Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 72, с. 132-133
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 132-133
Оригинал (по-польски)
Te przekształcenia musiały się odbyć jeszcze w XVI w., pewnie wkrótce po zmianie tendencji z unickiej na prawosławną, co nastąpiło w 1503 r., gdy do Supraśla zawitał nowy metropolita kijowski Jona. W 1631 r. Sinodik przepisano, sporządzając jego drugi egzemplarz337 353. Obecny Sinodik w swojej redakcji sprzed 1630 r. rozpoczyna się od wyliczenia metropolitów kijowskich i biskupów smoleńskich, a później następuje wykaz świeckich гофбу 338. Najstarszą cerkwią wzniesioną w uroczysku Suchy Hrud była cerkiew św. Jana Ewangelisty, zbudowana pod takim samym wezwaniem jak kaplica zamkowa w Gródku, bo św. Jan Bogosłow był widocznie patronem zmarłego w Jasyrze Iwana Chodkiewicza, a mnisi obowiązani byli modlić się za spokój jego duszy. Tę najstarszą cerkiew poświęcił metropolita kijowski i całej Rusi Józef Bułharynowicz 22 V 1500 r. Fakt ten znamy z Pominnika klasztornego zaprowadzonego przez pierwszego z ihumenów — Pafnucego: И leto ot nacala miru 7008-go, indikta 3-go, ot Rożdestva Christova 1500-go, dozvolenem velmożnago p. Aleksandra Ivanowica Chodkevica паса! sezidatsja sej monastyr u jego otćtnnoj puśći bludovskoj, na kraj reki Suprasly. Veroju i ljubovju, żelaniem i trudom mnogogreśnago sujaścienno- това ihumena Pafnutija, rodom iz Belska. I perve sorużisja cerkov nevelika vo imja svjatago Joanna Bogoslova i sujatisja narećennym mitropolitom Josifom i trapeza na prichożdene brati339, O ile data roczna nie budzi wątpliwości, o tyle termin dzienny — 25 У nie jest całkowicie pewny, ze względu na fakt, że podawał go dokument, który jest falsyfikatem, wystawiony rzekomo przez Józefa Sołtana 15 X 1510 r., gdzie odnotowano, że metropolita Józef poświęcił cerkiew św. Jana Ewangelisty w dniu święta Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela. Falsyfikat jest bardzo wczesny i oparty na innych znajdujących się wówczas w monasterze zapiskach i tradycjach jeszcze świeżej daty. Źródła pisane milczą na temat budulca, z którego wzniesiono ową cerkiew niewielką. Mikołaj Ratkiewicz w Kronice lawry supraskiej wspominał, że świątynia ta uległa spaleniu, a jej wezwanie dołączono do cerkwi wielkiej pw. Narodzenia NMP i od czasu owego pożaru główna cerkiew monasteru nosiła podwójny tytuł: Jest ufundowana pod tytułem Zwiastowania Najświętszej Matki, a za czasem uprosił się za gospodarza do tejże Królowej Nieba i Święty Jan Bohosłow, jak mu rezydencja jego zgorzała pierwsza, a г tak dotąd tuż ma dla siebie subsistencją. Pewnie z tym wydarzeniem łączą
się słowa zanotowane w inwentarzu spisanym przez archimandrytę Sergiusza Kimbara w 1557 r.: Eśce że sosudy sveśćennymi serebrjanymi i opravileniem pozloty vsech svjeśćennych obrazov cerkovnych, kotorych byl popuśceniem Bożim grom opalil. Wśród obrazów, które opalił pożar wybuchły od uderzenia pioruna była Odigitrija — czczony jako cudowny Obraz MB Supraskiej. Dowiadujemy się o tym przy okazji zdejmowania z obrazów znajdujących się w cerkwi supraskiej srebrnych szat, w 1794 r. na potrzeby Insurekcji Kościuszkowskiej. Zakonnicy wówczas prosili: aby sukienka srebrna próby ósmej blaszkową robotą, niewiele impertować mogącą, mogła na obrazie Matki Boskiej pozostać, jej bowiem zdjęcie precz..., że i obraz wyjąć by potrzeba, bo tylko twarze i ręce są całe, figura zaś korpusa, jak mówią opalona. Widocznie prace zlecone przez Kimbara przywróciły obrazowi jedynie malaturę tych partii, które były widoczne spod szat srebrnych wówczas ufundowanych - a na okovane obraza velikogo Bogorodici Odegitriej, panej ее milosti [żony Aleksandra Chodkiewicza - Wasilissy Jarosławowiczowej zm. 1552 г. — J. M.] dano srebra 36 griven i 2 zolotniki, a init za to 127 kop 1 20 gr, krom roboty. A cerkovnogo k tomu prilożeno 19 griven i 13 zolotnikov srebra, a na pozolotu 25 zolotych dano. A tak srebra i s pozolotoju i robotoju cerkovnoju vyślo 51 kopa i 43 gr. A vsego vospolok i paneie ее milosti i cerkovnogo srebra 55 griven i 13 zolotcikov, a penjazjami za srebro i za pozolotu i na robotu panej ee milosti i cerkovnogo Ginit 190 kop i 40 gr, krom venca vyse pisannogo340. Tyleż samo wyniósł koszt przykrycia srebrną szatą drugiego, tej samej wielkości — widocznie wspólnie wykonanego z Odigitrią obrazu Spasa, pewnie tak jak i Obraz MB Supraskiej również ogorzały w ogniu w czasie pożaru. Interesujące, że oba obrazy według oglądu konserwatora zabytków w 1910 r. Józefa Jodkowskiego miały być malowane na płótnie, naciągane na deskę, ale może Jodkowski się pomylił, zwłaszcza że obrazy dość szczelnie pokrywały srebrne szaty, a może z powodu ogorzenia starą malaturę zasłonięto płótnem, na którym powtórzono tylko te partie przedstawienia, które były widoczne spod srebrnych okładów 341.
