Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 138, с. 257, вклейка XVI
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 257, вклейка XVI
Оригинал (по-польски)
Tablica XVI. Staw August pod Czechowizną, zbudowany w latach 1558–1561; Tykocin — proces przekształceń struktury przestrzennej miasteczka, oprac. Dorota Korolczuk.
wrót 8, okiennic 44 (1574 r.)1%, Budowa jej odbywała się pod dyktando samego władcy. 5 VII 1570 r. król pisał, że posłał do stadniny 55 kop podków, 1 fasę ufnali, a poza tym 57 fasek gwoździ do nakrycia gontowego budującej się stajni. Władca pisał — gwoździ tych dla pobijania stajniej dawajcie cum difactione, a pilnować nieznacznie każcie, żeby się jedno na potrzebę naszą obracały!95,
Stajnie i domy masztalerskie usytuowano na wzgórzach, w pobliżu granicy drugich włók kobyleńskich. Pewnym śladem ich sytuacji był bieg jednej z dróg na tym terenie. Zresztą przez tereny stajenne, które jak sądzić można z zachowanego widoku na mapie z 1536 r. (? — przed 1551 r.), razem z sadzawkami były wygrodzone płotem i szpalerami drzew, wiódł gościniec Wielki z Wilna i Grodna przez Knyszyn do Tykocina i Warsza-
Schematyczny widok Knyszyna na mapie dóbr knyszyńskich z 1536 r. (?), uzupełnionej po 1561 r. o ukazanie biegu gościńca Wielkiego z Litwy do Korony. grobli — Starej i Nowej przez dolinę Jaskranki, wielkiego płotu wokół terenów stawu przy rezydencji, sadzawek, zwierzyńca sarn i zajęcy oraz stadniny i wygonów końskich. BU Wilno, F. 23, nr 135.
W opisie sadzawek knyszyńskich z 1561 r. wzmiankuje się ponadto o zdroju, który jest za stajniami królewskimi, skąd p. star. przywieść chce wodę, tak jakoby jej we wszystkich sadzawkach dostatek było... I tam na tym zdroju rów kopać poczęto!”. Jedyną większą krynicą jest tzw. Głęboki Zdrój, bardzo odległy od sadzawek, a za to bardzo obfity. By przeprowadzić z niego wodę trzeba było ją niewątpliwie znacznie spiętrzyć przy źródlisku i rowem poprowadzić ze wzgórza do sadzawek. Głęboki Zdrój najpewniej dostarczał wody pitnej koniom i służbie masztalerskiej.
Symptomatyczna jest nazwa sioła Kobylanka, rozmierzonego w puszczy przez Chwalczewskiego przed 1559 r., która wyraźnie nawiązuje do stadniny. Jej mieszkańcy widocznie obsługiwali konie królewskie. Stajnie i tereny wypasowe usytuowane były więc na terenie pomiędzy wielkim stawem na Jaskrance, siedliskami wsi Kobylanka (późniejsza Poniklica), końcami drugiego pola sioła Kobylanki i płotem sadzawek, obejmującym też zwierzyniec sarn
194 А. Jabłonowski, Podlasie, cz. 3, s. 133. 195 ВАМ Kórnik, nr 250, К. 97. 196 BU Wilno, F. 23, nr 135. Por. ilustrację.
197 W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 262.
Перевод на русский (машинный)
Вклейка XVI. Пруд Август у Чеховизны (Czechowizna), созданный в 1558–1561 годах; Тыкоцин — преобразование пространственной структуры городка, составила Дорота Корольчук.
Врата 8, ставни 44 (1574)1%, Строительство происходило под диктовку самого правителя. 5 июля 1570 г. король писал, что послал в конюшню 55 копей подков, 1 фазу доверяли, а кроме того, 57 фасок гвоздей для покрытия гонтовой строящейся конюшни. Владыка писал гвозди эти для разбивки конюшни, чтобы повернуть на стайне.
Конюшни и маштабные дома расположены на холмах, недалеко от границы вторых кобыльских волок. Определенным признаком их ситуации был ход одной из дорог на этой территории. Впрочем, через конюшни, которые, как можно судить по сохранившемуся виду на карте 1536 г. (? до 1551 г.), вместе с прудами были выгравированы забором и скамейками деревьев.
Схематический вид Кнышина на карте Кнышинских владений 1536 г. (?), дополненной после 1561 г. показом бега Великого гостя из Литвы в Корону. Гробли Старую и Новую через долину Яскранки, большой забор вокруг территории пруда у резиденции, прудов, оленей сарн и зайцев, а также конюшни и выгони лошадей.
В описании кнышинских водоемов 1561 г. упоминается также источник, который находится за королевскими конюшнями, откуда р. звезда. привезти хочет воду, так как ее во всех водоемах было достаточно... И там, несомненно, значительное количество ровов было вырыто!».
Симптоматично название поселка Кобылянка, которое в лесном массиве Хвалчевским до 1559 года, явно относится к конюшне. Ее жители, по-видимому, обслуживали королевских лошадей. Конюшни и пассажные зоны были расположены на территории между большим прудом на Яскранке, а местами обитания села Кобылянка (позднее Полянница конца),
194 А. Яблоновски, Подляшье, ч. 3, с. 133. 195 Kórnik, No 250, К. 97. 196 BU Vilno, F. 23, No 135. Ср. иллюстрацию.
197 В. Хомячковский, Материалы для истории..., op. cit., с. 262.