Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 131, с. 244-245

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 131 из 338

С. 244-245

Оригинал (по-польски)

też odnajdujemy dom wdowy po pisarzu starościńskim i mierniku Doroty Kownackiej 649. Przy Starodwornej ulicy miała swój plac Hanna odźwierna dworu królewskiego650. Inny tam plac należał do Stanisława Piotraszewicza leśniczego, wójta bartnego i gajewnika knyszyńskiego. Rejestr 1577 r. wymienia też Kaspra woźnicę, który miał plac przy ul. Do Wody 651, W rejestrze z 1577 r. odnajdujemy też dom p. Floriana Łobeskiego, podstarościego tykocińskiego652 151. Usytuowany był na początku ul. Tykockiej, idąc z Rynkulś?,

Oczywiście budowane w Knyszynie dwory i domy dworzan, serwitorów i jurgieltników nie mogły pomieścić wszystkich chętnych. Korzystano z kwater w domach mieszczańskich. W księgach miejskich knyszyńskich czytamy o gospodach, czasowo wydzierżawianych przez króla dla potrzeb jego dworu. W takiej gospodzie zamieszkiwał np. horodniczy wileński i star. tykociński Jop Preytfus. 22 IX 1570 r. z Warszawy król polecał ur. Stanisławowi Wierzbickiemu, swemu jurgieltnikowi: Г2 kapelanom i inszych muzyków więcejśmy mieć przy sobie umyślili, niżliśmy ich wam na regestrze podali. A tak wola nasza jest, byście nieco gospód zachowali. Inne rzeczy baczeniu i pilności naszej niech będą poruczone, do woli naszej. Jeśliby tam kto do was rozkazał, albo pisał o gospodę, gdzie [Mikołaj] Włoszek stał, albo o Jopowe mieszkanie, tedy gospodę zapiszcie jako się mówiło złotnikowi, a Jopowi powiedzcie, aby mieszkania swego nikomu bez woli naszej nie postępował153,

Aprowizacja licznego orszaku dworzan, gości, wreszcie samego monarchy zmuszała do takiego zorganizowania gospodarstwa starostwa knyszyńskiego, by w szybkim czasie można było nakarmić przybyłych i przemieszkujących. Ważnym pożywieniem były ryby, których hodowlę rozwinął tam przede wszystkim Piotr Chwalczewski, w l. 1552-1564 pełniący urząd starosty. Był to zresztą fragment jego programu gospodarczego, na który składały się: uporządkowanie struktur rolnych, organizacja zwierzyńców, budowa653654

nowych folwarków — przede wszystkim rezydencji starościńskiej przy drodze do Tykocina, wreszcie budowa młynów i różnych urządzeń technicznych przy nich.

W bezpośrednim sąsiedztwie rezydencji królewskiej w mieście Knyszynie znajdował się staw wielki stary, pod dworem knyszyńskim, na rzece Jaskrze. Określenie stary użyte w Inwentarzu starostwa knyszyńskiego z 1569 r. odnosi się do faktu, że funkcjonował już tam inny wtóry staw wielki, na rzece Nereśli655, Staw pod rezydencją był jednak czterokrotnie mniejszy od największego stawu nazwanego na cześć monarchy Augustem na Nereśli, obok wsi Czechowizna.

Tego typu dworów co Wodziłówka-Knyszyn było w bliższej i dalszej okolicy więcej. W sąsiedztwie miasta Goniądza, na bagnach pomiędzy rzekami Ełk a Biebrzą porastała puszcza Dybła. Ten kompleks leśny był miejscem organizowania łowów książąt mazowieckich. W czasie jednego z polowań w 1444 r. in Dybli locoque nostrae venationum Władysław I książę płocki i wiski (1398-1455 r.) dokonał nadania na rzecz Jakuba Barana z Gu-

Analogicznym dworcem puszczańskim do Wodziłówki, późniejszego Knyszyna był wielkoksiążęcy dwór w Starej Białowieży. Pierwotnie w XV 11 poł. XVI w. zlokalizowany był gdzie indziej, niż powstały w 2 poł. XVI w. dworzec myśliwski Batorego. Zygmunt Gloger oglądał to miejsce w 1881 r. Nie ulega wątpliwości, że nazwa Białowieży powstać musiała od jakiejś „biatej wieży” myśliwskiego zameczku książąt litewskich. Że zamek ten nie stał w dzisiejszej Białowieży przemawia za tym nazwa uroczyska „Stara Białowieża”, położonego także nad rzeką Narewką, ale o trzy ćwierci mili poniżej Białowieży dzisiejszej. Jakoż istotnie niedaleko od tego starego uroczyska znajduje się miejscowość nazywana przez lud okoliczny „Zamczyskiem”. Dotarliśmy do niej z Henrykiem Sienkiewiczem przez las gęsty, zawalony przedwiecznymi łomami, doprowadzeni przez mieszkańców wsi zwanej Budami. Kamienie wyglądając spod nasypu, wskazywały ślady fundamentów, niemałe zagłębienie pośrodku dowodziło zawalonej niegdyś piwnicy, a w odgrzebanej świeżo ziemi czerwieniły się szczątki cegieł i pieczysk. Dużo jednak wody musiało upłynąć w Narwi od czasu, kiedy mieszkali tutaj ludzie, bo na656

Сноски

649 Mikołaj Kownacki wzm. był 28 XI 1569 r. jako pisarz star. knyszyńskiego Andrzeja Dybowskiego - por. AGAD Warszawa, MK, nr 108, К. 62-64v oraz miernik knyszyński — AGAD Warszawa, ASK dz. ГУТ, nr К-11, К. 3.

