Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 78, с. 144-145

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 78 из 338

С. 144-145

Оригинал (по-польски)

Prećistyja Bogomateri — Pafnutiju, v skraj reki Suprasli manastyrja p. Aleksandra Chodkevica odbyło się to w obecności Iwana Sieheniewicza burmistrza miasta Bielska i brata jego p. Iwana Rydskiego. Iwan Sieheniewicz, który zawiesił nawet na tym dokumencie swoją pieczęć 364, był pewnie rodzonym bratem ihumena Pafnutego. Prowadził rozległe interesy z właścicielami puszcz między Narwią i Niemnem. Urzędnik Mikołaja Radziwiłła namiestnika bielskiego czynił mu przeszkody w robieniu smoły w puszczy p. Aleksandra Chodkiewicza. Po śmierci Radziwiłła (na przełomie 1521/1522 r.) Zygmunt I dał Iwanowi Seheniewiczowi swój list do panów Radziwittowiczów — Mikołaja bpa żmudzkiego, Jana i Stanisława Radziwiłłów oraz Flżbiety wdowy po Mikołaju, aby dochodził u nich swych krzywd/365. W księdze Metryki Litewskiej z l. 1536-1537 zapisano: И sprave meśćanina belskogo Sehenevica z voevodinoju vilenskoju p. Radyvillovoju, i synom jej panom Janom Radyvillom o smolu ego za rozkazanem nebośćcika p. voevody vilenskogo [Mikołaja Radziwiłła — J. M.] т puści pobranuju. W księdze z 1541 r. Metryki Litewskiej wpisano Dekret meśćaninu belskomu Ivanu Sehenevicu z panom Ivanom Chodkevicom starostoju berestejskom o ne danie roboty popelu w puści cho wodluh umowy. W innej księdze, nr 28 Metryki Litewskiej z l. 1535-36 odnotowano: Sprava meśćaninu belskomu Ivanu Sehenevicu z derżavcoju braslauskom panom Pavlom Sapehoju storony arendowanja puścy na robene tovarov les'nych. Przytoczone przykłady są znacznie późniejsze od czasów, gdy zakładano w puszczy Błudów monaster supraski366, W tym najstarszym gródeckim okresie dziejów wspólnoty zakonnej wielka rola przypadła więc kapitałowi mieszczańskiemu — patrycjuszowskiej rodziny Sieheniewiczów, której członkiem był pierwszy ihumen — Pafnuty Sieheń. Za ten mieszczański ród, zgodnie z wyliczeniem Pominnika, na równi z władcami, metropolitami, pierwszymi osobami w państwie, mieli modlić się suprascy mnisi. Może Sieheniewicze za współfinansowanie budowy monasteru zyskiwali intratne tereny do trzebieży i handlu drewnem? Pewnie była to zachodnia połać puszczy Błudów, na której później zasiedliło się miasto Zabłudów?

Obecność mieszczan Sieheniewiczów przy budowie monasteru była wyraźnym śladem tego, że za akcją stał król Aleksander Jagiellończyk. Warto przytoczyć tu opinię o królu wybitnego historyka prawa J. Bardacha, który

charakteryzując tego monarchę pisał: Aleksander umiał skupić wokół siebie doradców i współpracowników najwyższej klasy, co stanowi zaletę cenną, a u rządzących nieczęstą. Mógł on liczyć na lojalność swoich współpracowników, a ich osiągnięcia wzmacniały pozycję monarchy, jak też służyły dobru publicznemu367, Dotyczy to zarówno samego Aleksandra Chodkiewicza, który dla akcji budowy monasteru użyczył swych dóbr ziemskich, jak i osoby Pafnutego Sieheniewicza, pierwszego ihumena, budowniczego zespołu klasztornego.

Cerkiew Zwiastowania NMP w Supraślu budowana w l. 1500-1509 należy do typu świątyń obronnych. Historycy architektury wskazują inne obiekty, które powstały w tym mniej więcej czasie, swą architekturą są zbliżone do cerkwi supraskiej — to świątynie w Małym Możejkowie vel Murowance i Synkowiczach, wileński kościół bernardynów na Litwie i Brochów w Polsce. Dwie inne świątynie tego typu już nie istnieją, bądź zostały w zasadniczy sposób zmienione — to Sobór Preczystej Bogorodzicy w Wilnie i cerkiew św. Mikołaja w Brześciu Litewskim 368,

Cechy obronne tej cerkwi to: cztery flankujące po rogach baszty przypominające zarysy zamków obronnych z wybitymi otworami strzelniczymi, liczne strzelnice umieszczone w gzymsie wieńczącym i ponad nim, tak wokół czteroboku świątyni, jak i ponad kruchtą i prezbiterium, olbrzymie strychy, bardzo rozbudowane, stwarzające możliwości obrony, bytowania ludzi i magazynowe, studnia wykopana tuż przy świątyni umożliwiająca osuszanie obiektu, ale w razie potrzeby dostarczająca wodę. Obiekt wyposażony był w bronę odgradzającą zachodnie wejście cerkwi, podnoszoną i opuszczaną. W. Kochanowski stwierdzał: system obronny omawianej budowli umożliwiał strzelanie w każdym kierunku, nie wyłączając wschodniego, ponieważ prezbiterium miało analogiczne rozwiązania obronne. Elewacja frontowa mieszcząca portal główny wymagała silniejszej obrony, dlatego też budowniczy wysunął wieże przed front w kierunku zachodnim. Mahikuły pozwalały na rażenie przeciwnika z bliska, natomiast dwupoziomowe otwory strzelnicze

Сноски

364 Dokumenty otnosjaśćesja k istorii Pravoslavia w Zapadnoj Rosstii, „Vestnik Zapadnoj Rossii”, t. V, 1867, nr 1, s. 5-6.

