Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 141, с. 262-263
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 262-263
Оригинал (по-польски)
w 1538 r. zwraca uwagę znajomością rzeczy. Trudno dziś ustalić na ile przedstawiony przez Antoniuka obraz stadniny knyszyńskiej i zasad rozmnażania koni jest prawdziwy, a na ile poniosła autora fantazja708, Król rzeczywiście znał się na hodowli koni i podejmował decyzje dotyczące ich szkolenia. 3 IV 1570 r. pisał w liście do Mikołaja Konarskiego nadzorcy rezydencji knyszyńskiej, któremu podlegała również stadnina: że się tam w Simnie stadniki niczemu nie godzą, przeto wola nasza jest, byś mi z tych między końmi obrawszy tam k nam [do Warszawy] mieszkania posłał i tak to postanowił, iżby je zaś skoro by ich potrzeba nie była do ciebie odwiedziono, a z tych tam starych przywiedź nam na pamięć i sprawę daj, co za konie byli, a my potym damy naukę, co z niema dalej będziecie czynić
Adam Miciński, który miał być koniuszym królewskim w Knyszynie nie jest znany ze źródeł knyszyńskich, a jedynie z niezachowanej monografii O świerzopach i ograch. W każdym bądź razie nie odnajdujemy wzmianek w źródłach knyszyńskich o istnieniu Micińskiego. W 1577 r. nie odnajdujemy go też w wykazie posesji miejskich dworu koniuszego710,
Zamiast Adama Micińskiego w tym czasie koniusznią knyszyńską zarządzał Kasper Kłodziński. Po śmierci star. knyszyńskiego i koniuszego dwornego Jarosza Koryckiego (zm. 1566 r.) król oznajmił 24 VIII 1566 r. nowemu star. Włoszkowi, że podwyższył strawne należne Kasprowi Kłodzińskiemu, swemu jurgieltnikowi 711. Łączyło się to ze zwiększeniem liczby hodowanych tam koni. 21 МП 1566 r. król pisał do star. knyszyńskiego Włoszka i do Kłodzińskiego, że wysłał do Knyszyna 9 Коп 712,
Prowadził on budowę nowej stajni w Knyszynie — była to stajnia wielka nowa na podmurowaniu, w której kominów 8, wrót 8, okiennic 44 (1574 r.)713. 21 X 1566 r. z Warszawy król polecał swemu jurgieltnikowi | w Knyszynie: Kłodziński, jeśliby tam Włoszek drzewa potrzebował, ku wygotowaniu budowania tego, jakośmy jemu już pisali i rozkazali, tedy rozkazujemy, abyś się o to tak postarał, jakoby się on nie wymawiał i wolej i rozkazaniu naszemu, żeby się też na wszytkim dosyć stać mogło. Inaczej nie czyńcie. Tego samego dnia, król pisał list do Włoszka, star. knyszyńskiego709
w tej sprawie?!6, Kłodziński nie miał w mieście swego dworu, ani domu, ale w 1566 r. mieszkał na gospodzie w mieście?!”, 30 XI 1570 r. w Warszawie dano z własnego rozkazania KJM Mikołajowi Pianowskiemu słudze p. Kaspra Kłodzińskiego, kiedy końmi z Knyszyna, od p. koniuszego 20 przywiódł, na których strawę dał mu w Knyszynie p. Wojna fl. 20, a KJM kazał mu w Warszawie dać jeszcze, którem ja dał fl. 4. Jeszcze 7 VI 157? r. dano na strawę fl. 1 Mikołajowi masztalierowi KJM z Knyszyna, gdy szedł nazad z listy КЛМ do p. Kłodzińskiego, z łaski КЛМ?18. Źródła późniejsze nie wspominają o Kłodzińskim, a w 1573 r. w czasie pogrzebu króla konie miał dostarczyć niejaki Kowalski, co jednak może być przekręconą przez kopistę wersją nazwiska Kłodziński?!9,
Bezpośredni nadzór nad sprawnością i tresurą koni sprawowali kawalkatorowie królewscy. Jeździli oni po Europie poszukując odpowiednich zwierząt do stadniny. W księdze kancelaryjnej króla Zygmunta Augusta z lat 1548-1567 odnajdujemy Littere passus do Włoch dla Marcina ujeżdżacza koni królewskich718,
W Nowym Dworze sąsiadującym ze starostwem knyszyńskim kawalkator królewski Włoch Scipion dozorował hodowlę 52 koni młodych. Leśnictwo nowodworskie dysponowało wielkimi zasobami siana pozyskiwanego z rozległej doliny Biebrzy i łąk położonych na wydepczyskach puszczańskich. Na służbę kawalkatorską Scipio Campo został przyjęty w czerwcu 1560 r., z płacą 300 Al. rocznie719,
W Knyszynie działała inna rodzina kawalkatorska — Daniel i Bartolomeo Moretowie. Bartolomeo został przyjęty na służbę królewską 6 X 1565 r. z roczną pensją 300 fl. oraz strawnego 5 fl. tygodniowo. Na służbie królewskiej był już wcześniej jego brat — Daniel, zatrudniony od 1560 r. z takąż samą pensją. Mieli oni pod stałym dozorem i obsługą 6 koni. W rachunkach królewskich przy ich nazwiskach dodano określenie Jta-714715716717
Сноски
708 2. Antoniuk, Knyszyn, s. 19.
