Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 140, с. 260-261
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 260-261
Оригинал (по-польски)
skiemu i knyszyńskiemu wymieniała: Owsa czynszowe od liczby, także siana z pilnością kazać odebrać, a do spiklerza na konie КЛМ zsypać, jakoby konie mogli wychowanie dobre mieć. Nie tylko starosta knyszyński był zobligowany do zapewnienia koniom żywności. Postanowienie dochodów starostwa bielskiego w niebytności WP Mikołaja Kiszki z Ciechanowcza wojewody podlaskiego przez p. Młodziejowskiego pisarza skarbu koronnego do rąk podstarościego bielskiego pisarza dochodów starostwa tego dnia 11 X 1575 roku nakazywało: Owsy dziakielne i siana, aby do Knyszyna byli odsyłane, a do rąk sługi stajennego na konie КЛМ, które tam chowane będą beli oddawane699.
Początkowo koniuszym nadwornym i jednocześnie koronnym był sam dzierżawca knyszyński Jarosz Korycki (1564-1565). Zmarł w 1565 r., a po jego śmierci obowiązki koniuszego JKM objął Jakub Piasecki (1565–1587)700, Litwini jednak kwestionowali sprawowanie przez niego tego urzędu, toteż 18 I 1569 r. został on z niego złożony, a tego dnia powołano Fedora Hołownię, który jednak rychło jako chory i stary pewnie nie objął stanowiska. Piasecki wrócił do swoich obowiązków 1 tytułu701.
7 VII 1571 r. w Warszawie wypłacono: p. Jakubowi Piaseczkiemu koniuszemu KJM na strawę koniom dwiema, które KJM nakazał przywieźć z Gieranon do Warszawy... fl. 6. Prócz stadniny knyszyńskiej w jego zawiadywaniu była więc i stadnina w Gieranonach (w tym czasie był on starostą gieranońskim) 702, a i pewnie wszystkie inne stadniny królewskie w МУ КТ, 205. Jakub Piasecki miał towarzyszyć królowi w jego ostatniej drodze z zamku tykocińskiego na Wawel. W Postanowieniu i porządku do prowadzenia ciała КЛМ pana naszego zmarłego przez JMPP rady koronne w Krakowie spisanym 23 VII 1573 r. stwierdzono: Konie wszystkie tak jezdne, jako i woźniki, które są w Knyszynie i na inszych miejscach, ma JMP Jakub Piasecki koniuszy KJM z sobą pobrać. Dalej następowała szczegółowa specyfikacja użycia koni w orszaku pogrzebowym, ale z pustymi miejscami na ich liczbę704.703
W 10 X 1571 r. w rachunkach zapisano: Stanisławowi masztalirowi КЛМ na strawę, kiedy gonił z listem KJM do pana koniuszego ku Knyszynu705,
Wielkość stadniny królewskiej i jej rozrzucenie w różnych włościach powodowało, że na miejscu w Knyszynie musiał pozostawać ktoś, kto stale będzie doglądał stado knyszyńskie. T. Czacki, a za nim S. B. Linde wspominają poemat Adama Micińskiego Świerzopy i одту706. Ł. Gołębiewski wspominał: koniuszy dworny Zygmunta Augusta Miciński Adam wydał dzieło w 1570 r. o świerzopach (klaczach) i ograch - tak nazywano ogiery. Za ostatniego Jagiellończyka widzimy to z jego dzieła stada książęcemi zwane składały się z arabskich, tureckich i perskich ogierów, klaczy polskich, tureckich, fryzyjskich, morawskich2%9.707, J. Antoniuk, który twierdził, że dotarł do dzieła Adama Micińskiego cytował go: Król Zygmunt August posiada dużą stadninę w Knyszynie. Kilkaset koni karmią łaskawie żłoby królewskie. Między swojskimi zrodzonymi na polskiej ziemi po matkach źmudzinkach, hucułach, czy też koniach mazowieckich również stoi stado królewskie, a w niem siwe araby, kare hiszpańskie dzianety, ogiery i klacze, najlepsze do landar poszóstnych, do okazałych