365 AGAD Warszawa, ML, nr 199, s. 300-301.

366 AGAD Warszawa, APP, nr 17, s. 220, 426, 717. Szereg informacji o Sieheniewiczach z ML przytacza A. Boniecki, Poczet, s. 309.

367 J, Bardach, Aleksander Jagiellończyk, [w:] Poczet królów i książąt polskich, Warszawa 1980, s. 295-304.

368 Literatura dotycząca tego tematu jest bardzo bogata, zob. m.in. P. Pokryśkin, Blagoveścenskaja cerkov v Supraslskorm monastyre, „Sbornik archeologiceskich statej, podnesennych grafu A. A. Bobrinskomu”, Petersburg 1911, s. 222-237; I. Jodkovskij, Cerkvi prisposoblennye К oborone w Litve i Litovskoj Rust, „Drevnosti”, Moskva 1915, t. VI, s. 253-271; A. Szyszko-Bohusz, Zabytki warownej architektury kościelnej w Polsce i na Litwie, „Sprawozdania Komisji do badania historii sztuki w Polsce”, t. IX, Kraków 1915, s. 332-376; W. Kochanowski, Pobazyliański zespół architektoniczny w Supraślu, [w:] „Rocznik Białostocki”, t. IV, Białystok 1963, s. 355-395.

Перевод на русский (машинный)

Престиж Богоматери Пафнутию, в краю реки Супрасли манастирия г. Александра Ходкевича состоялась в присутствии Ивана Сегеневича старосты города Бельско и брата его г. Ивана Ридского. Иван Сегеневич даже повесил на этом документе свою печать364, был, вероятно, родным братом игумена Пафнутого. Он вел обширные дела с владельцами пустыни между Наревом и Неманом. Чиновник Николая Радзивилла Белского наместника препятствовал ему делать смолу в глуши г. Александра Ходкевича. После смерти Радзивилла (на рубеже 1521/1522 гг.) Ивану Зигмунду.365. В книге Метрики Литовской от 1. 1536-1537 записано: И правильно меценат беленец Сегенович из воеводиноя Виленского г. Радывилл, и сыновьям его меценатов Яну Радивиллам о смолье за приказаное агнецом п. Воеводы Виленского Приведенные примеры намного позже, чем когда в пустыне Блады был основан Супраский монастырь.366, В этот старейший городский период в истории монашеской общины большую роль играла, таким образом, городская столица патрициевская семья Сегеневичей, членом которой был первый игумен Пафнутий Сежень. За этот мещанский род, по перечислению Поминника, наравне с правителями, митрополитами, первыми лицами в государстве, должны были молиться за монахов.

Присутствие горожан Сегеневичей при строительстве монастыря было явным признаком того, что за акцией стоял король Александр Ягеллончик. Стоит привести здесь мнение о короле выдающегося историка права Й. Бардаха, который

Александр умел сплотить вокруг себя советников и соратников высшего класса, что является ценным преимуществом, а у правителей нечастым. Он мог рассчитывать на лояльность своих соратников, а их достижения укрепляли положение монарха и служили общественному благу367Это относится как к самому Александру Ходкевичу, который для деятельности по строительству монастыря позаимствовал свои земельные владения, так и к личности Пафнута Сегеневича, первого игумена, строителя монастырского комплекса.

Церковь Благовещения Пресвятой Богородицы в Супрасле, построенная в 1. 1500-1509 годах, относится к типу оборонительных храмов. Историки архитектуры указывают на другие объекты, которые были построены в то время, по своей архитектуре близки к Супрасльской церкви это храмы в Малом Могилеве и Синковице, вильнюсский костел бернардинов в Литве и не Брохув в Польше.368,

Оборонительные черты этой церкви: четыре оборонительных сооружения, напоминающие очертания оборонительных замков с пробитыми стрельбищными отверстиями, многочисленные стрельбища, расположенные под венчающим карнизом и над ним, вокруг храма, а также над крохотной и пресвитерией, огромные чердаки, очень обширные, создающие возможности для обороны, проживания людей и хранения. Фасад главного портала требовал более сильной защиты, поэтому строитель выдвигал башни перед фронтом на запад. Махикулы позволяли поразить противника с близкого расстояния, а двухуровневые стрелковые отверстия

Сноски

364 Документы Относящееся к истории Православия в Западной России, «Вестник Западной России», том V, 1867, No 1, стр. 5-6.

365 Варшавская АГАД, МЛ, No 199, с. 300-301.

366 AGAD Варшава, APP, No 17, с. 220, 426, 717. Ряд информации о Сиеневичах из МЛ приводит А. Бонецкий, Почет, с. 309.

367 Я. Бардах, Александр Ягеллончик, [в:] «Чтение королей и князей польских», Варшава, 1980, с. 295-304.

368 Литература на эту тему очень богата, см. Архитекторы: П. Покровкин, Благовещенская церковь в Супрасльском монастыре, Археологический ансамбль А. Бобринского, Санкт-Петербург 1911, стр. 222-237; И. Йодковский, Церковь Приволжский. 355-395.