Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 103, с. 192, вклейка XI

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 103 из 338

С. 192, вклейка XI

Оригинал (по-польски)

Ostrogskim o najechanie Ostroga i wzięcie księżny Ostrogskiej!5. Szczegółowo proces knyszyński Halszki opisał Łukasz Górnicki w Dziejach w Koronie Polskiej: Król ku jesieni z królową z Krakowa wyjechał prosto ku Knyszynu, gdzie zimie sąd był o wzięcie księżny Ostrogskiej, córki Iliego, przez Dymitra... Po skardze po tej i po odpowiedzi, iż był przy księżnie wielki orszak ludzi zacnych z Polski, wojewód, kasztelanów, urzędników, a z Litwy niewiele senatorów było, przyszło im jako senatorom wotować w radzie, gdzie wszyscy przeciwko Sanguszkowi wotowali, ostrząc przeciwko niemu króla jako najbarziej. Panowie litewscy niektórzy do tego rzecz wiedli, żeby król pomknął czasu ks. Dymitrowi, iżby i sam stanąć, i księżnę młodą ku wypyłaniu postawić mógł. A przemogła strona przeciwna, iż król wyrokiem swym Dymitra nalazł być „infamem”. Dekret czynił wojewoda wileński [Mikołaj Radziwiłł „Czarny”] jako marszałek. Prosiła potym księżna (za dekret podziękowawszy), iżby uniwersały wydane i rozesłane były, za którymi mógłby być poimany; co gdy uprosiła, aby akt się ten tak dokonał!9.

Nie wszystkie pobyty króla w Knyszynie były szczęśliwe. 5 VII 1567 r. się ogień ukazał przy bytności JKM, na Grodzieńskiej ulicy, który ogień uczynił szkody i zgorzało domów barzo prędko 22. Spaleniu uległo mienie dworzan królewskich i osób towarzyszących monarsze, którzy zatrzymali się w gospodach mieszczańskich. Wspominany wyżej kupiec gdański Jan Boleman kilka dni później — 9 VII 1567 r. w magistracie knyszyńskim stanąwszy uczynił oświadczenie, iż natenczas nieszczasny 5 dnia Julia... temu panowi Janowi Bolimanowi zgorzała gospoda, w której miał złożenie swe: listy, cyrografy, kwity i inne wszelakie potrzeby, których natenczas nie mianuje, gdyż przed wszem tego ognia sługi odestał, który się temi rzeczami u niego opiekał. Czego mu pan wójt wespołek z miesczem knyszyńskim tegoż przerzeczonego prawa przyznawają, świadczą tak gwałtownego ognia, w którym trudno było ratowanie mienie!”. Król zareagował wobec pożaru nie tylko przywilejem lokacyjnym, który zawierał przepisy przeciwpożarowe. Również okazał swą łaskę wobec pogorzelców zwalniając ich z czynszu przez 1 rok: Natenczas przy podaniu starostwa [10 XII 1569 r. — J. M.] mieszczanie Knischinsczi okazowałi list KIM, z podpisem ręki własnej JKM, którym listem JKM dla pogorzenia domów ich i dla inszych przyczyn wolności od wszelakich płatów ku pierwszej wolności wydanej, jeden rok dawać raczy, tem tylko, którzy są

15 К. Lepszy, Czarnkowski Stanisław Sędziwój, PSB, t. 4, s. 221.

16 в. Górnicki, Dzieje w Koronie Polskiej z przytoczeniem niektórych postronnych rzeczy od roku 1538 do roku 1572, [w:] Pisma, oprac. R. Pollak, t. II, Warszawa 1961,

17 CPAHB Mińsk, Е. 1809, op. 1, nr 2, К. 77v.

Tablica XI. Biegnące łanie. Werdiura ze zwierzętami.

Перевод на русский (машинный)

Острожский о наезде на Острога и взятии княгини Острожской! 5. Подробно о княжеском процессе рассказал Лукаш Гурницкий в «Деяниях» в Польской короне: Король осенью с королевой из Кракова выехал прямо в Кнышин, где зимой суд был о взятии княжны Острожской, дочери Ильи, через Дмитрия... И победила противная сторона, что царь по приговору своего Дмитрия нашелся «инфамом». Указ вильнюсский воевода [Николай Радзивилл «Черный»] как маршал. Просила после этого герцогиня (за декрет благодарно), чтобы они были изданы и разосланы, за которые он мог бы быть поименен; что же тогда она просила?

Не все пребывания короля в Кнышине были счастливы. 5 июля 1567 г. возле дома ЕКВ, на Гродненской улице, который принес огонь и сгорел дом барсук вскоре 22. Сгорело имущество королевских придворных и сопровождающих их монархов, которые остановились в гостиницах. Упомянутый выше купец Ян Боле То, что господин воевал вместе с Кнышинским городом этого отрицательного права, свидетельствует о столь сильном огне, в котором было трудно спасти имущество!. Король отреагировал на огонь не только привилегией места, которая содержала правила пожарной безопасности. Он также проявил свою милость к погорельцам, освободив их от аренды на 1 год: На время вручения мэра.

15 К. Лучше, Чарньковский Станислав Седойв, PSB, т. 4, с. 221.

16 в. Гурницкий, Деяния в Польской короне с приведением некоторых сторонних вещей с 1538 по 1572 год, [в:] Письма, изд. Р. Поллак, том II, Варшава 1961,

17 ЦПАХБ Минск, Е. 1809, op. 1, No 2, К. 77v.

Вклейка XI. «Бегущие лани». Вердюра с животными.