wystąpień ze względu na wspaniałość postawy jedyne, stoją mantuańskie i neapolitańskie konie, wyuczone przez cudzoziemskich kawalkatorów, niezrównane w chodach i kunszcie wytwornych dworskich karuzeli. Antoniuk zwracał uwagą na fakt, że w opinii Micińskiego poza stadem knyszyńskim nie było w Polsce, ale i w całej ówczesnej Europie równie dużego i pięknego stada koni zarodowych. Pilnowano w nim zwłaszcza rodu ogierów arabskich. Ten autor nie publikowanej monografii Knyszyna podawał jeszcze więcej szczegółów dotyczących hodowli koni: W stadninie knyszyńskiej do polskich klaczy dopuszczano ogiery arabskie, tureckie i polskie, aby tym sposobem wyhodować z krzyżówki bojowe rumaki polskie. Dostawą koni, do tego stada zajmował się m.in. szwagier króla — Mikołaj Radziwiłł, który sprowadzał je aż z Archipelagu oraz z głośnej ze swych stadnin Kandyi. Specjalna instrukcja królewska Zygmunta Augusta odnośnie rozmnażania i hodowli stadniny końskiej w ekonomiach wydana
Сноски
699 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 47, К. 30-32.
700 fp, Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie” 1910, +. IT, Lwów 1911 — notowany wśród właścicieli ziemskich Podlasia, gdyż opłacił pobór w 1571-1573 r. (w oparciu o księgę poborową nr 8 z l. 1571-1573). 16 VII 1574 r. zamienił ze swym kuzynem Maciejem Piaseckim, synem Andrzeja swą własność — 3 wł. w Sanikach na dział w rodzinnej wsi Piasecznie. Por. AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 65, s. 106-109.
701 Urzędnicy centralni i dostojnicy WK, nr 242, s. 55.
702 Por. AGAD Warszawa, MK, nr 109, К. 506 i 709 oraz MR.PS, t. У-1, s. 246 i 249.
703 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 B, k. 25.
704 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 81, s. 99-102.
705 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 B, k. 30v.
706 T. Czacki, O litewskich i polskich prawach, t. II, s. 240; S. B. Linde, Słownik Jezyka polskiego, t. III, Lwów 1857, s. 514.
707 в. Gołębiewski, Domy i dwory. Przy tem opisanie apteczki, kuchni, stołów, uczt, biesiad, trunków i pijatyk, łaźni i kąpieli, łóżek, pościeli, ogrodów, powozów i koni, błaznów, karłów, wszelkich zwyczajów dworskich i różnych obyczajowych szczegółów, Warszawa 1830, s. 161. Powoływał się Gołębiewski na „Rachunki Zygmunta Augusta”, rkps Biblioteki Działyńskich w Kórniku. Może chodzi o rękopis nr 250, w którym znajdują się wzmianki o Kasprze Kłodzińskim, ale nie о Adamie Micińskim. W tomie tym rzeczonej rozprawy nie ma.
Перевод на русский (машинный)
Скиу и Кнышинскому перечисляла: овсы арендные от числа, также сено с настоятельностью забирать, а в конюшню посыпать, чтобы лошади могли хорошо иметь. Не только староста Кнышинский был обязан обеспечить коням продовольствием. Положение о доходах белорусского старосты в небытии Николая Кшишка под Кишковым699.
Сначала конюхом придворным и одновременно коронным был сам арендатор Кнышинский Ярош Корыцкий (1564-1565). Он умер в 1565 году, а после его смерти обязанности конюха JKM взял на себя Якуб Пясецкий (1565-1587)700Литовцы, однако, оспаривали его назначение на эту должность, поэтому 18 января 1569 г. он был сложен, а в этот день был назначен Федором Головным, который, однако, быстро, как больной и старый, уверенно не занял должность. Пясецкий вернулся к своим обязанностям 1 титула701.
