Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 145, с. 270-271

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 145 из 338

С. 270-271

Оригинал (по-польски)

i pociski rozjątrzony rzuca się na pierwszego myśliwego, którego przy drzewie spostrzeże. Ten, gdy na drugą stronę odskoczy, zwierz uderza w drzewo, zamierzywszy się na człowieka. Rozjątrzony jeszcze bardziej usiłuje drzewo obalić, tym wścieklej, im bardziej od myśliwych jest ścigany. W tych nie tylko rogów, lecz również języka i ogona, zwrotów bać się należy. Pierwszego dla szorstkości, drugi dla siły w uderzeniu zarówno są niebezpieczne. Gdy myśliwego ogonem zajmie, jedyny sposób rzucić mu czerwoną czapkę. Zwierz naówczas całą swą wściekłość na ten kolor obraca, aż od innych myśliwych pociskami i włóczniami skłuty upadnie na ziemię747.

W 1569 r. pisano, że we wsi Ruda zostawiono na służbę osocznicką dla stróża ostępu w Popielewie, z nowego postanowienia wolnych włók 748. Jeszcze w 1643 r., gdy komisarze królowej Cecylii Renaty stwierdzili uczciwi Piotr t Wawrzyniec Buinowscy, Mikołaj i Stanisław Ruszkowscy osocznicy ze wst Rudy, do starostwa knyszyńskiego należący, pokładali... dekret z ksiąg rewizorów KJM, autentycznie wyjęty, rękami ich podpisany, ustawę tejże wsi Rudy w sobie zawierający, w którym pisano, że ciż osocznicy mają wł. 2 na wolności, z których czynsz tylko pieniężny po zł 10, z każdej włóki do p. star. knyszyńskiego, co rok płacić powinni, a zwierzyńca strzec mają749. Osocznicy mieszkali również we wsi Chraboły. W 1573 r. wzmiankowane są tam 2 wł. osocznickie. Jeszcze inne 2 takie wł. znajdowały się we wsi Zabielu, również położonej w starostwie knyszyńskim 750.

Prócz zwierzyńca wielkiego Popielewo znajdował się w rezydencji knyszyńskiej jeszcze inny zwierzyniec — dla sarn i zajęcy. Założony został przez Piotra Chwalczewskiego w 1561 r. Połączony był z kompleksem sadzawek. W inwentarzu z tego roku zapisano: Te pomienione sadzawki wszystkie... wkoło są płotem wielkim ogrodzone, do których w onym płocie wierzeje wiel-

kie uczynione i pobite. A iż ten płot około tych sadzawek uczyniony, jest

szeroko zawiedzion, którym nieco gruntu zajęto i z jednego przy onych sadzawkach zagrodzono, tedy przy tych sadzawkach, a w tym zagrodzeniu JMP starosta zwierzyniec dla sarn i zajęcy zamnożyć chce751.

W otoczeniu rezydencji królewskiej w Knyszynie zwracać uwagę musiał drzewostan dębowy. Wnioskować o tym możemy z opisu starosty knyszyń-

skiego Aleksandra Chodkiewicza, który 29 III 1538 r. pisząc do królowej Bony o mierzeniu gruntów nowo zakładanego wówczas miasta Knyszyna pisał, że dał mieszczanom pewną ilość dąbrowy do wytrzebienia 254. Ważnym zabytkiem ilustrującym stosunek króla do natury są zachowane do naszych czasów arrasy (z ok. 350 zachowało się 140)753 255. Ok. 1560 r. Zygmunt August zamówił werdiury ze zwierzętami. Wykonano je według kartonów malowanych przez anonimowego artystę antwerpskiego, przypuszczalnie Pietera Coecka van Aalst. Zachowały się do naszych czasów zwierzęco-krajobrazowe gobeliny: 1. Walka lamparta z niedźwiedziem, 1,47x3,29.. Fantastyczne drapieżniki i małpy, 1,48x3,20.. Lama (?) i pasące się bydło, 1,52x3,17.. Indyki, 1,48x3,18. Sowy, dudek i papuga, 1,08x3,45. Króliki, kaczka, wydra i rogacz, 1,58x3,74.. Kaczka z kaczętami, papuga i ryś, 1,61x3,69.. Bażanty i kuna, 1,55x3,68.. Gad fantastyczny, wąż i zimorodek, 1,66 x4,21.. Jastrząb rozrywający ptaka, wiewiórkę i ryś, 1,61x3,79.. Biegnące łanie, 1,72x4,16.. Koza, wąż i ryś, 1,57x3,49.. Leżący daniel, ssak drapieżny i kaczor, 1,58 x358.. Kozioł, 1,55x4,05.. Pawie, 1,80x4,07.. Jeleń i jednorożec, 1,93x4,24.. Borsuk przy gnieździe czapli, 2,31x2,15.. Wydra z rybą w pysku, łabędzie, czaple i fantastyczne gady, 3,95x2,61.. Dziki i lew zagryzający małpę, 3,99x3,24.. Walka smoka z panterą, 3,63x3,37.. Jednorożec - żyrafa i ryś, 3,94x3,21.. Jeleń z łanią, kaczki i żółw, 4,35х 1,40.. Rodzina borsuków, 4,31x1,27.. Fantastyczny drapieżnik, 4,45x1,47.. Rogacz i dwa Jednorożce — żyrafy, 4,40x1,31.. Wielbłąd, 4,38x1,30.752

Сноски

747 Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze, t. I, s. T9; Historycy regionalni, m.in. K. Cyganek (s. 13) ten opis polowania traktowali jako opis zmagań z żubrem w puszczy knyszyńskiej.

