Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 68, с. 126-127
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 126-127
Оригинал (по-польски)
wało, że papież nie chciał uznać Józefa Bułharynowicza jako pozostającego w jedności z Kościołem katolickim 342.
Inną przeszkodą w realizacji unii kościelnej stało się zaangażowanie władcy w sprawy elekcji na tron polski. 17 VI 1501 r. zmarł król Polski Jan Olbracht. Aleksander Jagiellończyk pochłonięty był więc w drugiej połowie tego roku poszukiwaniem oparcia w usadzeniu się na tronie polskim. Należało też zakończyć wojnę moskiewską328,
7 Ш 1503 r. rozpoczęły się rokowania pokojowe. Posłowie polscy do Moskwy mieli ze sobą listy królowej Heleny, datowane z Wilna 2 I 1503 r. 28 III 1503 r. został podpisany 6-letni rozejm. Przy pożegnaniu poseł Piotr Myszkowski woj. łęczycki zwrócił uwagę na to, że papież nie żądał od Heleny zaniedbania obrzędów greckich, ale tylko przystąpienia do posłuszeństwa па, podstawie uchwał soboru florenckiego, aby można było przeprowadzić jej koronację na królową Polski i zaproponował, aby wspólnie wysłano do Rzymu posła polskiego razem z moskiewskim. Wówczas Iwan Ш pominął milczeniem sprawę soboru florenckiego i oświadczył, że nie ma żadnego powodu, aby posyłać do papieża w tej sprawie posła. Nadal żądał bezwzględnego zachowania Heleny w greckim zakonie, zbudowania dla niej na zamku cerkwi i przydzielenia wyłącznie prawosławnego dworu. W liście do Heleny Iwan III pod groźbą nieustającej wojny nakazał jej, aby pozostała przy greckim zakonie. 7 IV 1503 r. posłowie polscy i litewscy opuścili Moskwę329.
Tegoż 1503 r. na stanowisko metropolity kijowskiego powołano Jonasza II, dotychczasowego archimandrytę Monasteru Woźniesieńskiego w Mińsku. Jeszcze w l. 1503-1504 Jona był jedynie nareczennym i oczekiwał błogosławieństwa patriarchy. Przypuszcza się, że był moskwiczaninem i że wywodził się z Suzdala. Niektórzy historycy wskazywali na bliskie związki jakie miały łączyć go z królową Heleną, która w szczególny sposób patronowała. mińskiemu klasztorowi, a nawet łączono jego osobę z popem nadwornym Heleny, który z nią miał przybyć na Litwę. Wydaje się jednak, że pozosta-327
nie Jony na stanowisku czysto prawosławnym da się wytłumaczyć Jeszcze innym powodem, bardzo zresztą ludzkim. Otóż Jona przed uzyskaniem archimandrii mińskiej był żonaty, później owdowiał. Jego syn Semen Kriwy uczestniczył w wojnie moskiewskiej, gdzie znalazł się w niewoli. Nie został jednak wypuszczony z więzienia moskiewskiego 28 III 1503 r. w momencie podpisywania 6-letniego rozejmu. Jeszcze w 1505 r. metropolita kijowski i całej Rusi Jona zwracał się do moskiewskiego władyki Simona w sprawie uwolnienia syna. Względy rodzinne zaważyły pewnie na nieangażowaniu się Jony w kwestie unii. Zmarł w 1507 r330.
Właściwie podstawowe informacje o metropolicie Józefie Bułharynowiczu pochodzą ze środowiska supraskiego, bowiem zaczerpnięto je Z przechowywanej (może także tu przeredagowanej) Kroniki kijowskiej t nowogrodzkiej zwanej Rukopisem supraskim331. To właśnie ten latopis mówi, że 30 V 1498 r. wlk. ks. Aleksander mianował metropolitą kijowskim bpa smoleńskiego. Czy wymienianie tego właśnie roku — 1498 przez o. Mikołaja Ratkiewicza w jego Kronice Laury Supraskiej i mianowanie nowego metropolity przez króla było dziełem czystego jedynie przypadku? Czy druga z dat — 1500 zbiegająca się w czasie z przeniesieniem wspólnoty zakonnej do Supraśla na uroczysko Suchy Hrud — również podawana w tej kronice, pokrywająca się w czasie z posłaniem do papieża obediencji i podjęcie się w tym roku budowy świątyni murowanej było jedynie zbiegiem w czasie? A przecież ta druga z dat także była odnotowana w Kronice kijowskiej i nowogrodzkiej. Sądzę, że nie było to dzieło przypadku, a nad początkami klasztoru supraskiego mocno zaważyła postawa unijna metropolity Józefa Bułharynowicza. Tradycja unijna została w późniejszym czasie mocno Zatarta. Jednak ślady jej dostrzec można w najdawniejszych zabytkach supraskich.
Ważnym zabytkiem związanym z powstaniem monasteru supraskiego był sam Latopis supraski, który był skrótem latopisów nowogródzkiego ikijowskiego332. Nie wiemy kiedy rękopis został wywieziony z Supraśla. Może wypożyczył go Maciej Stryjkowski, który odwiedzał w Gródku Aleksandra Chodkiewicza (ten zm. w 1579 r.) i opisywał, że dwa cenne latopisy przecho-
Сноски
327 К. Pietkiewicz, Wielkie Księstwo Litewskie pod rządami Aleksandra Jagiellończyka. Studia nad dziejami państwa i społeczeństwa na przełomie XV i XVI wieku, Poznań 1995, s. 165-172.
