Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 63, с. 116-117
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 116-117
Оригинал (по-польски)
Daniłowicz odkrywca. w bibliotece klasztoru supraskiego Latopisca Litwy i Kroniki Ruskiej, przepisanej w 1519 r. - jako pierwszy zwrócił uwagę na bliski związek między podawaną przez Macieja Stryjkowskiego wiedzą historyczną a przekazywanymi przez Latopisy supraskie faktami290,
Zamek w Gródku zaczęto budować w 1500 r. 14 VII 1500 r. w wielkiej bitwie nad Wiedroszą Litwini ponieśli ogromną klęskę291. Pewnie ta przegrana zadecydowała o budowie fortyfikacji w Gródku. Ale decyzja ta zbiegała się też w czasie z podpisaniem w Wilnie przez ówczesnego metropolitę Józefa Bułharynowicza 20 VIII 1500 r. aktu obediencji, mocą którego metropolita podporządkowywał Kościół grecki rzymskiej Stolicy Apostolskiej. Z kolei datę 1500, jako rok, w którym zaczęto budować monaster podaje najstarszy supraski Sinodik, zaprowadzony jeszcze przez pierwszego ihumena: v leto ot nacała miru 7008-go indikta 3-go, ot Rożdestva Christova 1500-go dozvolenem velmożnago p. Aleksandra Ivanovica Chodkevica nacał sezidatsja sej monastyr u ego otćinnoj puści bludovskoj, na krai reki Suprasly. Veroju i ljubovju, żelanem i trudom mnogogreśnago sujaśćennogo inoka ihumena Pafnutija, rodom iz Belska292,
Właśnie tam u schyłku XV i na początku XVI w. powołano do życia ośrodek kościelny, monastyczny o znaczeniu nie regionalnym, ale ogólnopaństwowym. Cechą szczególną tej niezwykle ważnej inwestycji był jej całkowicie nowy charakter. Monaster supraski nie kontynuował żadnej średniowiecznej instytucji kościelnej, wcześniej w tym miejscu nie było żadnego religijnego ośrodka kultowego, ani miejsca słynącego łaskami293, Supraśl nie
powtarza historii tak typowej dla innych monasterów, w których tradycja łączyła się z ośrodkami władzy politycznej i zarządu terytorialnego, bądź z miejscami cudownymi. Nie oznacza to, że tradycja klasztorna nie rozbudowała później tego wątku, dodając, że miejsce przy brzegu rzeki Supraśli w puszczy Błudowskiej wskazała najcenniejsza relikwia przechowywana w klasztorze — Cząstka Krzyża Świętego, którą umieszczono na drewnianym, specjalnie do tego celu zrobionym krzyżu, a ten puszczono rzeką, by wskazał miejsce, gdzie ma być założony klasztor. Opowieść ta sakralizowała puszczańskie uroczysko zwane Suchy Hrud w sposób szczególny, bo oto sam Chrystus objawił swą wolę i objął nad wspólnotą tam osiedlającą się swój boski patronat. Istotną kwestią była sprawa unii kościelnej i próby jej realizacji w 2 poł. XV i w pocz. XVI w. Realizowali ją wówczas bernardyni stawiający za cel nawracanie schizmatyków. Król Kazimierz Jagiellończyk dokument fundacyjny dla bernardynów w Wilnie wydał 30 IX 1469 r. Nadał im tereny przylegające do miasta ruskiego, w sąsiedztwie metropolitalnego soboru, co umożliwiało prowadzenie misji. Na granicy z miastem, aż do XIX w. istniał miejski mur obronny, choć miasto obwarowywano później, w 1503 r. Bernardyni sąsiadowali przez Wilenkę z Zarzeczem, również zamieszkałym przez Rusinów. W 1473 r. wracał przez Wilno z Moskwy legat