748 AGAD Warszawa, ASK, dz. ГУТ, nr К-11, К. 11.

749 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr K-11, К. 38v-47.

750 AGAD Warszawa, MK, nr 189, К. 344-344v.

751 w, Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 262.

752 Arch. sb., t. I, nr 26, s 39-40; W. Pociecha, Królowa Bona, t. 3, s. 168-170.

753 Dzieje kolekcji królewskich gobelinów przedstawił J. Szablowski, Początek i dzieje kolekcji. Królewski mecenat, [w:] Arrasy flamandzkie w Zamku Królewskim na Wawelu, red. J. Szablowski, Warszawa 1975.

Перевод на русский (машинный)

и стрелы в ярости бросаются на первого охотника, которого он увидит у дерева. Когда он отскакивает на другую сторону, зверь ударяет по дереву, прицелившись на человека. Разъяренный еще больше стремится сбить дерево с толку, тем более он озлоблен, чем больше охотников преследуют. В этих не только рога, но и язык и хвост, повороты должны быть для него сильными.747.

В 1569 г. писалось, что в селе Руда было оставлено на осетинскую службу для сторожа отступа в Попелёве, с новым положением свободных волок.748. Еще в 1643 г., когда комиссары королевы Сесилии Ренаты, честные Петр т Лоренцо Буиновские, Николай и Станислав Русковские опоссумы из предков Руды, к Кнышинскому старосту присылали... декрет из книг ревизоров ЕКВ, по-настоящему изъятый, руками их подписанный, закон этого села Рудный, в котором они имеют749. Опоссумы также жили в деревне Храболы. В 1573 году там упоминается 2 ил. осколков. Еще 2 ил. находились в селе Забелу, также расположенном в Кнышинском старостве.750.

Кроме крупного рогатого скота Попелево находился в Кнышинской резиденции еще один зверинец для зайцев и оленей. Основан Петром Хвалчевским в 1561 году был соединен с комплексом водоемов. В инвентаре того года записано: эти упомянутые водоемы все... вокруг забор большой огороженный, к которому в той же вере горит огонь.

и что ограда эта сделана вокруг этих водоемов,

В этом случае, если они не спешат с выводом воды из колодца, то у них есть и свои плюсы, и минусы.751.

В окружении королевской резиденции в Кнышине внимание должно было уделяться дубовому дереву. Мы можем сделать вывод об этом из описания старосты Кнышин-

Александра Ходкевича, который 29 марта 1538 г. писал королеве Боне об измерении земель новообразованного города Кнышина, писал, что он дал горожанам некоторое дубовое количество для уничтожения 254. Важным памятником, иллюстрирующим отношение короля к природе, являются сохранившиеся до наших дней арасы (около 350 сохранились 140).753 255. ок. 1560 г. Сигизмунд Август заказал вердьюру с животными, 1,5х3 к.р. и 1,5х3 к.рыжий, 5х4 к.р., 1,5х4 к.р, 1х3 к.р, 4х8 к.р., 4х4 к.р-р., 1,47х3 к. Павлин, 1,80х4,07.. Олень и единорог, 1,93х4,24.. Борсук у гнезда цапель, 2,31х2,15.. Выдра с рыбой в морде, лебеди, цапли и фантастические рептилии, 3,95х2,61.. Дикий и лев, кусающий обезьяну, 3,99х3,24. Верблюд, 4,38х1,30.752

Сноски

747 Сборник исторических дневников о древней Польше, том I, s. T9; Региональные историки, в том числе К. Цыганек (с. 13) рассматривали это описание охоты как описание борьбы с зубром в Кнышинской пуще.

748 АГАД Варшава, АСК, д., No К-11, К. 11.

749 АГАД Варшава, АСК, dz., No K-11, К. 38v-47.

750 Адрес: г. Варшава, МК, No 189, К. 344-344v.

751 В. И. Хомяков, Материалы для истории..., op. cit., с. 262.

752 Сб., том I, No 26, с 39-40; В. Утешение, Королева Бона, т. 3, стр. 168-170.

753 История коллекции королевских гобеленов представлена Я. Шабловским, Начало и история коллекции. Королевский меценат, [в:] Фламандские аррасы в Королевском замке на Вавеле, ред. Й. Шабловски, Варшава 1975.