Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 59, с. 108-109

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 59 из 338

С. 108-109

Оригинал (по-польски)

posesor, pewnie jeszcze dziad Aleksandra Chodkiewicza — Chodka Juriewicz mógł negować uposażenie kościelne, co wyjaśniałoby potrzebę potwierdzenia dokumentu funduszowego katolickiej parafii choroszczańskiej. Potwierdzenie bpa wileńskiego zbiegło się w czasie z oblatą w 1456 r. w metryce książąt mazowieckich samego nadania, widocznie Piotr z Gumowa, o ile jeszcze wówczas żył, bądź jego potomkowie chcieli poprzez oblatę zabezpieczyć swe prawa do Puszczy Choroszczy. Lata więc 1456-1459 to czas, W którym w posiadanie majętności Choroszcz wszedł Chodko Juriewicz protoplasta całego rodu?”9,

Przeczyłby temu jednak fakt, że dokument kościoła w Choroszczy był w ogóle najstarszym aktem prawnym przechowywanym w 1614 r. w archiwum chodkiewiczowskim, a wszystkie inne datowane były po odzyskaniu przez Aleksandra Chodkiewicza wolności z jasyru. Najwidoczniej bowiem 1 X 1482 r. Tatarzy zniszczyli w zdobytym Kijowie również archiwum chodkiewiczowskie. Oznaczałoby to, że aktu fundacji kościoła choroszczańskiego w tym archiwum nie było, a trafił dopiero do rąk uwolnionego Aleksan-

W opisanych granicach mieścił się jednak też klucz Fasty, prawdopodobnie stanowiący dział dóbr białostockich, przejęty przez króla ok. 1462 r., i do tej właśnie części mogło się odnosić stwierdzenie, że była to własność jeszcze dziada Aleksandra Chodkiewicza.

Fasty pewnie stanowiły pierwotnie część dóbr białostockich, ongiś, przed 1450 r. nadanych Raczce Tabutowiczowi, bowiem bezpośrednio graniczyły z rzeką Białą, a nadanie puszczy Białystok dotyczyło niechybnie terenu objętego dopływami tej rzeki265. Mógł to być dział dóbr białostockich należący do jednego z 4 synów Raczki Tabutowicza — Jana, zabitego w bratobójczej walce przez Mikołaja, (Michnę) z Białegostoku przed 1462 r. Według przekazu dokumentu z 1498 r. część dóbr przypadającą na Jana Raczkowicza, jako zabitego przez brata, wziął król Kazimierz J agiellończyk, a więc wziął także jego część nad Białą. Śmierć Jana Raczkowicza miała miejsce przed 1462 r. Pewnie wówczas król Kazimierz nadał część odzyskanych dóbr Chodkowi Juriewiczowi. Z faktu, że dokumentu nadawczego na263264

Fasty nie znajdujemy w sumariuszu archiwum chodkiewiczowskiego z 1614 r. możemy wnioskować, że w ręce Chodkiewiczów Fasty trafiły przed 1482 r.

