Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 152, с. 284-285

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 152 из 338

С. 284-285

Оригинал (по-польски)

m. 4, które staw załał. Rozbudowa stawu mogła nastąpić w związku z przyłączeniem do star. knyszyńskiego wsi Czechowizna, położonej na prawym brzegu Nereśli, rzeki do 1571 r. będącej granicą dóbr Zygmunta Augusta. Cytowany inwentarz z 1569 r. wzmiankował o tym: Czechowczizna niedawno od p. Macieja Siekluczkiego za Szelestówkę i Wólkę na wołości augustowskiej w odmianie wzięte, a ku starostwu knyszyńskiemu przyłączona i na służbie ciągłej postanowiona. Gruntu nader podłego wi. 23, które w roku niniejszym są rozdawane, przeto na rok 1569 płatu z nich nie będzie791. Jakub Sieklucki był służebnikiem Radziwiłłów z Goniądza. Jan Kiszka (zm. 1592) i jego matka Anna Radziwiłłówna poczynili na jego rzecz liczne nadania. Ożeniony był on z Heleną, córką Jerzego Zielepuchy niegdyś namiestnika żorosławskiego, łabeńskiego, kwasowskiego i molawickiego — dóbr należących do Bony. Ożenek miał miejsce przed 1546 г. 297

26 VIIT 1568 r. Zygmunt August dokumentem wystawionym w Knyszynie dokonał wspomnianej wyżej zamiany jego posiadłości położonych nad Nereślą. Za odebrane grunty w Czechowiźnie i Strzeżewie liczące 30 wł. i 17 m. oraz 5 wł. ziemi w Dolistowie syn Jakuba — Maciej Sieklucki uzyskał w star. knyszyńskim dwie inne wsie — Szelistówkę i Wólkę, liczące 27 wł., 24 m. oraz 4 wł. łąk w Bielach793. Inwentarz star. knyszyńskiego z 1573 r. wyszczególniał ponadto posiadane przez tegoż 3 wł. wolne w Boguszewie, 1 wł. wolną w Trzciannem, a dalsze 2 wł. wolne położone były w Krasowie. Maciej Sieklucki był ważną osobą i król musiał się z nim liczyć 794,

Rozbudowę stawu August kontynuowali po Piotrze Chwalczewskim kolejni starostowie: Jarosz Korycki (1564- 1568) i Andrzej Dybowski (1568–1569). W zachowanym testamencie tego ostatniego dzierżawcy, zatwierdzo-792

nym przez króla Zygmunta Augusta w Knyszynie 28 XI 1569 r. czytamy: pieniądze KJM, które byty z Gdańska przywiezione, tych ok. 500 kop litewskich wydał na kopacze Oliandry i in[n]e rzemieśniki, a ostatek się z liczby okaże795. Wzmianka o zatrudnieniu Holendrów przy pracach ziemnych może odnosić się właśnie do powiększenia stawu August (po przejęciu Czechowizny od Siekluckiego) i wobec tego przy jego budowie uczestniczyli nie Czesi, a Holendrzy.

Zresztą dopiero w 1574 r. Hieronim Makowiecki i Józef Hołownia, rewizorowie królewscy rozsądzający spory starostwa knyszyńskiego, wysłuchując skarg mieszczan knyszyńskich, tłumaczących, że im wiele gruntów zostało zabranych, m.in. zalanych stawami, w tym stawem wielkim, Augustem wiele włók zalano..., gliny kopając popsowano..., k temu na ich włókach cegielnie posiedlono, któremi włók niemało zajęto, zabrano wypust miejski pod stajnie królewskie, a także pozbawiono miasto sianożęci nad N ereślą. Rewizorzy wynagrodzili wówczas mieszczanom krzywdy naddawkami morgowymi w sąsiedztwie sadzawek królewskich i zwierzyńca796,

Prócz dwu wielkich stawów — starego zbudowanego w 1510 г. pod dworcem w Knyszynie oraz Augusta spiętrzonego po 1557, a przed 1561 r. (później powiększanego) w star. knyszyńskim były jeszcze inne sztuczne zbiorniki wodne. Cytowany już wyżej rejestr z 1564 r. wyliczał poza tym:

Item wtóry staw niewielki, przy gościńcu, jadąc do Tykocina, pod miasteczkiem Knyszyńskim, na spławie, w którym by miały być karpie i karasie. Item irzeci i czwarty stawki mate, jeden przy tymże gościńcu tykocińskim, a drugi niżej.

