Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 82, с. 152-153

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 82 из 338

С. 152-153

Оригинал (по-польски)

Tradycja klasztorna monasteru supraskiego podawała datę 1498 r. jako czas sprowadzenia do Gródka mnichów, gdzie wkrótce właściciel rozpoczął budowę zamku. Zamek tętnił życiem, pełen był uciech światowych, co przeszkadzało zakonnikom, którzy opuścili Zamek Supraśl i udali się do puszczy Błudów na brzeg rzeki Supraśli, gdzie osiedli na Suchym Grądzie między rzeczkami Brzozówką i Grabówką. Tam zlokalizowali nowy klasztor: śto byl esmi monastyr obśćcij v otóizne moei v puści u skrai reki Suprasli soorużil i робот v tom monastyre ućinili esmi gorod naś na żadane igumena Ра]- пийда, sobe i slugam naśim ku schovanju; i v on баз movil mnie gospodin otec naś mitropolit kievskij i vseja Rusi, nebośćik Iosif, rekonyj Soltan, i pri nim 05% starcy eże o Chrystie bratja moeja cestnyja lavry, iż im dlja dokuki mirskoj obścago monastyrja Żitelskva z trudnostju to im derżati i prosili mene, aby im dal mejsce odtol pereselitsja v naśoj że puści v niz toiże reki Suprasli [na] bereg Grud Suchij тей dvu recok malych: Berezovki i Grabouki. I v tot las namovivsisja z gospodinom otcem mitropolitom ego m. i po blagosloveniju ego, dali esmo toe miejsce tot monastyr tam pereseliti i dozvolili im z toj puśći naśoj budovanie i drova i vsjakija potreby brati i ogorod i sad тей i senożat v puści naśoj prokositi i na tych rećkach vyści pisanych sażavki rybnye i jazy na rece Suprasli igumenu i bratija v tom monastyre većno met'4%8, Oczywiście w momencie fundacji Józef Sołtan był tylko bpem smoleńskim, a nie metropolitą całej Rusi, jak stwierdzał fundator. Ta nieścisłość, której autorem był sam Aleksander Chodkiewicz była zamierzona, a wynikała z faktu, że w początkach fundacji obowiązywał na Litwie zakaz budowy nowych cerkwi, a dopiero za rządów metropolią kijowską Józefa Sołtana, w dniu 2 VII 1511 r. na sejmie w Brześciu Litewskim król Zygmunt Stary na prośbę metropolity Józefa Sołtana i wszystkich władyków ruskich, a także hetmana Konstantego Ostrogskiego zatwierdził wszystkie ' prawa cerkwi ortodoksyjnej wedle ustawy zasadniczej tzw. Nomokanonu, Odtąd trwał wzmożony cerkiewny ruch budowlany 393. Dlatego właśnie bliżej nie precyzowano terminu budowy. Inną niezwykle ważną przyczyną było dochodzenie prawnych tytułów własności i proces wytoczony Radziwiłłom, o niemal stykające się nad Supraślą dobra knyszyńskie. Chodkiewicz wystawił akt właśnie w Knyszynie, gdzie zarządzał w imieniu królowej Bony dobrami młodocianego jej syna Zygmunta Augusta. Prowadził akcję rozgraniczenia tej własności i legitymowania posiadaczy dóbr ziemskich z nadań. Obawiając się, że jego można protektorka — królowa Bona, z czasem sięgnie392

również po jego włości, zabezpieczał się sformułowaniami własnego nadania, bardzo obszernie przedstawiając akcję donacyjną na rzecz klasztoru supraskiego, charakter fundacji, która miała dotyczyć modlitw za spokój dusz zmarłych przodków i kolatorów. Stąd wiele sformułowań, przemilczeń i pewnych nieścisłości zawiera akt z 1533 r. Zresztą, sam Chodkiewicz wystawiając go, najwidoczniej liczył na zatwierdzenie królewskie, co jednak nie nastąpiło. Bona i Zygmunt I nie kwapili się do tego, mimo że Chodkiewicz należał do najbardziej zasłużonych w dziele wspierania polityki Bony zmierzającej do budowy na północnym Podlasiu, Mazowszu i Grodzieńszczyźnie potężnej domeny jagjellońskiej. Akt wystawiony przez Chodkiewicza wyglądał tak, jak gdyby marszałek wielkoksiążęcy zatwierdzał przywileje swego zwierzchnika i mocodawcy króla Zygmunta I394

