Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 134, с. 250-251

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 134 из 338

С. 250-251

Оригинал (по-польски)

Z tych wszystkich koni postano do królowej JMci po śmierci nieboszczyka króla:

Cugów poszestnych 28 [tj. 28x6 = 168 - przyp. J. M...

Jeznych postano koni 20.

W sumie koni młodych WP Kowalskiego672 [-Kłodzińskiego — przyp. J. M.] koni młodych 406.

W Nowym Dworze koni WP Scypiona koni młodych 673,

Spis ten obrazuje wielkość stadniny knyszyńskiej. Liczba hodowanych koni jest tak duża, że można by podejrzewać, że jest mało prawdopodobna. Potwierdzają ją jednak inne źródła. Ruggieri pisząc o stadninie królewskiej podał znacznie większą liczbę. Pisał on: król... kocha się w koniach, których trzyma w stajni przeszło 3 tys., nie podał przy tym, że tyle miało mieścić się koni w stajniach knyszyńskich674 173. Jednak obiegowa opinia krążąca wówczas po kraju podawała liczbę 3 tys. koni i łączono ją właśnie z dobrami knyszyńsko-tykocińskimi. Po śmierci króla — przed 21 VII 1572 r. rady koronne przesłały Mikołajowi Maciejowskiemu woj. lubelskiemu instrukcje dotyczące zjazdu w Łowiczu i sposobu opłacenia zaległych jurgieltów dworzanom. Pisali: Tak się nam zda, że dla odprawy dworu, któremu winno jest jakośmy z [pisarza dwornego Jakuba - przyp. J. M.] Zaleskiego rejestrów wyrozumieć mogli około 120 000 zł, w skarbie koronnym będzie potrzeba wiele tej suppelectitem KJM na Tykocinie schowanej, które jednak mole psują odłożyć, do czego i konie, których jest z zrzebcami ok. 3000 [podkr. J. M.] nie małą pomoc dać mogą. W tym też nauki JMciów panów potrzeba skąd teraz opatrowanie ma być kuchni i masztalle KJM, które gotowymi pieniędzmi opatrowano, a pieniędzy teraz nie masz!'675. Rok później 23 VII 1573 r. rady koronne zebrane w Krakowie uczyniły Postanowienie i porządek do prowadzenia ciała KJM pana naszego zmarłego: Konie wsztystkie tak jezne, jako i woźniki, które są w Knyszynie i na innych miejscach, ma JMP Jakub Piasecki koniuszy KJM z sobą pobrać, jezdne według zwyczaju, a ważenia swego, z wiadomością JMP trockiemu, ma pod drabanty, którzy koni swych nie mieli, abo ich na ten czas w Tykocinie nie brali, także pod pacholęta dać, a drugie jeśliby zostawały próżne, тазгаlerzom prowadzić za ciałem JKM. Kazać woźniki wszystkie do wozów dać, a wozy mają być wydane według potrzeby od JMP Stanisława Karwickiego

oboźnego KJM a w niebytności przez podoboźnego. Dalej następowała specyfikacja wozów i koni bez podawania liczb, na wpisanie których pozostawiono wolne miejsce:

Wozów [i] koni ma być do nich tak wiele:

Kolebka pod ciało, w niej koni...

Do tejże na odmianę koni...

Kareta skórzana, w niej koni...

W której kartowie mają siedzieć

Rydwany pod kapłany, abo wozów giętych, w każdym po koni... Będzie koni...

Drabantom pod ich rzeczy wozów...., koni...

Pacholętom pod ich rzeczy wóz i koni...

Pod sukno czarne, obicia, świece i inne rzeczy skarbne wozów... Po koni... Będzie koni...

Pod rzeczy masztalerskie wozów... koni...

Pod kowala, stalmacha, wozów,..., koni...

Pod obozowe rzeczy, koła, łańcuchy, żelaza, wóz, koni...

Zaszkodnych koni i do wszystkich wozów dla przygody koni...

A liczby tego jak wiele potrzeba, tedy to JMP trocki, z panem koniuszym mają opatrzyć, aby niepotrzebna zgraja nie była676.

Tradycję o liczbie 3 000 koni w Knyszynie utrwaliła późniejsza historiografia 176. Sądzić należy, że liczba ta odnosiła się do wszystkich koni będących w dyspozycji królewskiej, hodowanych w różnych dworach Litwy i Korony. W okresie największego rozkwitu rezydencji knyszyńskiej liczba koni należących do stadniny monarszej pewnie nie przekraczała 1,5 tysiąca. Świadczy o tym przytoczony wyżej Spis koni, które się zostali po śmierci KJM wyliczający 828 jezdnych i wozników. Większość koni młodych obejmująca w 1573 r. 406 zwierząt pozostawała pod dozorem jurgieltnika królewskiego Kaspra Kłodzińskiego 177.677678

Сноски

672 Osoba o takim nazwisku jest nieznana. Mowa jest o Kasprze Kłodzińskim, jurgieltniku królewskim, który dozorował stajnie knyszyńskie.

