Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 159, с. 296-297

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 159 из 338

С. 296-297

Оригинал (по-польски)

przeprowadził Adam Kirkor, odnajdując kaflę z książęcą koroną, inną z Wizerunkiem Zygmunta Starego i kilka monet z czasów Władysława Jagiełły, Aleksandra i Zygmunta I. Zabytki te trafiły do wileńskiego Muzeum Starożytności822, Dokumentują one fakt, że w tym miejscu egzystował dworzec myśliwski, o bogatej kulturze materialnej.

6. Obozisko dworu monarszego w Knyszynie

Przebywanie króla w jego knyszyńskiej rezydencji łączyło się z pobytem również licznego orszaku towarzyszącego władcy. Dwór królewski — pisał w 1565 r. Juliusz Ruggieri — jest bardzo liczny, lecz nie wychodzi na widok, aż gdy król wyruszy w drogę, wtenczas bowiem wszyscy dworzanie mają obowiązek mu towarzyszyć. Przy królu wiesza się wiele szlachty, zwanej dworzanami, z których każdy trzyma od 4 do 9 koni. Liczba ich może dochodzić do 1500. Nie dla płacy wchodzą w tę służbę, lecz że z niej wychodzą stosownie do swych zdolności na prałatów, wojewodów i kasztelanów823.

Opisuje taki przyjazd Łukasz Górnicki, gdy król zjechał do Tykocina ostatni raz w swym życiu, uciekając z ogarniętej epidemią Warszawy. Było to w ostatnich dniach czerwca 1572 r. Monarchę wieziono z racji na jego stan zdrowia — daleko posunięte schorzenia artretyczne wraz z łóżkiem na wozie na to urobionym specjalnie. Najstarszym z urzędu widać był wówczas oboźny Stanisław Karwicki, który uświadomił królowi, jeszcze na zamku warszawskim, że winien pożegnać się ze swą siostrą królewną Anną Jagiellonką. Gdy Zygmunt August na wóz był z łóżkiem wstawiony, dwiema jurgieltnikom na wozie przy sobie być kazał, Andrzejowi Boboli a Fabianowi Klińskiemu; było i pacholąt kilka na wozie, i tak wyjechał z Warszawy. Gdy miał przyjeżdżać do Tykocina, z noclegu przed Tykocinem pisał do mnie [Łukasza Górnickiego — przyp. J. M.], żebych nikogo do miasta nie puszczał z tych, co naprzód jadą. Ja uczyniłem dosyć wolej pańskiej; za czym wielki orszak ludzi z wozmi, z kolasami stał przed miastem. A kiedy król wjeźdżał we wrota miejskie, jęli ludzie krzyczeć, prosić, żeby król puścić je do miasta kazał, a Karwicki oboźny do wozu przystąpiwszy powiedział: Miłościwy

Królu, tu w tym obozie są żony woźnic, masztalerzów; jako tu zostaną przed miastem, tak woźnice, masztalerze odbieżą od koni do żon, żeby tu u nich jedli, i tak szkoda w koniech być może; przeto każ je WKM puścić do miasta. I kazał król, żeby wjechali; a za tym obozem ludzi stajennych powietrze do miasta weszło i było barzo wielkie, iż ledwie się przeszedszy pół zimy uspokoiło824, Z opisu wynika, że część obsługi obozu stanowili miejscowi mieszczanie. W inwentarzu starostwa tykockiego z 1571 r. dokładnie zlokalizowano miejsce, gdzie zatrzymywał się obóz dworu królewskiego: idąc z miasta do Łopuchowa, po lewej ręce plac, na którem stajnia KJM stawa jest wszyłkiego pr. 40, ten wszytek plac Florian Łobeski, będąc podstarościem... dał na płat825, W przypadku Tykocina była to lokalizacja tradycyjna, pochodząca z czasów, gdy w pobliżu znajdował się zamek gasztołdowski, spalony ok. 1521 r.

Zwyczaj nie wjeżdżania z całym obozem do miasta czy rezydencji nie dotyczył wyłącznie wyprawy 1572 r., ale tabor obozowy, wraz z wozami i ludźmi stale pozostawiano poza miastem. Świadczą o tym nazwy. Na północ od granic historycznego miasta Radomia (dziś już w obrębie miasta), w pewnym oddaleniu od niego znajduje się dzielnica zwana Obozisko. Wobec faktu, że Radom w XV w. pełnił funkcje miasta, gdzie zatrzymywali się królowie i tam przemieszkiwali, pewnie orszak monarszy zatrzymywał się 1 stacjonował w tym miejscu. Podobnie postąpiono w Wilnie. Już w roku 1544 r. obok kończenia odbudowy spalonego Zamku Dolnego król zaczął wznosić szerego zabudowań dworskich. W 1545 r. wykupione zostały leżące między zamkiem a katedrą domki mansjonarzy katedralnych, a na ich miejsce założono w 1546 r. królewski obóz. Wzniesiono w nim: stajnię na królewskie wierzchowce, podklecie, mieszkanie dla kowala, dom dla rządcy piwnic królewskich, dom dla dozorców robót kamieniarskich i pralnię dworską. W stronę Łukiszek, przy kościele św. Jerzego wzniesiono most przez Wilię przy stajniach na obozie, a obok nich łazienki 826.