Item piąty staw nowy, na rzece Kobylance, na którego wykopanie p. starosta powiada, żeby miał wydać kop 26 gr 42, rachując albo wkładając w tę sumę żywności na pieniądze oszacowane.

Szósty staw począł kopać na rzece Wodziłówce, którego jeszcze nie dokończył, na którym p. starosta młyn tarty zbudować chce: w czem potrzeba nauki JKM, bo jako p. starosta powiada, to wszystko kop 50, okrom piły, kosztować must i miałby być z tego młyna pożytek.

Stódmy staw niewielki, Rybnik nazwany, ku Dobrzyniewu należący, w którym pstrągi miały by być.

Item na rzece Wodziłówce chciałby grobli podnieść i przyczynić tego, młyna starego poprawić t drugi młyn przy nim tarty zbudować.

Сноски

791 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr K-11, К. 14-17.

792 I, Kapica-Milewski, Herbarz, s. 368 i 490-491. Pierwszym mężem Heleny Ziełlepuchówny był Leonard Niewiarowski z Niewiarowa położonego na płn. od Knyszyna. O nadaniu radziwiłłowskim wzmiankuje dokument Zygmunta Augusta wystawiony 6 XII 1569 r. w Knyszynie, którym król zatwierdził te nadania - por. AGAD Warszawa, MK, nr 108, k. 67v-68; MRPS, t. V, cz. 2, s. 350, oraz AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 32, s. 315-317 i 319-323.

793 AGAD Warszawa, Archiwum Potockich z Radzynia, nr 245, k. 13-13v, 15-16, 17-18; AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 32, s. 300-305 i 309-314. Znany też jest jeszcze inny dokument królewski zatwierdzający tę zamianę, wystawiony w Knyszynie 20 XI 1569 r. — zob. AGAD Warszawa, MK, nr 108, k. 60v-62v; Matricularum Regni Poloniae Summaria, t. V, cz. 2, s. 350; AP Białystok, Kamera, nr 155 A.

794 ĄAGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr K-11, k. 56-57. Zob. też AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 47, К. 15-16, gdzie wzmiankowano: sioło Konieczki wł. 4 gruntu przedniego oddano w odmianie panu Siekluckiemu, i dalej sioło Szelistówka gruntu przedniego wit. 20, to sioło dano w odmianie panu Sieklickiemu w odmianie za Czechowcziznę. R]

795 ĄAGAD Warszawa, MK, nr 108, k. 63v.

796 ĄAGAD Warszawa, Kapicjana, nr 34, s. 254-271.

Перевод на русский (машинный)

м. 4, которые пруд заселил. Расширение пруда могло произойти в связи с присоединением к стар. Кнышинской деревни Чеховизна, расположенной на правом берегу Нерсели, реки до 1571 года, которая была границей имущества Сигизмунда Августа. В цитированном инвентаре 1569 года указывалось: Чеховщина недавно от г. Мацея Секецкого в Шелевке.791. Якуб Секлюцки был слугой Радзивиллов из Гонядзе. Ян Кишка (умер 1592) и его мать Анна Радзивилловна сделали для него многочисленные пожертвования. Он был женат на Елене, дочери Ежи Зелепухи, когда-то наместника Жорославского, Лабенского, Квасского и Молавицкого. Он имел место для 15 га.