709 BAN Kórnik, nr 250, k. 92.
710 Por. A. Jabłonowski, Podlasie, cz. 3, s. 161-171.
711 BAN Kórnik, nr 250, k. 45v.
712 BAN Kórnik, nr 250, К. 44v.
713 Ад, Jabłonowski, Podlasie, cz. 2, s. 133.
714 BAN Kórnik, nr 250, k. 46v.
715 AGAD Warszawa, Ks. grodzkie bielskie, nr 3/1, К. 60.
716 АСАР Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 В, К. К. 16 i 40.
717 BAN Kórnik, nr 51.
718 BAN Kórnik, nr 248, k. 17.
719 р), Quirini-Popławska, Działalność Włochów w Polsce w I poł. XVI wieku na dworze królewskim, w dyplomacji i hierarchii kościelnej, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1973, s. 47; К. Niesiecki uważał, że był on synem Piotra Scipiona de Campo w 1518 r. marszałka dworu królowej Bony, gubernatora księstwa barskiego oraz Livii de Leonardis ze znanej rodziny neapolitańskiej. Por. K. Niesiecki, Herbarz polski, t. 8, Lipsk 1841, s. 299-304.
Перевод на русский (машинный)
в 1538 г. обращает на себя внимание знанием вещей. Сегодня трудно определить, насколько картина Антонюка и принципы размножения лошадей реальны, а насколько понесла авторская фантазия7083 апреля 1570 г. он писал в письме Николаю Конарскому смотрителю Кнышинской резиденции, которому подчинялся также конный завод: что там в Симне стада ничего не устраивают, то и нам из тех коней надо было бы послать к нам, чтобы вы не помнили о них и не пришли к нам.
Адам Мичиньский, который должен был быть королевским конюхом в Кнышине, не известен из кнышинских источников, а только из несохранившейся монографии о чесопах и ограх. Во всяком случае, мы не находим упоминания в кнышинских источниках о существовании Мицинского. В 1577 г. мы не находим его также в перечне усадок городского двора королевского конюша.710,
Вместо Адама Мичинского в то время Кнышинской конюшней управлял Каспер Клодзінский. После смерти звезды Кнышинского и конюша дворового Яроша Корицкого (умер 1566 г.) король объявил 24 августа 1566 г. новому звезде. Итальянцу, что он поднял съедобные Каспрови, принадлежавшие Клодзинскому, своему юргельтнику.711. Это было связано с увеличением числа выведенных там лошадей. 21-й МП 1566 г. король писал кнышинскому итальянцу и к Клодзиньскому, что отправил в Кнышин 9 Коп712,
Он вёл строительство новой конюшни в Кнышине это была большая новая конюшня на фундаменте, в которой дымоходы 8, врата 8, ставни 44 (1574 г.)713. 21 X 1566 г. из Варшавы король порекомендовал своему юргельтнику | Кнышинский: Если итальянцу там нужно дерево, чтобы построить его, как мы ему писали и приказывали, то мы повелеваем тебе сделать это так, чтобы он не произносился, и волей и нашей повелением, чтобы все было вполне возможно. Иначе не делайте. В тот же день царь писал письмо итальянке, старушке.709
В этом деле?!6, Клодзинский не вспоминал в городе своего королевского двора и дома, но в 1566 году жил на трактире в городе!», 30 ноября 1570 года в Варшаве ему по собственному приказу К. М. Пяновскому дали г. Каспру Клодзиньского, когда конями из Кнышина, от г. Конюша 20, принес ему войну. Во время похорон короля лошадей должен был доставить какой-то Ковальский, что, однако, может быть переписанной копировальной версией фамилии Клодзиньски?!9,
Прямой контроль за ловкостью и дрессировкой лошадей осуществляли королевские калькаторы. Они ездили по Европе в поисках подходящих животных для конницы. В канцелярской книге короля Сигизмунда Августа 1548-1567 мы находим Литтере пассаж в Италию для Мартина верхом на королевских лошадях718,
В Новом Королевском Дворе, прилегающем к Кнышинскому старому, королевский калькатор Италии Сципион курировал разведение 52 молодых лошадей. Новодворское лесное хозяйство располагало большими запасами сена, добываемого из обширной долины Бебжи и лугов, расположенных на пустынных ущельях. На службу калькатора Сципион Кампо был принят в июне 1560 года.719,
В Кнышине действовала другая калькаторская семья Даниэль и Бартоломео Моретовы. Бартоломео был принят на королевскую службу 6 X 1565 г. с годовой оплатой 300 ф. ст. и съедобным 5 ф. ст. в неделю. На королевской службе был уже его брат Даниэль, работавший с 1560 г. с таким же названием. Они имели постоянный до 6 обслуживание.714715716717
Сноски
708 2. Антонюк, Кнышин, с. 19.
709 , No 250, к. 92.
710 Яблоновский А. Подляшье, ч.3, с. 161-171.
711 Банк Курник, No 250, к. 45v.
712 Банк Курник, No 250, К. 44v.
713 , Яблоновский, Подляшье, ч.2, с. 133.
714 Банк Курник, No 250, к. 46v.
715 АГАД Варшава, гродское Бельское, No 3/1, К. 60.
716 Варшава, АСК, dz. I, Королевские счета, No 221 В, К. 16 и 40.
717 , No 51.
718 С. 248, стр. 17.
719 квирини-Поплавская, Деятельность итальянцев в Польше в первой половине XVI века при королевском дворе, в дипломатии и церковной иерархии, Вроцлав-Варшава-Краков-Гданьск 1973, стр. 47; К. Несецкий считал, что он был сыном Петра Сципиона де Кампо в 1518 году.