Podobne miejsce dla obozu wyznaczono przy folwarku knyszyńskim, centrum gospodarczym całego starostwa, założonym w l. 1553-1554 przez Piotra Chwalczewskiego sprawcę zamków i dworów JKM w WKL, w niedalekim sąsiedztwie traktu z miasta Knyszyna do budującej się wówczas twierdzy tykocińskiej, dziś w tym miejscu jest osada Knyszyn Zamek. W 1574 r., gdy opisywano zabudowania folwarku pod miastem, wymieniono: oboznia

Сноски

822 [A. Kirkor] Jana ze Śliwna, Przechadzki po Wilnie i jego okolicach, wyd. 2, Wilno 1859, s. 203-206.

823 Relacje nuncyuszów apostolskich, wyd. E. Rykaczewski, t. 1, Berlin 1864, s. 140.

824 в. Górnicki, Dzieje w Koronie. Pisma, t. II, s. 716-717.

825 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 22.

826 I, Kolankowski, Zygmunt August, s. 330.

Перевод на русский (машинный)

Провел Адам Киркор, найдя плитку с княжеской короной, другую с изображением Сигизмунда Старого и несколько монет времен Владислава Ягайла, Александра и Сигизмунда I. Эти памятники попали в Вильнюсский музей древностей822Они документируют тот факт, что в этом месте существовала охотничья резиденция, с богатой материальной культурой.

6. Лагерь королевского двора в Кнышине

Пребывание короля в его книшинской резиденции было связано с пребыванием также многочисленного свиты сопровождающего правителя. Королевский двор, писал в 1565 году Юлий Руджери, очень многочисленный, но не выходит на улицу, пока король не отправится в путь, потому что все придворные обязаны его сопровождать. При короле вешают много дворян, но из них можно содержать 4 придворных.823.

Описывает такой приезд Лукаш Гурницкий, когда король в последний раз приехал в Тыкоцин, убегая из охваченной эпидемией Варшавы. Когда в последние дни июня 1572 года монарха везли в санаторий из-за его здоровья далеко зашедшие артретические заболевания вместе с кроватью на повозке на ней, сделанной специально. Старейший из чиновников был виден тогда еще царевичу Карвику. Когда он должен был приезжать в Тыкоцин, из ночлега перед Тыкоцином он писал мне: «Когда царь въезжал в город, никого не пускал в него, а я делал достаточно для того, чтобы в город ходили люди, чтобы люди кричали».

Царь, здесь жены колесниц, становщицы; как и здесь, впереди города, так и колесницы отходят от коней к женам, чтобы есть у них, и так жалко, может быть, в конце концов; пусть они идут в город. И приказал царь, чтобы они въехали; и за этим лагерем был большой воздух, и в город вошёл сильный барр.824, Из описания следует, что часть обслуживающего лагеря составляли местные горожане. В инвентаре староста Тыкоцкого с 1571 года точно расположено место, где останавливался лагерь королевского двора: идя из города в Лопухов, слева от него площадь, на которой конюшня ЕКВ Ставка является все пр. 40, этот участок Флориан Лобеский,825В случае Тыкоцина это было традиционное место, восходящее к временам, когда рядом находился замок Гастольдов, сожженный около 1521 года.

Обычай не въезжать со всем лагерем в город или резиденцию касался не только похода 1572 года, но и табора, вместе с колесницами и людьми, постоянно оставляли за городом. Об этом свидетельствуют названия. К северу от границы исторического города Радом (сегодня в пределах города), в некотором отдалении от него находится район под названием Лагерь. В связи с тем, что король в XV в. Королевский лагерь. В нем были построены: конюшня на королевские конюшни, подклеты, квартира для кузнеца, дом для правителя королевских подвалов, дом для смотрителей каменных работ и прачечная. В сторону Лукишек, возле костела Св. Георгия был возведён мост через Вилю при конюшнях в лагере, а рядом с ними ванные комнаты826.

Аналогичное место для лагеря было выделено при Кнышинском фольварке, экономическом центре всего староства, основанном в 1. 1553-1554 годах Петром Хвальчевским виновником замков и усадеб ЕКВ в ВКЛ, в непосредственной близости от тракта из города Кнышина к строящейся в то время Тыкоцинской крепости, сегодня на этом месте находится посёлок Кнышин-Замок. В 1574 году здесь был расположен лагерь под названием Кнышский замок.

Сноски

822 [А. Киркор] Яна из Сливы, Прогулки по Вильнюсу и его окрестностям, изд. 2, Вильно 1859, с. 203-206.

823 Отношения апостольских нунциев, изд. Е. Рыкачевский, т. 1, Берлин 1864, с. 140.

824 В. Гурницкий, Деяния в Короне. Письма, том II, стр. 716-717.

825 Варшава, АСК, д., No Т-4, К. 22.

826 И, Коланковский, Сигизмунд Август, с. 330.