650 Por. Akta albo sprawy, nr 473, nr 555.

651 Por. Akta albo sprawy, nr 473.

652 Florian Łobeski leśniczy tykociński w 1576 r. - Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576 r., s. 99.

653 Por. Akta albo sprawy, nr 473.

654 BĄN Kórnik, nr 250, К. 100v.

655 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr К-11, К. 16v.

656 Г, Kapica-Milewski, Herbarz, s. 480. Zasięg terytorium historycznej puszczy Dybła wytyczają wsie lokalizowane na jej terenie: Dybła, Dybełka, Boczki, Wierzbowo, Popowo, Wojewodzin, Łętowo, Grajewo, od zach. bagno Goła Biel i rzeczka Klimaszewnica, od płd. Biebrza i od wsch. rzeka Ełk. Por. J. Wiśniewski, DzOPG, s. 39. Może myśliwski dwór Dybła leżał w miejscu dzisiejszego Wojewodzina.

Перевод на русский (машинный)

Мы также находим дом вдовы писателя и метр Дороты Ковнацкой.649. На Стародворной улице у Ханны была своя придворная королевского двора650. Другая площадь принадлежала Станиславу Пьетрошевичу Лесничему, бартовому военачальнику и кнышинскому гаевнику. В реестре 1577 г. также упоминается Каспра возница, который имел площадь на ул. Воды651, В реестре 1577 г. мы находим также дом г. Флориана Лобеского, подстаростившего Тыкоцинского652 151. Он был расположен в начале ул. Tykotecka, выходя из Рынка?,

Конечно, построенные в Кнышине усадьбы и дома придворных, слуг и юргистов не могли вместить всех желающих. Использовались квартиры в мещанских домах. В городских книгах Кнышинского района мы читаем о гостиницах, временно арендованных королём для нужд его королевского двора. В такой гостинице проживали, например, виноградники Виленский и star. tykociński ru Jub Если кто-нибудь там прикажет вам или пишет о доме, где стоял итальянец, или о жилище Иопово, то запишите дом, как сказано золотому, и скажите Иоппию, чтобы никому не делалось жилище свое без нашей воли.

Апровизация многочисленных придворных, гостей, наконец, самого монарха, вынуждала к такой организации хозяйства старосты Кнышинского, чтобы в скором времени можно было кормить прибывших и переселяющихся. Важной пищей была рыба, разведение которой развил там Петр Хвальчевский, в 1. 1552-1564 исполнявший обязанности староста. Это был также фрагмент его хозяйственной программы, которая состояла из структур:653654

Новые фермерские хозяйства прежде всего, старость резиденции на дороге в Тыкоцин, наконец, строительство мельниц и различных технических устройств у них.

В непосредственной близости от королевской резиденции в городе Кнышине находился большой старый пруд, под королевским двором, на реке Яззз. Термин старый, используемый в инвентаре старосты Кнышинского 1569 года, относится к тому факту, что там уже функционировал другой второй большой пруд, на реке Нерсель.655Однако пруд под резиденцией был в четыре раза меньше самого большого пруда, названного в честь монарха Августа на Нересле, рядом с деревней Чеховизна.

Этот тип усадеб, что Водзиловка-Кнышин, был в ближайшем и дальнем окрестностях. В окрестностях города Гоняда, на болотах между реками Элк и Бебже поросла пуща Дыбла (13 лесной комплекс был местом для организации охоты мазовецких князей. Во время одной из охот в 1444 году. in Dyblady locostray venceje

Аналогичной резиденцией, расположенной ниже Водзиловки, является урочище Кнышина. За усадьбу был также большой королевский двор в Старой Беловеже. Первоначально в XV-XVI веках он находился в другом месте, чем была построена во второй половине XVI века охотничья резиденция Батория. Сигизмунд Глогер наблюдал это место в 1881 году. Мы с Генриком Сенкевичем добрались до нее через густой лес, заваленный древними ломами, привезенными жителями деревни, называемой Будами. Камни, выглядывая из-под насыпи, указывали на следы фундаментов, немалые углубления посередине командовали когда-то завалившимся подвалом, а в раскопанной недавно земле жили люди, но на остатках кирпичей и печей приходилось жить здесь.656

Сноски

649 Николай Ковнацкий был 28 ноября 1569 г. как писатель star. Knyszyńskiego Анджея Dybowskiego - ср. AGAD Варшава, MK, No 108, К. 62-64v и Knyszyńský метр AGAD Варшава, ASK dz., No К-11, К. 3.

650 Дело No 473, No 555.

651 Дело или дело No 473.

652 Флориан Лобески лесничий tykociński в 1576 г. - Люстрации Подляского воеводства 1570 и 1576 гг., с. 99.

653 Дело или дело No 473.

654 БАН КУРНИК, No 250, К. 100в.

655 АГАД Варшава, АСК, д., No К-11, К. 16в.

656 Г, Капица-Милевский, Гербарж, с. 480. Охват территории исторического пустыни Дыблова определяют деревни, расположенные на ее территории: Дыбла, Дыбелка, Бочки, Вербово, Попово, Воеводово, Граево, от запада болота Голы Бяле и Речная Климашевница.