Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 77, с. 142-143

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 77 из 338

С. 142-143

Оригинал (по-польски)

przez króla sformułowania wskazują na Sołtana jako jednego z wiernych realizatorów planów monarchy. Akt nadawczy Sołtanowi ma jednak wadliwą datację. Miał go wystawić król v leta 7014 mesaca Sentjabrja 15 dnia indikta 7., a więc 15 IX 1506, a wówczas król już nie żył, bo zmarł miesiąc wcześniej, 15 VIII 1506 r. Również indykcja wskazuje inny rok — 1504, ale król w tym roku 15 IX przebywał w Krakowie. W opisie granic nadania stwierdza się, że limes biegnie od Przełajnej Góry, aż do Gajowników wzdłuż granic Choroszczy Chodkiewiczów. Wiemy jednak skądinąd, że Choroszcz nadał Aleksander Chodkiewicz mnichom supraskim w 1501 r. Wszystko to czyni datację aktu nadawczego dla Sołtana podejrzaną. Można by go uznać za fałszywy, gdyby nie bliskość w czasie przekazania przez Sołtana swego nadania zakonnikom u Ий’па v leto 7014, mesjaca maja 11 деп’, indikta 9. [11 У 1506 r.]. Kwestia prawdziwości aktu pozostaje otwartą. Józef Sołtan bp smoleński ofiarował zakonnikom własne 6 służb ciągłych w Topilcu, Baciutach i Piszczewie zgodnie z dokumentem nadawczym królewskim, który to sam dokument pergaminowy z zawiesistą pieczęcią również przekazał monasterowi. Akt z 11 V 1506 r. polecał prawną opiekę nad nadaniem Aleksandrowi Iwanowiczowi Chodkiewiczowi, jego dzieciom i spadkobiercom, którzy byli kolatorami fundacji klasztornej. Przekazanie zaś majętności odbyło się do cerkwi Zwiastowania NMP, która była na skraju rzeki Supraśl w dziedzicznych włościach Aleksandra Chodkiewicza360, 4 Ц 1507 r. Michał Gliński star. bielski pisał do swoich namiestników bielskiego i suraskiego, aby wprowadzili w posiadanie mnichów ofiarowaną włość władyczą. Wkrótce, bo 17 VII 1507 r. w Wilnie król Zygmunt I zatwierdził dwa nadania klasztorowi supraskiemu - pierwsze to ofiarowane przez bpa smoleńskiego Józefa Sołtana — Topilec, Baciuty i Piszczewo, a drugie marszałka WKL Aleksandra Chodkiewicza nadanie własnych dóbr Choroszcz wraz z miastem i tamtejszym dworem 361. Działo się to wówczas, gdy Zygmunt I zapewnił dożywocie na dobrach hospodarskich Bielsku, Surażu i Brańsku królowej Helenie — wdowie po bracie Aleksandrze (5 I 1507 r.), a widocznie obawiano się, że Helena zechce odebrać majętności położone we włości suraskiej, ofiarowane klasztorowi. O tym, że tak było świadczy podejrzany akt Aleksandra Jagiellończyka z datą — miesiąc po śmierci wystawcy, pozbawienie intytulatury i podpisu na oryginale z 1506 r.

Pafnuty Sieheń, pierwszy ihumen klasztoru supraskiego odegrał pierwszoplanową rolę w organizowaniu tej nowej placówki monastycznej. W wielu miejscach stwierdzone było jego pochodzenie z podlaskiego Bielska, nie z rodziny szlacheckiej, nie z kręgów duchownych, ale był synem mieszczańskiej, patrycjuszowskiej, najbogatszej rodziny podlaskiej Sieheniewiczów. We wstępie do zaprowadzonego przez siebie Pominnika określił własną rolę w dziele budowy monasteru, gdzie pisał: паба? sjezdatsja вез monastyr u jego [Aleksandra Chodkiewicza - J. M.] otćinnoj puśći bludovskoj, na krai rekt Suprasły veroju i ljubovju, żelaniem i trudom mnogogreśnago sujaśćenno — inoka ihumena Pafnutija, rodom iz Belska. Jak na mnicha słowa te nie są miarą jego pokory, ale wyznaniem człowieka przeświadczonego o słuszności swych działań, rozumnych, śmiało powiedzieć możemy, że Pafnuty należał do pokolenia obdarzonego renesansowym poczuciem godności ludzkiej i humanizmerm. Nie wychwala za podjęte działania Chodkiewicza, Heleny, Bułharynowicza czy Sołtana — im należy się uczciwe wymienienie wśród dusz pominanych, ale świadomie dumnie wpisuje swój ród mieszczański wśród pierwszoplanowych w skali całego państwa osób — metropolitów i biskupów zakonu greckiego, władców, kniaziów, dygnitarskich rodzin WKL: zde rod Pachnotijev i p. Ivana Sehenevici z brateju ego3'362. Ale nie tylko w Pominniku Pafnuty Sieheń pamiętał o swej roli i ją eksponował. Kiedy Aleksander Chodkiewicz w lutym 1509 r. znalazł się w więzieniu, a monasterowi i budującej się cerkwi groziło zarzucenie inwestycji, wówczas ihumen sam zwrócił się do króla Zygmunta I z prośbą o możliwość kontynuowania budowy. Król w dokumencie wystawionym 15 (V?) 1509 r. stwierdzając zasługi Pafnutego zezwolił mu na dalsze prace379. Osoba Sieheniewicza, przedstawiciela bogatego kupieckiego rodu podlaskiego była gwarancją sukcesu budowy monasteru; ciekawe, że przy tak ambitnych planach nie powołano na ihumena któregoś z mnichów przybyłych do Gródka ze św. Góry Atos, ewentualnie z Ławry Pieczerskiej w Kijowie. Można z tego wnioskować, że zakładanie Laury supraskiej było akcją zaplanowaną, dobrze przemyślaną i zakrojoną па, szeroką skalę. Sam ihumen zaangażowany był w budowę zespołu klasztornego nie tylko duchowo, ale również poprzez uruchomienie rodzinnych środków finansowych. Pewnie w tym tkwi tajemnica szybkiej budowy kompleksu klasztornego.

