Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 157, с. 292-293
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 292-293
Оригинал (по-польски)
Sadzawki dworu królewskiegotereny próba rekonstrukcji dawnego о Нот,
/ stawu zalewowego
narzece
Jaskrance
pole uprawne
Na podstawie pomiarów Iwony Plichty-Wiśniewkiej i Józefa Maroszka, mapę sporządził Tomasz Poplawski
J. Maroszek, I. Plichta-Wiśniewska, T. Wiśniewski, Knyszyn. Sadzawki dworu królewskiego, schemat stanu istniejącego (1990 r.). Skala 1:25 000, wg pomiarów własnych. PSOZ Białystok, Dokumentacja ewidencyjna cmentarza żydowskiego w Knyszynie, Białystok 1990.
August nadał mu we włości knyszyńskiej 5 wł. i 18 m ziemi z obowiązkiem służby mierniczej. Jednocześnie powierzono mu urząd wójta dobrzyniewskiego 321,
Popis pomiaru sadzawek jest niezwykle dokładny. Baseny były ułożone w trzy rzędy ciągnące się w kierunku z płd.-wsch. na płn.-zach. Rejestr rozpoczyna opis pierwszej sadzawki na skrajnym rzędzie, od miejskiego pola na wschód słońca, a w rzędzie tym było łącznie 7 sadzawek. Później opisano drugi rząd sadzawek - średni, w którym pierwsza sadzawka od stawu, gdzie razem było 6 sadzawek. Wreszcie odnotowano trzeci rząd sadzawek816
od gościńca ku Grodnu, gdzie także naliczono 6 sadzawek. Dalej Gabrielowicz dokonał Pomierzenia grobel sadzawek tych pomienionych, których jest wzdłuż 4, a poprzek 7. W których groblach tamki są kopane w głąb na 3 łokcie, a wszerz na 4 łokcie, jako im p. starosta dał sprawę. Pierwszej grobli od gościńca wzdłuż sznurów 9, lasek 6 1/2, wtórej grobli średniej wzdłuż wymierzono sznurów 9, lasek 4, trzeciej grobli średniej wzdłuż wymierzono sznurów 9, lasek 9, czwartej grobli czelnej wzdłuż sznurów 11, lasek 3. Item grobli czelnej poprzecznej od stawu sznurów 5, lasek 4 1/2. Wspominany staw — był zbiornikiem zalewowym na rzece Jaskrance pod dworcem — nazywany był w źródłach starym stawem wielkim. Łączny wykaz dokonany w 1561 r. przez Chwalczewskiego i Gabrielowicza dotyczył 19 sadzawek (7+6-+6), gdy później w 1574 r. stwierdzono, że było ich 20 — w ogrodzeniu, za stajniami, przed dworem knyszyńskim. Różnica bierze się stąd, że była jeszcze jedna stara sadzawka poprzedzająca od płd.wsch. cały kompleks: Do sadzawek tych pomienionych woda idzie z starej sadzawki, do której idzie zdrój. Prace w 1561 r. nie były jeszcze zakończone. Budowa trwała nadal: W niektórych sadzawkach natenczas wody było na łokci 3 1/2, a w niektórych mniej, chyba we 4 sadzawkach wody natenczas nie było. Do których sadzawek od zdroju, który jest za stajniami królewskimi JMP starosta przywieść chce wodę, tak jakoby jej we wszystkich sadzawkach dostatek było i tak jakoby [z] sadzawek rynami woda szła do stawu, która teraz nie idzie. I na tym zdroju rów kopać poczęto. A jako już z tego zdroju do tych sadzawek przywiedziona będzie i gdy już sadzawki wody pełne będą, tak ma woda z nich bystro schodzić, że na tej wodzie młyn być może i który JMP starosta zbudować chce. Te pomienione sadzawki wszystkie, każda z osobna dylami między słupy wewnątrz są odylowane, czopy i ryny u wszystkich wprawione, nad któremi gontami pobito i wietrzniki postawiono. Które wszystkie sadzawki z jednego wkoło są płotem wielkim ogrodzone, do których w onym płocie dwoje wierzeje wielkie uczynione i pobite. A iż ten płot około tych sadzawek uczyniony jest szeroko zawiedzion, którym nieco gruntu zajęto i z jednego przy onych sadzawkach zagrodzono, tedy przy tych sadzawkach, a w tem zagrodzeniu JMP starosta zwierzyniec dla sarn i zajęcy zamnożyć chce817. Niestety nie wszystkie elementy rozplanowania rezydencji knyszyńskiej dają się lokalizować. Takim elementem trudnym do bliższej lokalizacji okazują się być stajnie. Penetracja terenowa wskazuje, że możliwym do wykorzystania przy zasileniu sadzawek królewskich było źródło w uroczysku Głęboki Zdrój, oddalone jednak o kilkaset metrów, a różnice wysokościowe zmuszałyby do budowy