Opis najdawniejszej historii klasztoru w Supraślu pochodził z dziś nieznanego rękopisu Traditio de translatione fratrum religiosorum Grodeco-Supraslum, który do 1876 r. przechowywany był w archiwum klasztoru supraskiego pod sygnaturą No I. Niektóre fakty z tego rękopisu zrelacjonował historyk monasteru — Modest. Otóż Aleksander Chodkiewicz przywołał do Gródka zakonników z greckiej góry Atos (s Afonskoj gory)%395. Opinia o sprowadzeniu zakonników do Supraśla z Kijowa z Ławry Pieczerskiej była późniejsza, a stworzył ją inny badacz dziejów tego ośrodka monastycznego — archimandryta Mikołaj Dałmatow. Pisał on, że bardziej prawdopodobnym było, że mnisi przybyli z Kijowa, ze względu na fakt, że ojciec Aleksandra Chodkiewicza — Iwan był woj. kijowskim, stąd wojewodzic mógł być bardzo dobrze obznajomiony z regułą Ławry Pieczerskiej i stamtąd przyzwał zakonników do błudowskiej fundacji, a później właśnie dlatego zakonnicy uszłi do Kijowa. Dałmatow znał też opinię o afońskim pochodzeniu mnichów i pisał, że argumentem przemawiającym za takim pochodzeniem wspólnoty zakonnej był jej eremicki charakter. W Gródku zakonnicy mieszkali z dala od siebie, w porozrzucanych po puszczy pustelniach i jedynie w soboty i święta zbierali się w świątyni na modlitwę396. Następcy Dałmatowa niemal wszyscy skłonni byli przyjąć stworzoną przez niego hipotezę o przybyciu mnichów z Kijowa. Koncepcja ta jest dziś powszechnie wyrażana we wszystkich pracach naukowych, popularnonaukowych i przewodnikach turystycznych. Przeczy temu jednak najdawniejszy zabytek rękopiśmienny przechowywany w bibliotece klasztoru supraskiego — Minieja Czetnaja, powszechnie dato-

Сноски

392 Arch. sb., t. IX, nr 18, s. 41-42.

393 J. Maroszek, Ulice Wilna w XIV-XVIII w., „KHKM” nr 1-2/1999.

394 Arch. sb., t. IX, nr 40, s. 41-45.

395 Modest (Strelbickij), prilożenja nr 1, s. 72.

396 № Dalmatov.

Перевод на русский (машинный)

Монастырская традиция Супрасского монастыря называла дату 1498 г. как время прибытия в Городок монахов, где вскоре хозяин начал строительство замка. Замок был наполнен жизнью, что мешало монахам, которые покинули замок Супрасль и отправились в Пустыню Дуров на берег реки Супрасль, где поселились на Сухом Граде между речами. И в тот же день меня разбудил отец моей жены, Митрополита Киевского и всея Руси, невестка Иосифа, реконья Солтана, и при нем 05% стариков, что о Берсти братия моя дорожная лавра, что им долги мирского обжитого монастыря жительница трудно И после благословения эго, они дали ему место в том монастыре там переселили и позволили им, как и раньше, в том же месте построить и дровосека и все монашеские потребности братьев и огородов и садов этой и сеножатой в том месте прокосити и на этих речах выловить написанных ягненка. на сейме в Бресте король Сигизмунд Старый по просьбе митрополита Иосифа Солтана и всех русских правителей, а также гетмана Константина Острожского утвердил все права православной церкви в соответствии с основным законом так называемого Номоканона, С тех пор продолжалось усиленное церковное строительное движение393. Именно поэтому не уточнялась дата строительства. Другой чрезвычайно важной причиной было расследование юридических прав собственности и процесс, начатый Радзивиллами, о почти соприкасающихся над Супраслой книшинских благах. Ходкевич выставил акт именно в Кнышине, где управлял от имени королевы Боны имуществом ее малолетнего сына Сигизмунда Августа. Он руководил собственностью над собственностью.392

также после его владений, обеспечил себя формулировками своей собственной преданности, очень подробно изображая пожертвование в пользу Супрасского монастыря, характер фонда, который должен был касаться молитв о мире душ умерших предков и колясок. Отсюда много формулировок, умолчания и некоторые неточности содержит акт 1533 года. Впрочем, сам Ходкевич, выставляя его, очевидно, рассчитывал на королевское одобрение, но это не произошло.394

Описание древнейшей истории Супрасльского монастыря было взято из ныне неизвестной рукописи Traditio de translatione fratrum religiosorum Grodeco-Supraslum, которая до 1876 года хранилась в архиве Супрасльского монастырей под сигнатурой No I. Некоторые факты из этого рукописи отразил историк монастыря А. Ходест Александр при Модестехорхоре.395. Мнение о приведении монахов в Супрасль из Киевской Лавры было более поздним, а создан он был другим исследователем истории этого монашеского центра архимандритом Николаем Далматовым. Он писал, что более вероятно, что монахи прибыли из Киева, потому что отец Александра Ходкевича Иван был очень хорошим человеком. В Городке монахи жили вдали друг от друга, в разбросанных по пустыне пустынях и только по субботам и праздникам собирались в храме для молитвы.396. Преемники Далматова почти все были готовы принять создаваемую им гипотезу о прибытии монахов из Киева. Эта концепция сегодня широко выражена во всех научных, научно-популярных и туристических путеводителях. Однако это противоречит древнейшему рукописному памятнику, хранящемуся в библиотеке Супрасского монастыря Миниею Четней, общеизвестной дате.

Сноски

392 Сб., том IX, No 18, с. 41-42.

393 Марошек Ю. Улица Вильнюса в XIV-XVIII вв., «ХКМ» No 1-2/1999.

394 Сб., том IX, No 40, с. 41-45.

395 Стрельбицкий, No 1, стр. 72.

396 Далматов.