papieski Bonumbro, który przywiózł indulgencje dla kaplicy św. Michała przy kościele bernardynów wileńskich294. Rok 1475 można uznać za początek działalności bernardynek. Był to niewątpliwie krok w kierunku wzmożenia działalności tego zakonu prowadzącego misję wśród Rusinów. Kaplica ta przeznaczona była niewątpliwie dla zakonnic bernardynek zwanych Zarzecznymi, które nie posiadały własnej świątyni i pokonywały rzekę po moście przez Wilenkę. Wywołało to reakcję metropolity całej Rusi Misaiła, który spotkał w Wilnie legata Bonumbro i wręczył mu pismo skierowane do papieża, o nieznanej treści, zawierające najprawdopodobniej akt obediencji. Powtórzył ten adres nie doczekawszy się odpowiedzi po raz drugi w 1476. Podpisali go archimandryci — Jona Glenza z Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, Makary
Сноски
290 Latopisiec Litwy i Kronika Ruska; I. Daniłowicz, Wiadomość o właściwych litewskich latopisach, [w:] M. Stryjkowski, Kronika polska, litewska, źmudzka i wszystkiej Rusi, Warszawa 1846, +. 1, s. 31-63; Z. Wojtkowiak, Maciej Stryjkowski — dziejopis Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kalendarium życia i działalności, Poznań 1990, s. 69; A. Rogow, Russko-polskie kulturnyje sujazi w epochu Vozroźdenja. Stryjkowski i jego Chronika, Moskwa 1966; J. Radziszewska, Maciej Stryjkowski, historyk, poeta epoki Odrodzenia, Katowice 1978; A. Mironowicz, Latopisy supraskie jako jedne ze źródeł „Kroniki polskiej” Macieja Stryjkowskiego, „Studia polsko-litewsko-białoruskie”, Warszawa 1988, s. 23-32.
291 p, Рарёе, s. 30-41; M. M. Krom, Meś Rus'ju a Litvoj. Zapadnorusskie żemli о sisteme russko-litovskich otnośenii konca XV - регио) тей XVI v., Moskva 1995.
292 KN, Dalmatov, Suprasl'skij blagoveśćenskij monastyr", St. Petersburg 1892, s. 7-8.
293 Już dawniej doszukiwano się wcześniejszej kultowej przeszłości miejsca, gdzie złokalizowano klasztor. Bratanek właściciela majątku Supraśl i Pałaców Opatów — Konstantego Zacherta w liście do Józefiny Zachert, datowanym w Berlinie 31 XII 1882 r. pisał: Zaznajomiłem się dziś z profesorem Bastian, sławnym badaczem starożytności, miałem z nim dość długą konferencję, w jego prywatnej kancelarii w muzeum, był nawet tak grzeczny, że mi dał pozwolenie do poszukiwań między starożytnemi zabytkami Litwinów i Słowian,... Wasze supraślskie mieszkanie stoi na klasycznym gruncie. Przed zbudowaniem klasztoru musiała tam być siedziba Kriwe-Krewejtos, arcykapłana pogańskiego, z których podług Narbutta miał być niejaki Gentowt, zmarły w XV wieku. W papierze też, na którym jest pisana sławna „Supraślska rukopis”, przechowującym się teraz w Petersburgu jest znak wodny, laska arcykapłańska pogańska, na około której wąż się wije, opierająca się na głowie żubra. Więc to był z pyłu odwiecznego wyszukany herb Supraśla. (Odpis listu w zbiorach autora).
294 С. Halentanka, Da pitanija ab pachodzeni paslanija papie Sikstu TV 1476, referat wygłoszony na sesji naukowej 28-29 XI 1996 r. w Toruniu — „400-lecie zawarcia unii brzeskiej 1596-1996”; Kaplica Świętomichalska, usytuowana w narożu południowo-wschodnim kościoła bernardynów istnieje dotąd.