673 BAN Kórnik, nr 51; BAN Wrocław, Zbiory Pawlikowskich, nr 194.

674 j, Gintel, Cudzoziemcy o Polsce..., t. I, s. 133.

675 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 80, s. 146.

676 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 81, s. 99-102; Czeremonie prziprowadzenia cziała JKM s Thikoczina do pogrzebu thim sposzobem ssą odprawowane, b. m, b. d., s. 442.

677 Por. M. Baliński, T. Lipiński, Starożytna Polska, t. 3, s. 457: Zygmunt August z upodobaniem tu przebywał, łowił żubry, utrzymywał tu stadninę 3 000 sztuk koni; К. Cyganek, Kronika parafialna..., s. 14: Stadniny końskie w związku z polowaniami były utrzymywane nie tylko koło Knyszyna, lecz i w dalszych okolicach, np. w Trzciannem, gdzie stara tradycja wskazuje miejsce (róg ul. Zubolskiej i Rynku) królewskiej koniuszni. Wszystkie koniusznie królewskie obejmowały koło 3 000 koni.

678 BAN Kórnik, nr 51.

Перевод на русский (машинный)

Из всех этих лошадей королеве JMci после смерти покойного короля:

28 х 6 = 168 - прим. пер.

Лошадей было 20.

В общем, юные лошади Ковальского672 М.: Молодая гвардия, 406.

В Новом Королевском дворе коней ВП Сципиона673,

Эта запись показывает размер книшинского конюшни. Количество выведенных лошадей настолько велико, что можно было бы предположить, что это маловероятно. Однако это подтверждают другие источники. Руджери, пишущий о королевской конюшне, указал гораздо большее количество. Он писал: король... любит лошадей, которых держит в конюшне более 3 тысяч, не указав при этом, что столько должно было поместиться в конюшне.674 173. Тем не менее, общее мнение, циркулировавшее тогда по стране, давало 3000 лошадей и связывало его именно с книшиньско-тикочинским имуществом. После смерти короля до 21 июля 1572 г. коронные советы послали Николаю Мацеевскому воеводство Люблинское для съезда в Охотнике и для того, чтобы заплатить уплаченным юргэльтам придворным: В этом учении господ нужно, откуда теперь должна быть кухня и мачты KJM, которые были наготове, а денег теперь нет!»675. Год спустя 23 июля 1573 года коронные советы, собранные в Кракове, сделали Постановление и порядок для руководства телом ЕКВ нашего покойного: все кони должны быть как в Кнышине, так и в других местах, если JMP Jakub Piasecki конюхи KJM взять с собой, вождение по обычаю, а вешалки их должны были быть под знамёнами.

Вне зависимости от того, где находится лошадь или телега, в ней не должно быть места:

И лошадей у них будет много.

Колыбель под телом, в ней лошади...

Для того, чтобы изменить кон...

Карета из кожи, в ней лошади...

В каких картах можно сидеть

Колесницы под священников или повозок, в каждом по коням...

Под их вещами повозки, кони...

Под колёса их повозки и лошадей...

Под черной юбкой, обивкой, свечами и прочими вещами повозок... после коня... будет лошадь...

Под машетами повозок... лошадей...

Под кузнеца, сталмаха, повозок, лошадей...

Под лагерные вещи, колеса, цепи, железо, повозка, лошадь...

Вредные лошади и все повозки для приключений лошадей...

А цифры того, сколько нужно это JMP trocki, с господином конюхом, чтобы не было ненужной толпы.676.

Традиция с числом 3000 лошадей в Кнышине была закреплена позднейшей историографией 176. Считается, что это число относилось ко всем лошадям, находящимся в распоряжении короля, которые выращивались в различных дворах Литвы и Короны. В период наибольшего расцвета Кнышинской резиденции количество лошадей, принадлежащих к конюшне монаршей, вероятно, не превышало 1,5 тысячи. Об этом свидетельствует приведенный выше список лошадей, которые были убиты.677678

Сноски

672 Человек с такой фамилией неизвестен. Речь идет о Каспро Клодзиньском, королевском юргиелтнике, который курировал кнышинские конюшни.

673 БАН Kórnik, No 51; БАН Вроцлав, Коллекции Павликовских, No 194.

674 j, Gintel, Иностранцы о Польше..., том I, с. 133.

675 М.Н. Краков, Bibl. Czart., TN, No 80, стр. 146.

676 MN Краков, Bibl. Czart., TN, No 81, с. 99-102; Черемоны приведения Чила JKM с Тыкоцином на похороны Thim Szkoboczy являются зарегистрированными, b. m, b. d., s. 442.

677 Ср. М. Балиньский, Т. Липинский, Древняя Польша, т. 3, с. 457: Сигизмунд Август с удовольствием здесь останавливался, ловил зубров, держал здесь конюшню 3000 лошадей; К. Цыганка, Приходская хроника..., с. 14: Конские стада в связи с охотой содержались не только в Кнышинах, но и в других местах.

678 , No 51.