Informacje o pożarze, w którym musiały być te dwa obrazy są istotne z tego względu, że pewnie wisiały one w cerkwi św. Jana Ewangelisty, bo tylko o tej cerkwi wiemy, że spłonęła, o pożarze gotyckiej świątyni Zwiasto-
Сноски
337 №. Dalmatov, Suprasl'skij błagoveśćenskij monastyr”, op. cit., s. 450-451.
338 Tekst Subbotnika vel Pominnika vel Sinodika opublikowany został (z opuszczeniami) w Arch. sb., t. IX, s. 454-459.
339 Opisanie rukopisej Vilenskoj Publićnoj Biblioteki, wyd. F. Dobrjanskij, nr 89, s. 180; №. Dalmatov, Suprasl'skij blagoveśćenskij monastyr”, op. cit., s. 7.
340 Arch. sb., t. IX, nr 5, s. 17, 25, nr 20, s. 49-50, nr 120, s. 396.
341 I. Jodkowskij, Сетки, s. 263. Autor ten podał wymiary obrazu: 3 arszyny 6 wersz x 1 arsz. 3 wersz. Jodkowski wydelegowany był do Supraśla przez Moskiewskie Towarzystwo Archeologiczne — por. A. Śnieżko, Wydobył z ziemi gród, o którym nikt nie wiedział. Wspomnienie o Józefie Jodkowskim, Wrocław 1966 (maszynopis w posiadaniu J. Maroszka.), s. 30-31.
Перевод на русский (машинный)
Эти преобразования должны были состояться еще в XVI веке, вероятно вскоре после изменения тенденции с униатской на православную, что произошло в 1503 году, когда в Супрасль прибыл новый митрополит Киевский Ион. В 1631 году Синодик был переписан, подготовив его второй экземпляр.337 353. Нынешний Синод в своей редакции до 1630 г. начинается с перечисления киевских митрополитов и смоленских епископов, а затем следует список мирян-государств338. Старейшей церковью, воздвигнутой в урочище Сухая Груда, была церковь святого Иоанна Евангелиста, построенная под тем же названием, что и часовня в Городке, ибо святой Иоанн Богослов был покровителем покойного в Ясире Ивана Ходкевича, а монахи обязаны были молиться за спокойствие его души. Верой и любовью, железом и трудами многогранного суиентально- това игумена Пафнутия, родов и из Бельска. I perve soroužisja cerkov nevelika vo imja sjatago Joanna Bogoslova i sujatisja nareciennym mitropoliteom Joden Prisifo339Если годовая дата не вызывает сомнений, то дневной срок 25 У. не совсем ясен, так как он был предоставлен документом, который является подделкой, якобы выданный Иосифом Солтаном 15 X 1510 г., где сообщается, что митрополит Иосиф посвятил церковь Св. Со времени этого пожара главная церковь монастыря носила двойное название: Она была построена под названием Благовещения Пресвятой Матери, а через некоторое время попросила за хозяина ту же Королеву Неба и Святого Иоанна Богослова, как его резиденция сгорела первая, а г до сих пор имеет для себя субсидию. Наверное, с этим событием они связывают
Серебряная икона, написанная архимандритом Сергеем Кимбаром в 1557 году, должна быть изображена на скрижалях, как будто бы она была сделана из чистого серебра, а вся картина, сделанная при этом, была наполнена божественным громом. Видимо, работы, заказанные Кимбаром, восстановили картину только из-под серебряных одежд тех партий, которые были видны из-под серебряного одеяния, а на окованное оскорбление великого Богоматери Одегитрии, супруги Александра Ходкевича Василиса Ярославовича 1552 г. Я.) было дано серебро из 1 и 36 гр. А все вместе и пане и благодати и церковного серебра 55 гривен и 13 золотчиков, и пеней за серебро и позолот и на работе пане и благодати И церковного Гинита 190 копей и 40 граммов, кроме венча высе писаного340. В то же время, стоимость покрытия была видна серебряной одеждой второго, такого же размера видимо, вместе со старой картиной Спаса, вероятно, так же, как и картина М. М. Супраской также обожжена во время пожара. Интересно, что обе картины по созерцанию реставратора памятников в 1910 году Юзефа Йодковского должны были быть расписаны на полотне, возможно, натянуто на доску.341.
Информация о пожаре, в котором должны были быть эти две картины, актуальна потому, что они, вероятно, висели в церкви святого Иоанна Евангелиста, потому что только об этой церкви мы знаем, что она сгорела, о пожаре готического храма Звясто.
Сноски
337 Далматов, Супрасльский Благовестенский монастырь», op. cit., с. 450-451.
338 Текст Субботника vel Pominnik vel Sinodika был опубликован (с выходом) в Arch. sb., том IX, стр. 454-459.
339 Описание рукописи Виленского Публичного Библиотеки, изд. Ф. Добрянского, No 89, с. 180; Но. Далматов, Супрасльский Блаженский Монастырь», соч.
340 Арх. сб., том IX, No 5, с. 17, 25, No 20, с. 49-50, No 120, с. 396.
341 И. Йодковский, Сетки, с. 263. Автор дал размеры картины: 3 аршина 6 строк x 1 arš. 3 стих. Йодковский был послан в Супрасль Московским археологическим обществом поручик А. Снежко, Извлек из земли город, о котором никто не знал. Воспоминание о Юзефе Йодмском 1966 г.