Сноски
816 Pomierzenie — zob. W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 259-263; Pełna data spisania inwentarza w 1561 r. Opis 815 rękopisów, s. 103, nr 119; Informacje o Piotrze Gabrielowiczu - zob. I. T. Baranowski, Podlasie w przededniu Unii Lubelskiej, „Przegląd Historyczny” 1908, r. 7, s. 8. Autor powołał się na kopie dokumentów nadawczych dla Piotra Gabrielowicza w ML - CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 42, k. 61: nadanie 5 wł. i 18 m., z obowiązkiem, aby w przypadku procesu, gdy będzie przemierzał grunty, ma pobierać opłatę po 4 gr od wymierzonej włóki — ks. zap. 39, К. 256 — informacja o nim jako wójcie dobrzyniewskim. Por. też CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 88, К. 256 1 AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 456.
817 w, Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 259-263.
Перевод на русский (машинный)
Сеянцы королевского дворатерены пытаются реконструировать старый о Нот,
/ водоема
нарциссов
Джаскренс
Поле для выращивания
На основе измерений Ивоны Плихты-Вишневки и Юзефа Марошка, карту составил Томаш Поплавский
Ю. Марошек, И. Плихта-Вишнёвская, Т. Вишневский, Кнышин. Сеялки королевского двора, схема существующего состояния (1990). Масштаб 1:25 000, по собственным меркам. PSOZ Белосток, Регистрационная документация еврейского кладбища в Кнышине, Белосток 1990.
Август дал ему во владении Кнышина 5 и 18 м земли с обязанностью службы. В то же время ему было доверено должность войта Добрыневского 321,
Описание измерения прудов чрезвычайно точное. Бассейны располагались в три ряда, тянущиеся в направлении с юго-востока. На северо-западе. Реестр начинает описание первого пруда в крайнем ряду, от городского поля до восхода солнца, а в этом ряду было всего 7 прудов. Позже был описан третий ряд прудов - средний, где первый пруд имел 6 прудов.816
от гостевого сустава до Гродно, где также насчитали 6 саженцев. Далее Габриельович измерил грот троса поперек перечисленных саженцев, которых вдоль 4 и поперек 7. В гротах плотины копают вглубь на 3 локтях, а на 4 локтях, как им и дал староста. Первая грот от гостевой линии поперек 9. через Хвалчевского и Габриельовича это касалось 19 прудов (7+6-+6), когда позже в 1574 г. было обнаружено, что их было 20 в ограде, за конюшней, перед королевским двором 15. Разница заключается в том, что был еще один старый пруд, предшествующий от юго-востока весь комплекс: к прудам этих прудов ходили старые воды. И на этом источнике начали рыть. И как уже из этого источника в эти саженцы пойдут большие саженцы, и когда они будут наполнены водой, так и вода из них проворно спустится, что на этой воде мельница может быть, и какой JMP староста хочет построить. Эти саженцы все, каждый из них в отдельности между столбами, ополаскиваются, и чепцы и рвы у всех. И вот этот забор вокруг этих водоемов, который был сильно огорчен, и был захвачен, и один из них был у этих водоемов, и в этом заграждении ЯМП староста, зверинец для оленей и зайцев хочет умножить.817. К сожалению, не все элементы планировки Кнышинской резиденции можно локализовать. Таким элементом, труднодоступным для более близкого расположения, оказываются конюшни. Полевое проникновение указывает на то, что источником в урочище Глубокий Здруй, на расстоянии нескольких сотен метров, а разница в высоте заставляла бы строить
Сноски
816 Измерение см. В. Хомячковский, Материалы для истории..., op. cit., с. 259-263; Полная дата написания инвентаря в 1561 г. Описание 815 рукописей, с. 103, No 119; Информация о Петре Габриэльовиче - см. И. Т. Барановский, Подляшье в преддверии Союза Люблинской области. 456.
817 С. 259-263, op. cit.