Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 136, с. 254-255

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 136 из 338

С. 254-255

Оригинал (по-польски)

niedaleko sadzawek stajnie dla koni КЛМ, w których stać może koni 500, porządnie ze wszystkimi potrzebami zbudowane687, W 1574 r. użyto innego ważnego stwierdzenia, że za stawem nad sadzawkami stajen 688. Wyrażnie mówi się, że stajnie były położone wyżej niż sadzawki, a więc zbudowano je na szczycie morenowego wzgórza. Ekspozycja pasących się na łąkach nad stawem rasowych koni należała widocznie do renesansowych zasad organizacji przestrzeni689 188. Stajnie usytuowane były niedaleko sadzawek, których lokalizację dobrze гпату 690. Określenie za stawem wyklucza położenie u stóp wzgórza zwanego dziś Górą Królowej Bony, bo grobla, po której biegł gościniec do Choroszczy ograniczała zasięg stawu od płd. zach. Zresztą zgodnie z przedkomasacyjnym planem Knyszyna z 1928 r. podnóże góry wypełniały mieszczańskie naddawki691, Pozostają do umiejscowienia stadniny pola zwane w 1928 r. Stoczek.

Grunty zlikwidowanej wsi Kobylanka zostały włączone do areału miejskiego, stanowiąc tzw. Nowe Pole, Pole na Nierestkach, albo Pole na Kobylance. Nastąpiło to w 1564 r., a więc wówczas, gdy trwała rozbudowa rezydencji i kompleksu stadniny knyszyńskiej. Należałoby się spodziewać, że król grunty po zlikwidowanej wsi zajmie na potrzeby dworskie. Tak jednak nie było. Może jakość gruntów i charakter upraw na to nie pozwalały, a stadnina wymagała przecież łąk i dostępu do wody. W trakcie badań przestrzeni miasta Knyszyna zwrócono również uwagę na egzystującą wśród gruntów miejskich wieś zwaną Poniklica. Przypuszczalnie wieś ta pierwotnie mogła być związana z obsługą stadniny. Okazało się, że osada ta funkcjo-

nowała jako przedmieście i po raz pierwszy w źródłach wzmiankowana była

Obserwując przedkomasacyjny Plan gruntów miasta Knyszyna 1928 r. sporządzony przez mierniczego Wł. Markowskiego, zrekonstruowany dla potrzeb niniejszych badań, stwierdzamy, że grunty położone w uroczyskach Kąty i Stoczek były wówczas własnością mieszczan. Jeszcze plan gruntów miejskich z 1799 r. nie notował tam podziałów na role mieszczan, które nie tylko, że wówczas nie dochodziły do Jaskranki, ale urywały się na linii granicznej pola określonego w 1928 r. jako Nowe. Jednak zarówno w 1799, 1862 i 1928 r. pozostawały w granicach miasta 693,

500 koni stacjonujących w stajniach królewskich za stawem i sadzawkami wymagało odpowiednich pastwisk i przestrzeni do ich ujeżdżania. Pastwiska ciągnęły się więc szerokim pasmem wzdłuż Jaskranki, daleko wkraczając na pasmo morenowych wzgórz. Przekazano w 1564 r. miastu grunty zlikwidowanej wsi Kobylanka, razem z polami na Stoczku i Kątach, ale wkrótce je odebrano pod stadninę. Krzywdy mieszczan knyszyńskich starali się wynagrodzić 19 V 1574 r. rewizorzy królewscy, którzy pisali: Czynili do nas prośbę mieszczanie miasta knyszyńskiego, przedkładając doległości swe, iż im włóki niedobre, piaszczyste, gruntu podłego dano, k temu tychże włók tedy im wiele pośle pomiary odeszło, to jest, iż stawem wielkim Augustem wiele włók zalano, także i inszemi stawami, k temu na ich włókach cegielnie posiedlono, któremi włók niemało zajęto i glinę kopając popsowano, k temu wypusty ich stajniami KJM pozajmowano, k temu sianożęci ich własne nad rzeką Niereślą pozabierano, których oni byli w używaniu od p. Falczewskiego, aż do p. Bielawskiego, a chociaż im wiele odeszło, zupełny czynsz płacą. I ukazali przed nami list JKM pisany do ks. Pilchowskiego692694

Сноски

687 w, Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 295.