26 VIIT 1568 г. Сигизмунд Август документом, выданным в Кнышине, совершил вышеупомянутую замену его владений, расположенных над Нереслом. За отнятые земли в Чеховине и Стражеве, насчитывающие 30 вл. и 17 м. и 5 вл. земли в Долистуве, сын Якуба Мацей Секлюцкий получил в стар. Кнышинске два других села В Шелистувка.793. Инвентарь star. Knyszyńskiego от 1573 г., кроме того, указал принадлежащие ему 3 итал. свободные в Богушеве, 1 ил. свободные в Тжцяне, а еще 2 ил. свободные были расположены в Красове. Мацей Секлюцкий был важным человеком, и король должен был с ним считаться.794,

Расширение пруда Август продолжили после Петра Хвальчевского следующие старосты: Ярош Корыцкий (1564- 1568) и Анджей Дыбовски (1568-1569). В сохраненном завещании последнего арендатора, утверж...792

28 ноября 1569 года король Сигизмунд Август Кнышин писал: «Деньги ЕКВ, которые были привезены из Гданьска, эти около 500 литовских копей он потратил на пинчеры Олиандры и другие ремесленники, а остаток окажется в числе».795. Упоминание о трудоустройстве голландцев на земляных работах может относиться именно к увеличению пруда Август (после взятия Чеховизна от Секлюцкого), и поэтому в его строительстве принимали участие не чехи, а голландцы.

Впрочем, только в 1574 г. Иероним Маковецкий и Юзеф Головня, королевские ревизоры, разбиравшие споры Кнышинского старосты, выслушивали жалобы кнышинских горожан, объяснявших, что у них за много земель были взяты, в том числе затопленные прудами, в том числе и большим прудом, Августом много волоки затоплено...796,

Кроме двух больших прудов старого, построенного в 1510 г. под резиденцией в Кнышине, и Августа, укрепленного после 1557 г., а до 1561 г. (позднее увеличенного) в стар. Кнышинском были и другие искусственные водоемы. В вышеприведенном реестре за 1564 г. перечислялось:

Второй пруд небольшой, возле гостевого дома, направляясь в Тыкоцин, под городком Кнышинским, на плаву, где должны быть карпы и караси. Итем иржи и четвертая ставка мате, один при том же гостевого дома, а другой ниже.

Пятый пруд новый, на реке Кобылянке, на который, по словам старосты, он должен был потратить 26 грамм 42, считая или кладя в эту сумму продовольствие на расчетные деньги.

Шестой пруд начал копать на реке Водиловке, которую еще не закончил, на которой хочет построить мельница: в чем нужно учение JKM, потому что, как г-н староста говорит, все это стоит 50 копейок, за исключением пилы, и должно было бы быть полезно мельнице.

И вот, небольшой пруд, названный в честь Рыбника, в котором должны быть форели.

Предмет на реке Водзиловка хотел бы поднять и внести свой вклад в то, что мельница старого улучшить t второй мельницы при нем построить пирог.

Сноски

791 АГАД Варшава, АСК, dz. LVI, No K-11, К. 14-17.

792 I, Kapica-Milewski, Herbarz, стр. 368 и 490-491. Первым мужем Елены Зеллепуховой был Леонард Неверовски из Неверова, расположенный на севере от Кнышина. О присвоении Радвиловского упоминает документ Сигизмунда Августа, выданный 6 декабря 1569 г. в Кнышине, которым король утвердил эту награду - пос.

793 AGAD Варшава, Архив Потоцких из Радзыня, No 245, k. 13-13v, 15-16, 17-18; AGAD Варшава, Капициана, No 32, с. 300-305 и 309-314. Также известен еще один королевский документ, подтверждающий эту замену, выданный в Кнышине 20 XI 1569 г. см. AGAD Варшава, MK, No 108, K.

794 AGAD Варшава, ASK, dz. LVI, K-11, k. 56-57. См. также AGAD Варшава, АСК, dz. I, No 47, К. 15-16, где упоминается: село Коноцки ил. 4 передней части было отдано в варианте г-ну Секлюцкому, а далее село Шелистувка за переднюю часть вит.

795 AGAD Варшава, МК, No 108, к. 63v.

796 AGAD Варшава, Капициана, No 34, с. 254-271.