Gdy 20 V 1505 r. Maksim Kostenowicz sprzedawał swoją sianożęć za rzeką Supraślą, za zgodą namiestnika suraskiego ku cerkvi bożej ihumenu363

Сноски

360 Arch. sb., t. IX, nr 2, s. 6-7. Sołtan otrzymał nadanie Topilca 15 IX 1504 r. w Wilnie - por. tamże, nr 3, s. 8-9. Wydawcy przyjęli błędną datę roczną — 1506 r., jednak wystawca aktu Aleksander Jagiellończyk już 15 IX tego roku nie żył. Poprawną datę 1504 r. wskazuje indykcja 7.

361 Arch. sb., t. IX, nr 6, s. 22-25.

362 № Dalmatov, Suprasl'skij blagoveśćenskij monastyr, s. 7; Opisanie rukopisej Vilenskoj Publićnoj Biblioteki, wyd. F. Dobranskij, nr 89, s. 180.

363 Archimandryta Modest (Strelbickij), s. 75.

Перевод на русский (машинный)

По словам короля, он был одним из верных исполнителей планов монарха. Однако акт передачи для него имеет неверную дату. Король в 7014 году по имени Сантьябрьский 15 день 7, то есть 15 IX 1506, и тогда король уже был мертв, потому что умер месяцем раньше, 15 августа 1506 года. Также индикация указывает на другой год 1504 год. Его можно было бы считать ложным, если бы не близость во время передачи солтаном своего дара монашеству Ивану-па летом 7014 года, мессиану 11 декабря, индикату 9. [11 У 1506 г.]. Вопрос об истинности акта остается открытым. Юзеф Смоленский даровал монахам свои 6 непрерывных служб в Топиле, Передача имущества состоялась в Благовещенскую церковь, которая находилась на краю реки Супрасль в наследственных владениях Александра Ходкевича.360, 4 Ц 1507 г. Михаил Глинский star. Бельский писал тамошним наместникам Бельского и Сурасского, чтобы они ввели во владение монахов, пожертвованных владыкой. Вскоре, 17 июля 1507 г. в Вильнюсе король Сигизмунд I утвердил два дарования Супраскому монастырь первое, пожертвованное епископом Смоленским Юзефом Вальцяком и Александром Тольпячем.361. Это произошло тогда, когда Сигизмунд I обеспечил пожизненное заключение на хозяйственных имениях Бельско, Суража и Бранска царицы Елены вдовы брата Александра (5 я 1507 г.), а очевидно боялись, что Елена захочет отнять имущество, находящееся во владении суранской, подаренное монастыре. Об этом свидетельствует подозрительный акт Я Александра Датиля.

Пафнутий Сежень, первый игумен Супраского монастыря, сыграл главную роль в организации этого нового монашеского учреждения. Во многих местах было зафиксировано его происхождение из подляского Бельска, не из монашеской семьи, не из духовенства, но был сыном мещанского, патрициевского, богатейшего семейства подляшских Сегановичей. Как для монаха, эти слова не являются мерой его смирения, но признанием человека, уверенного в правильности своих действий, разумного, можно смело сказать, что Пафнутий принадлежал к поколению, наделенному ренессансным чувством человеческого достоинства и гуманизмом. Он не хвалит за принятые действия Ходкевича, Елены, Булгариновича или Солтана им следует честно назваться среди митрополитов.362. Но не только в Поминнике Пафнуты Сежень помнил об успехе и экспонировал его. Когда Александр Ходкевич в феврале 1509 г. оказался в тюрьме, а монастырю и строящейся церкви грозило закрытие инвестиций, тогда игумен сам обратился к королю Сигизмунду I с просьбой о возможности продолжения строительства. Король в документе, выданном 15 (V?) указал далее. Из этого можно сделать вывод, что создание Супрасской Лауры было спланированной, хорошо продуманной и масштабной акцией, широкомасштабной. Сам Игумен занимался строительством монастырского комплекса не только духовно, но и за счет запуска семейных финансов. Наверное, в этом и заключается секрет быстрого строительства монастырского комплекса.

Когда 20 В 1505 г. Максим Костенович продавал свою сеноту за рекой Супрасло, с согласия наместника сураского к церкви божественного игумена363

Сноски

360 Арх. сб., том IX, No 2, с. 6-7. Сольтан получил дар Топильца 15 IX 1504 г. в Вильнюсе - ср. там же, с. 3, с. 8-9. Издатели приняли неверную годовую дату 1506 г., однако экспонент акта Александр Ягеллончик уже 15 IX того года был мертв. Правильная дата 1504 г. указывается индика 7.

361 Арх. сб., том IX, No 6, с. 22-25.

362 No Dalmatov, Suprasl'skij bl vestenskij монастырь, с. 7; Описание рукописи Виленской Публичной Библиотеки, изд. Ф. Добранского, No 89, с. 180.

363 Архимандрит Модест (Стрельбицкий), с. 75.