Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 76, с. 140-141
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 140-141
Оригинал (по-польски)
Gotycko-bizantyńska cerkiew obronna pw. Zwiastowania NMP w Supraślu zbudowana w I. 1500-1509. Fotografia z 1907 r. AN St. Petersburg, Peterbursgskoe otdelenie Instituta archeologii. Naućno-otraslevoj fotoarchiv, Fond Imperatorskoj Archeografićneskoj Kommisii, nr II 81678, 190-10534. P. 379.14.
sejmie w Brześciu Litewskim Konstanty Iwanowicz Ostrogski uzyskał przywilej na jej odbudowę. 2 VII 1511 r. na tymże sejmie na prośbę metropolity Józefa Sołtana i wszystkich władyków ruskich, a także hetmana K. Ostrogskiego król Zygmunt I zatwierdził wszystkie prawa cerkwi orto-
doksyjnej wedle ustawy zasadniczej tzw. Nomokanonu. Później 4 VII 1522 K. Ostrogski uposażył dwie altarie, tworzące dwie kaplice cerkwi sobornej357. Odbudowano świątynię w stylu gotycko-bizantyńskim, z wielką kopułą pośrodku i czterema basztami w narożach. Wyglądem swoim musiała przypominać cerkiew Zwiastowania NMP w Supraślu. Niestety dokładny wygląd tej cerkwi nie jest znany, sam obiekt uległ później kilkukrotnym przebudowom?74.
Zakaz budowy nowych cerkwi pewnie był głównym powodem, że tak istotnej inwestycji kościelnej, jaką był monaster supraski, nie realizowano w dobrach hospodarskich, a w Puszczy p. Chodkiewicza. Stwierdzenie ihumena Antoniego w 1518 r., że monaster został przez Aleksandra Chodkiewicza uposażony w dobra Choroszcz przed 17 laty wskazuje na równoczesność osiedlenia w Suchym Grudzie, gdzie rozpoczęto budowę zespołu klasztornego z nadaniem uposażenia359. Niezachowanie dokumentu funduszowego z 1500-1501 r. z nadaniem Choroszczy sugeruje, że takiego aktu wcale nie było, bo Chodkiewicz nie mógł ujawniać działań, które były sprzeczne z obowiązującym w państwie prawem.
Aleksander Jagiellończyk nadał bpowi smoleńskiemu Józefowi Sołtanowi Ди u belskim povete, u saraskoj volosti 6 slużeb tjaglych u Topilcy, a u Botjutyć w ograniczeniu rzek: Narwi, Węglówki, Zadniego Istoka(?), Barszczówki i Dobrej Wody. Jako powód nadania król wymienił wierną służbę, jaką królowi okazał władyka i straty finansowe, poniesione w czasie wojny moskiewsko-litewskiej. Przypomnieć należy, że jednym z głównych powodów wojny miały być próby konwersji Heleny, żony Aleksandra Jagiellończyka i wielmożów litewskich oraz próby realizacji unii kościelnej. Użyte358
Сноски
357 30 XI 1514 r. Zygmunt I dał K. I. Ostrogskiemu jako zwycięzcy spod Orszy prawo wymurowania na tym samym miejscu na pagórku miasta, i którędy idą do bramy na Gościńcu Miednickim, gdzie była cerkiew stara wespół z monastyrem pod tymze tytułem św. Trójcy nabozeństwa greckiego z drzewa zbudowana. Przywilej kniaż otrzymał od króla wskutek wielkich nalegań dla dopełnienia ślubu, jaki uczynił tuż przed rozprawą z Moskwicinem na polu nad Kropiwną nazwanym, iż gdy pobije nieprzyjaciela, wystawi, Jak stwierdzono w dokumencie: dwie cerkwie w mieście wileńskim z kamienia albo cegły z samych fundamentów: jedną w cześć świętej i nierozdzielnej Trójcy, drugą na cześć św. Mikołaja, którego Wielkim nazywają. Cerkiew św. Mikołaja miała stanąć w pośrzód miasta. Zob. J. Fijałek, Opisy Wilna, s. 140-158.:
358 Szczególnie pożar roku 1748 odbił się dotkliwie na jej wyglądzie. Przez 37 lat nie odprawiano w niej nabożeństw, kiedy jednak w 1785 r. metropolita unicki Jazon Junosza-Smogorzewski odnowił Sobór Preczystieński w Wilnie nie było już tam ani kopuły, ani wież-baszt. Por. Р. № Batjuśskov, Primećcanja, s. 125.
359 Modest, Suprasl'sktj blagoveśćenskij monastyr", „Vestnik Zapadnoj Rossii”, ks. 1 za 1867 r., Vilna 1867, prilożenja nr 6, s. 15-17.
Перевод на русский (машинный)
Готический-византийский оборонительный храм в Супрасле, построенный в I. 1500-1509. Фото 1907 г. Санкт-Петербург, Санкт-Петербургский отдел Института археологии. Научно-отраслевой фотоархив, Императорский фонд Археографической комиссии, No. 8 190-78.
2 июля 1511 года на том же сейме по просьбе митрополита Юзефа Солтана и всех русских владык, а также гетмана К. Острогского король Сигизмунд I утвердил все права православной церкви.
в соответствии с основным законом, так называемым Nomocanon. Позже 4 июля 1522 К. Острогский заложил две альтарии, образуя две часовни соборной церкви357. Восстановлен храм в готическом и византийском стиле, с большим куполом посередине и четырьмя башнями в углах. По своему внешнему виду она должна была напоминать церковь Благовещения Пресвятой Богородицы в Супрасле. К сожалению, точный вид этой церкви неизвестен, сам объект несколько раз перестраивался?74.
Запрет на строительство новых церквей, вероятно, был основной причиной того, что столь существенная церковная инвестиция, как Супрасский монастырь, была начата не в хозяйственных поместьях, а в Пуще г. Ходкевича. Утверждение игумена Антония в 1518 году, что монастырь был удержан Александром Ходкевичем в хорошем Хороште 17 лет назад указывает на параллельность поселения в Сюхе.359. Несоблюдение финансового документа 1500-1501 гг. с присвоением Хороши говорит о том, что такого акта не было, потому что Ходкевич не мог раскрывать действия, которые противоречили действующему в государстве законодательству.
Александр Ягеллончик дал литовскому епископу Юзефу Солтану Ди, у бельгийского повета, у сараского воина 6 рабов у Топильцы, а у Ботютыча в ограничении рек: Нарева, Углевки, Заднего Существа, Барщевки и Доброй Воды.358
Сноски
357 30 ноября 1514 г. великий Сигизмунд I дал К. И. Острожскому, как победителю из-под Орши, право воздвигнуть на том же месте, что и на холме города, и куда по имени идут две в ворота к святилищу Медницком, где была древняя церковь вместе с монастырем под тем же названием св. Троицы на дереве княжества княжества. 140-158.:
358 Особенно пожар 1748 года сильно отразился на ее внешнем виде. В течение 37 лет в ней не проводились богослужения, но в 1785 году митрополит униатский Ясон Юноша-Смогоржевский восстановил там пречистенский собор в Вильнюсе, не было там ни купола, ни башен-башней.
359 Modest, Suprasl'sktj bl vestenskij монастырь», «Вестник Западной России», т. 1 за 1867, Vilna 1867, przylożenia No 6, с. 15-17.