688 А. Jabłonowski, Podlasie, cz. 3, s. 133.

689 Charakterystycznym jest, że identyczne usytuowanie stajni i budynków kawalkatorskich spotykamy w Zabłudowie, gdzie ok. 1553 r. Grzegorz Chodkiewicz, syn pierwszego star. knyszyńskiego — Aleksandra (zm. 1549 r.) wybudował rezydencję i założył miasto. Рог. В. J. Czarnecki, W. Czarnecki, J. Maroszek, Zabłudów. Studium historyczno-przestrzenne, Białystok 1994, „Zeszyty Naukowe Politechniki Białostockiej. Nauki Techniczne” nr 98, „Architektura” z. 13, s. 30.

690 Znamy czas, kiedy zbudowano sąsiadujące ze stadniną sadzawki. Otóż 18 X 1558 r. Piotr Chwalczewski star. knyszyński wystawił dokument, mocą którego dał miastu knyszyńskiemu okrąg ziemi na wygon wszystkiemu miastu... nagradzając im to miejsce, na którym sadzawki z rozkazania JKM pobudowano. Por. AGAD Warszawa, APP, nr 338, s. 101. Najwidoczniej wygon, w miejscu sadzawek musiał być nadany miastu dawniej, może w 1538 r., gdy nie przewidywano urządzenia w Knyszynie rezydencji monarszej.

691 Та nazwa wyraźnie odsyła do XVI-wiecznych przemian w układzie miasta. Nie znajdujemy jednak o tym terenie wzmianek w wykazie naddatków z 1561 r. Jeszcze w 1561 r. grunty miasta nie przekraczały biegu rzek Jaskranki i Wodziłówki. Por. W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 263-265.

692 APRz Knyszyn, Chrzty 1658-1714, К. 381 — chrzest dziecka o imieniu Paweł, którego ojcem był Piotr Panasiuk z Poniklicy. Obserwując prawie całkowity brak wpisów w księdze metryk chrzestnych z Poniklicy w l. 1658-1714 (z wyjątkiem tego jednego chrztu) każe przypuszczać, że przedmieście to zasiedlone było wówczas przez unitów, co wyjaśniałoby rzadkość pojawiania się nazwy w księgach rzymskokatolickiej parafii knyszyńskiej. Kolejny chrzest z Poniklicy odnaleziono dopiero w 1753 r., a ojciec dziecka nazywał się Adam Przybysz - рог. APRz Knyszyn, Chrzty 1738-1758, К. 13v.

693 Pierworys gruntów miasta KNYSZYN w pow. białostocki, wo. białostockiem położonego scalonych na mocy orzeczenia Okręgowej Komisji Ziemskiej w Białymstoku

694 X 1930 r. Pomiaru na gruncie dokonał i pierworys niniejszy sporządził według południka magnetycznego w roku 1928 mierniczy przysięgły Wł. Markowski. 14 kopii planów gruntów miasta Knyszyna wykonano w OPGK Białystok w 1985 r. na podstawie pierworysów sporządzonych w 1928 r., wykorzystanych przy scalaniu gruntów na mocy orzeczenia OKZ w Białymstoku z dnia 17 X 1930 r. Białystok 1985 IV 30. Plan w skali 1:10 000, ROSiOŚK Białystok; AP Białystok, GKL, nr 36; Plan gruntów miasta Knyszyna z 1799 r. AP Białystok, Kamera, nr 2690 A, k. 27. Zob. ilustracje.