Перевод на русский (машинный)
Данилович первооткрыватель. в библиотеке монастыря Супрасльского летописца Литвы и русской хроники, написанной в 1519 г., первым обратил внимание на тесную связь между историческими знаниями, которые давал Мацей Стрыйковский, и фактами, передаваемыми Супрасльскими летописями.290,
Замок в Градке начали строить в 1500 году 14 июля 1500 года в большой битве при Ведроше литовцы потерпели огромное поражение.291. Вероятно, это поражение решило строительство укреплений в Городке. Но это решение совпало также во время подписания в Вильнюсе тогдашним митрополитом Юзефом Булгариновичем 20 августа 1500 года акта посвящения, властью которого митрополит подчинял греческую Церковь апостольской столицы. В свою очередь, дата 1500 года, как год начала строительства монастыря, указывает старейший монастырь. Верой и любовью, желатином и трудом многообразного инока игумена Пафнутия, родам и из Бельска292,
Именно там в конце XV и начале XVI в. был создан церковный центр, монашеский, имеющий не региональное, а общегосударственное значение. Особенной особенностью этой чрезвычайно важной инвестиции был ее совершенно новый характер. Супрасский монастырь не продолжал ни одного средневекового церковного учреждения, ранее на этом месте не было религиозного культового центра, ни места, славящегося благодатью.293, не сутулится
повторяет историю, типичную для других монастырей, в которых традиция соединялась с центрами политической власти и территориального управления или с чудесными местами. Это не означает, что традиция монастыря не расширила эту тему позже, добавив, что место у берега реки Супрасли в Пустыне Бладовской указало наиболее ценную реликвию, хранящуюся в монастыре частицу Креста Святого. Важным вопросом был вопрос церковного союза и попытки его реализации во 2 пол. XV и в начале XVI века. Реализовали его бернардинцы, ставившие целью превращение раскольников. Король Казимеж Вильгельм Виленский дал бернардинам 30 сентября 1469 года. Он дал им прилегающие территории к русскому городу, в соседстве с митрополией.294. 1475 год можно считать началом бернардского содержания. Это был, несомненно, шаг в сторону усиления деятельности этого ордена, проводящего миссию среди русинов. Эта часовня, несомненно, предназначалась для монахинь, называемых бернардскими, которые не имели собственного храма и пересекли реку по мосту через Вильню. Это вызвало реакцию митрополита всей Руси Мисаила, который встретился в Вильно на Потопе.
Сноски
290 Литовский летописец и Русская хроника; И. Данилович, Новости о соответствующих литовских летописях, [в:] М. Стройковский, Литовская хроника, Жмудская и вся Россия, Варшава 1846, + 1, стр 31-63; З. Войтковяк, Мацей Стрийковский история Великого Княжества Литовского. Календарь 23-32.
291 С. 30 41; М. М. Кром, М. Русю и Литвой. Западнороссийское ремесло о системе русско-литовских выступлений конца XV эпохи XVI в., Москва 1995.
292 К.Н., Далматов, Супрасльский Благовестенский монастырь», Санкт-Петербург, 1892, с. 7-8.
293 Жилой комплекс монастыря был построен в старинном стиле. Племянник владельца имения Супрасль и дворцов Абатов Константин Захерт в письме к Жозефине Закерт, датированном 31 декабря 1882 г., писал: «Сегодня я познакомился с профессором Бастианом, известным исследователем древности, у меня была с ним довольно длительная конференция, в его частной галерее даже была моя экскурсия. На бумаге, на которой также написана знаменитая «Супрасльская рукопись», хранящаяся сейчас в Санкт-Петербурге, есть водяной знак, посох первосвященника языческий, на котором над головой зубра змея витает. Так что это был извечный исконный герб Супрасля. (Описание письма в коллекциях автора).
294 С. Галантанка, Da pitanija ab pachodanija papalislanija papa Sikstu TV 1476, доклад на научной сессии 28-29 ноября 1996 г. в Торуни «400-летие Брестской унии 1596-1996»; часовня Святомичалска, расположенная в юго-восточном углу костела бернардинов, существует до сих пор.