328 Powyższe uwagi o próbach realizacji w XV i na pocz. XVI w. pozostają w ostrej sprzeczności z sądem na ten temat Jerzego Ochmańskiego, który pisał: od wprowadzenia na Litwie katolicyzmu aż po wiek XVI prawie nic nie słychać o tym, by Kościół katolicki na Litwie podejmował jakieś konkretne próby w kierunku objęcia swoimi wpływami czy to przez unię kościelną, czy przez ponowny chrzest, ludności ruskiej, której władcy litewscy pozostawili od początku zasadę wolnego wyboru wyznania. Por. J. Ochmański, Biskupstwo wileńskie w średniowieczu. Ustrój i uposażenie, Poznań 1972, s. 81.
329 p. Рарёе, Aleksander Jagiellończyk..., op. cit., s. 65-74.
330 Е. Turaeva-Cereteli, Elena Joannovna velikaja knjaginja litovskaja, russkaja, koroleva polskaja, Sankt Petersburg 1899, s. 268-280.
331 Supraslskaja rukopis..., op. cit.
332 O tym, że niegdyś znajdował się w Supraślu świadczy ostatni zapis dotyczący wizyty w klasztorze supraskim króla Zygmunta Augusta. Było to tak doniosłe wydarzenie w dziejach wspólnoty zakonnej, że postanowiono informację o tej wizycie wpisać do najważniejszej wówczas kroniki przechowywanej w klasztorze — Supraslskaja rukopis.
Перевод на русский (машинный)
Папа Римский не хотел признавать Иосифа Булгариновича в качестве находящегося в единстве с Католической Церковью.
Еще одним препятствием в осуществлении церковного союза стало участие правителя в делах избрания на польский престол. 17 июня 1501 г. умер польский король Ян Ольбрахт. Александр Ягеллончик был поглощен, поэтому во второй половине этого года, в поисках опоры в усадьбе на польском престоле. Необходимо было также завершить московскую войну328,
7 Ш 1503 г. начались мирные переговоры. Польские послы в Москву имели с собой письма царицы Елены, датированные Вильнюсом 2 и 1503 г. 28 III 1503 г. было подписано 6-летнее перемирие. На прощание посол Петр Мышковский воеводство обратил внимание на то, что папа не требовал от Елены халатности греческих обрядов, а только к подчинению. Он продолжал требовать безжалостного поведения Елены в греческом ордене, строительства для нее в замке церкви и назначения исключительно православного королевского двора. В письме к Елены Иван III под угрозой непрекращающейся войны приказал ей остаться при греческом ордене. 7 апреля 1503 г. польские и литовские послы покинули Москву329.
В том же 1503 г. на должность митрополита Киевского было назначено Иона II, прежнего архимандрита Вознесенского монастыря в Минске. Еще в 1 1503-1504 гг. Иона был только прихожанином и ожидал благословения патриарха. Предположительно, он был москвичем и происходил из Суздала. Некоторые историки даже указывали на тесные связи с ним, которые должны были приводить его к короле.327
не Иона на позиции чисто православного можно объяснить еще одной причиной, очень человеческой. Так, Иоанн до получения Минской архимандрии был женат, а позже овдовел. Его сын Семен Крива участвовал в Московской войне, где попал в плен. Однако 28 III 1503 г. н.э. не был освобожден из московской тюрьмы во время подписания 6-летнего перемирия. Еще в 1505 г. митрополит Киевский и всеянский Руськии обратился к Иогу.330.
Собственно, основная информация о митрополите Юзефе Булгариновиче исходит из Супрасльской среды, потому что она была взята из хранящейся (возможно, также здесь переработанной) Киевской хроники т. н.331. Именно это летопись говорит, что 30 V 1498 г. итальянец отец Александр назначил вторым митрополитом киевским епископом Смоленского. Было ли перечисление того же года 1498 г. о. Николая Раткевича в его Хронике Лауры Супрасской и назначение нового митрополита королём было делом только случая? Или вторая из дат 1500, совпадающая с переходом общины Я думаю, что это не было случайностью, а над началом Супрасского монастыря сильно повлияла позиция митрополита ЕС Юзефа Булгариновича. Традиция Союза была позже сильно затеряна. Однако следы ее можно увидеть в самых древних Супрасских памятниках.
Важным памятником, связанным с созданием Супрасского монастыря, был сам Супрасский летопись, который был аббревиатурой Новогрудского летописи Икиевского монастыря.332. Мы не знаем, когда рукопись была вывезена из Супрасля. Может быть, ее арендовал Мацей Стрыйковский, который посещал в Городке Александра Ходкевича (тот умер в 1579 году) и описывал, что два ценных летописи перешли на русский язык.
Сноски
327 К. Петкевич, Великое княжество Литовское при Александре Ягеллончике. Изучение истории государства и общества на рубеже XV и XVI веков, Познань 1995, с. 165-172.
328 Вышеупомянутые замечания о попытках реализации в XV и нач. XVI в. находятся в резком противоречии с судом по этому вопросу Ежи Охманского, который писал: от введения в Литве католицизма до XVI века почти ничего не слышно о том, чтобы Католическая Церковь в Литве предпринимала какие-то конкретные попытки охватить свое влияние, будь то через церковный союз или через повторное крещение, народное начало услия русского языка, правителя.
329 Рафрае, Александр Ягеллончик..., op. cit., с. 65-74.
330 2017-2019. Все права защищены. All rights reserved.
331 Супрасльская рукопись, op. cit.
332 О том, что когда-то он находился в Супрасле, свидетельствует последняя запись о посещении Супрасльского монастыря короля Сигизмунда Августа. Это было настолько знаменательное событие в истории монашеской общины, что было решено вписать информацию об этом визите в самую важную хронику, хранящуюся тогда в монастыре Супрасльскую рукопись.