7 июля 1571 г. в Варшаве было выплачено: г. Якубу Песочному конюху ЕКВ на корм двум лошадям, которых ЕКВ приказал привезти из Геранона в Варшаву... фл. 6. Кроме Кнышинского оврага в его распоряжении была также конница в Геранонах (в то время он был старостой грыанонской)702, а также, вероятно, все другие королевские конюшни в МС КТ, 205. Якуб Пясецкий должен был сопровождать короля на его последней дороге из замка Тыкоцинского на Вавель. В Постановлении и порядке, чтобы привести тело господина нашего умершего JMPP коронного совета в Кракове, записанном 23 июля 1573 года. было сказано: Коней всех так верхом, а также возницы, которые в Kakubszyny704.703
В 10 X 1571 г. в счетах было записано: Станиславу Маштайру на еду, когда он гонялся с письмом ЕКВ к конюху к Кнышину.705,
Величина королевского стада и его разброс в разных поместьях приводили к тому, что на месте в Кнышине должен был оставаться кто-то, кто постоянно будет следить за книшинским стадом. Т.Чацкий, а за ним С. Б. Линде вспоминают поэму Адама Мицинского Сверзопы и оругу.706. Л. Голубевски вспоминал: придворные конюши Сигизмунда Августа Мичинского Адам выпустил в 1570 году о чесопах (кошках) и ограх - так называли жеребцов. При последнем ягеллонце мы видим это из его княжеских стад, называемых арабскими, турецкими и персидскими жеребцами, польскими, турецкими кобылами.707, Я. Антонюк, который утверждал, что достиг работы Адама Мицинского, казахские казаки и конницы в Кнышине. Король Сигизмунд Август имеет большую конюшню. Несколько сотен лошадей милостиво кормят королевскую жвачку. Среди своих, родившихся на польской земле, по материкам мудзины, гуцулов или испанских лошадей также стоит королевское стадо, а в не Антонюк обращал внимание на то, что по мнению Мицкевича, кроме кнышинского стада, в Польше не было польского стада, но и во всей тогдашней Европе было одинаково большое и красивое стадо зародышевых лошадей. В нем охраняли род арабских жеребцов. Этот автор неопубликованной монографии Кнышина давал еще больше подробностей о разведении лошадей: В кнышинском стаде допускали польских кобыл.
Сноски
699 АГАД Варшава, АСК, dz. I, No 47, К. 30-32.
700 fp, Piekosinski, Heraldský Listy из призывных книг, «Ежегодник Геральдического Общества во Львове» 1910, +. IT, Львов 1911 зарегистрирован среди помещиков Подляшья, так как оплатил призыв в 1571-1573 гг. (на основе призывной книги No 8 от 1. 1571-1573). 16 июля 1574 г. он обменял в своего двоюродного брата Анджея Пия
701 Служащие и должностные лица ВК, No 242, с. 55.
702 Ср. AGAD Варшава, МК, No 109, К. 506 и 709, а также MR.PS, т. У-1, с. 246 и 249.
703 AGAD Варшава, ASK, dz. I, Королевские счета, No 221 B, k. 25.
704 М.Н. Краков, Bibl. Czart., TN, No 81, с. 99-102.
705 AGAD Варшава, АСК, dz. I, Королевские счета, No 221 B, k. 30v.
706 Т.Чацкий, О литовских и польских правах, том II, стр. 240; С. Б. Линде, Словарь польского языка, том III, Львов 1857, стр. 514.
707 в. Голубевски, Дома и усадьбы. При этом упоминаются аптечки, кухни, столы, пиршества, напитки, бани и купания, постельные принадлежности, сады, повозки и лошади, клоуны, все придворные обычаи и различные нравственные детали, Варшава 1830, с. 161.