami — w 1554 r. bolnickim i mścibowskim, w 1556 r. metelskim i simneńskim. Po Gasztołdach otrzymał dwór Sergotyszki pod Mikulinem. Piotr Wiesiołowski poślubił Katarzynę Wołłowiczównę, wdowę po Mikołaju Raczkowiczu Bakałarzewiczu z Białegostoku. 3 X 1547 r. (po zakończeniu procesu z innymi spadkobiercami po Bakałarzewiczach z rodu Raczki — Kuncowiczami) Katarzyna Wołłowiczówna darowała dobra Białystok, zapisane jej przez pierwszego męża prawem wieczystym, obecnemu swojemu mężowi Piotrowi Wiesiołowskiemu. Piotr osiadł w Białymstoku na stałe i uczynił tam swoją główną rezydencję. Współcześni tytułowali go nawet baronem na Białymstoku. Jemu to zawdzięcza swą karierę Białystok, który wśród innych działów dóbr pobakałarzewiczowskich wysunął się wówczas na plan pierwszy.
Piotr Wiesiołowski oboźny koronny zmarł w 1556 r833. J ego następcą na tym urzędzie został Stanisław Karwicki starosta latowicki. Jako praefectus currum wzmiankowany był co prawda od 1558 r., ale domyślać się możemy, że nastąpiło to wcześniej, zaraz po śmierci Wiesiołowskiego. Funkcję oboź-830
Сноски
827 А. Jabłonowski, Podlasie, cz. 2, s. 133.
828 АР Białystok, GKL, nr 36.
829 ĄAGAD Warszawa, Kapicjana, nr 34, s. 272-274; AGAD Warszawa, APP, nr 338, s. 101.
830 W, Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 299.
831 д. Jabłonowski, Podlasie, cz. 2, s. 133.
832 Zob. J. Glinka, Ród Klausucia w wiekach XIII-XVI. Ze studiów nad kształtowaniem się i różnicowaniem społecznym bojarstwa litewskiego, „Studia Źródłoznawcze”, t. IV (1959), cz. 2, s. 47; J. I. Kraszewski, Wilno, Wilno 1841, s. 322; T. Wasilewski, Białystok w XVI-XVII wieku, „Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku”, t. I, Białystok 1968, s. 117.
833 Jego nagrobek znajduje się w kościele bernardyńskim w Wilnie.
Перевод на русский (машинный)
- врата 4 королевские повозки, у обоих домиков изд 2, мастерская сталмаски и т.д. 3%?
Сохранившуюся карту третьей части Кнышинских владений 1862 года среди зарегистрированных урочищ зарегистрировал лагерь, расположенный к северу от Кнышинского фольварка, расположенный за пределами пахотных полей, в непосредственной близости от лугов над Нереслом, что позволило погостить коням королевской свиты.828. Лагерь на этом месте был организован до 1558 года, потому что 18 X 1558 года. Ястребовский мельник, по имени которого он жил в городе Яске, поместье Кнышинского города вышел на вывоз всего города, от которого до третьего и м. 8..., из которого округ города не имеет никакой обязанности делать и арендную плату в казну ЕКВ давать..., какое место городу Покишинскому было дано мне тогда.829. Эта территория находилась очень близко к королевской резиденции в городе, почти соприкасалась с ней. Это свидетельствует о том, что раньше она использовалась королевским двором, вероятно, как место для кемпинга и выпаса лагерных лошадей. Организация отдельной конюшни под фольварком Кнышин, в нескольких километрах от резиденции и города была важным этапом в упорядочении пространства королевской резиденций Кны. Лучше было бы присутствие Ход Хвалчевского строительство обозёр вдали от королевской резиденции и города, это еще одно проявление урбанистической идеи эпохи Возрождения, где соображения здоровья имели серьезное отражение. При этом следует помнить, что король защищал себя в Кнышине, в частности, во времена, когда был моровой воздух и существовала необходимость изоляции королевского двора и монарха.
Четко с резидентными функциями было связано существование карниза, то есть большого сарая для лагеря. Не сохранившийся сегодня инвентарь из 1565 г. в описании резиденции под городом указывал предметы, находящиеся в сарае, то есть карнизы: коллок 4, у трех есть латунные ручки, у каждой по 26, а у четвертой части сук нет На.827
Самостоятельный 3, а на четвертом попоне красный, игривый, старый. А другие нужды у этих колыбелей все перечислены в весе и орках. Идеем казнных колесниц со всем орудием 10, между которыми большие 11, и рядом с этими повозками - новые полки штук 11 до полушестой повозки. Идеем колесницы из831.
В I. 1546-1556 обозным королевским был Петр Весёловский. Номинационный акт Сигизмунда Августа дал ему 10 декабря 1546 г., давая титул обзывающего коронного. Петр Весёловский был ранее придворным короля Жигмунта Старого, пользовался большим уважением молодого короля. Во время одной из охотничьих экспедиций он спас благодаря своей большой силе Августу Жигунду.832Король даровал ему помимо этой важной придворной функции многочисленные старосты в 1554 г. Беловежскую и Мстибовскую губернию, в 1556 г. замельский и симненский обряды. После Гастольдов получил королевский двор Серготышки под Микулином. Петр Весёловский женился на Екатерине Воловичи, вдове Рачковика Бял. Этому он обязан своей карьерой Белостоку, который среди других отделов послебакаларевских благ вышел тогда на первый план.
Пётр Везиоловский умер в 1556 году.833. Его преемником на этом посту стал Станислав Карвицки староста латовицкий. В качестве praefectus currum он упоминался с 1558 года, но мы можем предположить, что это произошло раньше, сразу после смерти Весёловского. Функцию обоих...830
Сноски
827 А. Яблоновский, Подляшье, ч.2, с. 133.
828 Белосток, ГКЛ, No 36.
829 AGAD Варшава, Капициана, No 34, с. 272-274; AGAD Варшава, APP, No 338, с. 101.
830 В. Хомячков, Материалы к истории..., op. cit., с. 299.
831 д. Яблоновский, Подляшье, ч. 2, с. 133.
832 См. Я. Глинка, Род Клаусуция в XIII-XVI веках. Из исследований по формированию и социальной дифференциации литовского боярства, «Исследование источников», том IV (1959), том 2, стр. 47; Я. И. Крашевский, Вильнюс, Вильнюс 1841, стр. 322; Т. Василевский, Белосток в XVI-XV веке.
833 Его могила находится в Бернардинской церкви в Вильнюсе.