Перевод на русский (машинный)

рядом с прудами конюшни для лошадей, в которых могут стоять лошади 500, хорошо построенные со всеми потребностями687В 1574 г. было установлено, что на территории688. В частности, говорят, что конюшни были расположены выше, чем пруды, и поэтому они были построены на вершине морено-горы. Экспозиция пасущихся на лугах над прудом породистых лошадей, по всей видимости, принадлежала к принципам ренессансной организации пространства689 188. Конюшни были расположены недалеко от водоемов, расположение которых хорошо высаживается690. Термин за прудом исключает положение у подножия холма, который сегодня называется Гора Королевы Боны, потому что дамба, по которой бежал гость в Хорошу, ограничивала дальность пруду от южного запада. Впрочем, согласно докосассовому плану Кнышина 1928 г., подножие горы заполнялись мещанскими придатками691, Остаются для размещения фермы поле, называемое в 1928 году. Сток.

Земля ликвидированного села Кобылянка была включена в городской район, образуя так называемое новое поле, поле на Нерестках, или поле на Кобылянке. Это произошло также в 1564 году, то есть тогда, когда продолжалось расширение резиденции и комплекса книшинского стада. Следует было ожидать, что король земли после ликвидированного села займется придворными потребностями. Однако это не было необходимо.

Она была построена как пригородная и впервые упоминается в источниках.

Наблюдая доконеческий План земельных участков города Кнышина 1928 г., составленный мерником Вл. Марковским, реконструированный для нужд этих исследований, мы обнаруживаем, что земли, расположенные в урочищах Углы и Сточек, тогда были собственностью мещан. Еще план городских земель 1799 г. не регистрировал там деления на роли мещан, которые не только не приходили к линии Яс.693,

500 лошадей, стоявших в королевских конюшнях за прудом и прудами, требовали соответствующих пастбищ и пространства для их верховой езды. Пастбища тянулись широкими полосами вдоль Якранки, далеко взбираясь на полосу моренских холмов. В 1564 году городу были переданы земли ликвидированной деревни Кобыланки, вместе с полями на Стучке и Контах. царские ревизионисты, которые писали: они просили у нас города Кишинева, представляя свои владения, что им нити недобрые, песчаные, земли подлой даны были, и к тому же нити у них отошли, и в пруде великом Августом много волок затоплено, и в других местах. Пилховского692694

Сноски

687 С. 295; Материалы для истории.

688 А. Яблоновский, Подляшье, ч.3, с. 133.

689 Характерно, что идентичное расположение конюшни и калькаторских зданий мы встречаем в Заблудове, где около 1553 года Гжегож Ходкевич, сын первого star. Knyszyńskiego Александра (ум. 1549) построил резиденцию и основал город. Рога В. Чарнецкий, В. Чарнецкий.

690 Мы знаем время, когда были построены соседние с конюшней водоемы. Так 18 X 1558 года Петр Хвальчевский star. Кнышинский выставил документ, силой которого дал городу Кнышинскому круг земли на выгон всему городу... вознаграждая им это место, на котором был построен бассейн из приказа ЕКВ. Ср. AGAD Варшава, APP, No 338, с. 101.

691 Это название явно относится к XVI веку изменениям в системе города. Однако мы не находим об этой территории упоминания в списке придатков с 1561 года. Еще в 1561 году земля города не превышала течения рек Яскранки и Водзиловки. Ср. В. Хомятовский, Материалы для истории..., op. cit., стр. 263-265.

692 APRz Knyszyn, Крещение 1658-1714, К. 381 крещение ребенка по имени Павел, отцом которого был Петр Панасюк из Пониклици. Наблюдая почти полное отсутствие записей в книге крестных метриков из Пониклицы в 1. 1658-1714 (за исключением этого одного крещения) заставляет предположить, что пригород был тогда заселен униатами, что объясняет редкость.

693 Первенство земельных участков города КНИШИН в ул. Белостокская, вобл. Белостокской, расположенного слитых по решению Окружной земельной комиссии в Белостоке

694 X 1930 г. Измерение на грунте выполнил и составил первый иллюстративный материал по магнитному меридиану No 36 в 1928 году. Присяжный метрик Вл. Марковский. 14 копий планов земли города Кнышина были сделаны в ОПГК Белосток в 1985 году на основе первенства, составленного в 1928 году, использованных при слиянии земель согласно решению ОКЗ от 17 до 10.