Fasty zostały nadane mnichom z Supraśla przez Aleksandra Chodkiewicza, jak twierdził w 1518 r. ihumen Antoni wraz z Choroszczą przed 17 laty. Jednak w dokumencie Zygmunta I z 17 VII 1507 r. wystawionym w Wilnie, którym król potwierdził donację, nie wymieniono Fast. Może było to oczywistością, choć drobiazgowo w tym samym akcie wyliczono służby topileckie. 4 XII 1514 r. klasztor supraski podpisał ugodę wynikłą ze sporu o pograniczne łąki: Monastyr supraski pokupił był łąki u ludzi królewskich do starostwa bielskiego należących, przy granicach białostockich sytuowane, a Michnowicz Raczkowicz tym czasem, na też same łąki otrzymał dla siebie u króla przywilej i gdy za te łąki wracał pieniądze klasztorowi, nie chcąc je violenter odbierać, Jonasz archimandryta onych nie ustąpił. Michnowicz afrontując zabronił drogi przez Białystok, tak klasztorowi, jako i poddanym klasztornym. Czym archimandryta Jonasz z klasztorem będąc przymuszony, przyjął pieniądze za łąki od Michnowicza, a łąk опети ustąpił. Który też wzajemnnie przez przyjacielską kombinację, wiecznemi czasy pozwolił wolną mieć drogę przez Białystok, tak klasztorowi, jako i poddanym klasztornym I na to dał prawo wieczyste?8?. Wynika z tego, że pierwotnie klasztorne grunty nie sięgały granic białostockich, oddzielał je od nich pas łąk nadrzecznych, wciąż należących do włości hospodarskiej, w przeszłości przed 1462 r. teren działu Jana Raczkowicza, przejęty na rzecz wielkiego księcia. Najwidoczniej granica nadania Fast dla Chodkiewiczów nie objęła całego obszaru po Janie, a poprowadzono ją wzdłuż biegu rzeki Białystok. Również ze skargi bliżej nieznanych poddanych zamku suraskiego (bojarów Fastów?) na klasztor supraski w 1518 r. dowiadujemy się, że zakonnicy otnjali i k svoemu dvoru cerkovnomu k Chorośći i privernuli i nasoj zemli dvorcy paśnju sobe ogradili podle Belostoku i Suprasli reki. Najwidoczniej gdzieś ok. 1462 r., a może wcześniej za Jana Raczkowicza na części dóbr białostockich przejętych przez króla osadzono bojarów — Fastów, to na miejscu ich dworu urządzono pola klasztornego folwarku fastowskiego. Pewne wątpliwości budzi fakt, że podstawowym źródłem, na podstawie którego można wysnuwać powyższe przypuszczenie było zeznanie sądowe ihumena Antoniego z 1518 r. Źródła klasztorne i historiografia monasteru nie znają ihumena o takim imieniu. Jako czwarty przełożony wspólnoty zakonnej uznawany był Sergiusz Kimbar, a nie Antoni, który może być tą samą osobą, jeśli uznać, że było to imię zakonne Kimbara. Sprawa wymaga dalszych ustaleń.

282 Arch. sb., t. IX, s. 32.

Сноски

263 W Pominniku monasteru supraskiego ród Chodki Juriewicza nazwano fundatorem monasteru — Arch. sb., t. IX, s. 456; A. Boniecki, Poczet, s. 20-21.

264 АР Kraków, АМСЬ, nr 35, s. 1-8; Prawa i przywileje miasta i dóbr ziemskich Zabłudów, nr 14, s. 85-86.

265 Być może na części Jana Raczkowicza powstały później dobra Chwasty (Fasty), obejmujące wsie Bacieczki, Łyski, Porosły, Krupniki, gdyż wcinają się one trochę w dobra Białystok i leżą nad tą rzeczką, stanowiącą raczej oś dóbr niż ich granicę — pisał J. Wiśniewski, Początki Białegostoku, s. 17.

Перевод на русский (машинный)

Посещающий, наверное, еще дед Александра Ходьбы Ходьбы Юрьевича мог отрицать церковное содержание, что объяснило бы необходимость подтверждения документа фонда католического хорошанского прихода. Подтверждение виленского епископа совпало во времени с лета 1456 года в метрике князей мазовецких самой передачи, видимо, Петр из Гумова.

Однако он бы отрицал тот факт, что документ церкви в Хороше был вообще старейшим правовым актом, хранящимся в 1614 году в Архипелаге Ходкевича, а все остальные датированы после того, как Александр Ходкевич восстановил свободу из ясира. Очевидно, что 1 Х 1482 года татары уничтожили в захваченном Киеве также и Архипелаг Ходкевича. Но это не означало бы, что этот фонд освободил бы этот акт.

Однако в описанных границах находился и ключ Фасты, вероятно, являвшийся разделом белостокских владений, захваченный королем около 1462 года, и именно эта часть могла относиться к заявлению, что это была собственность еще деда Александра Ходкевича.

Фасты, вероятно, первоначально были частью белостокских владений, когда-то, до 1450 года, были даны Раче Табутовичу, так как они непосредственно граничили с рекой Бяла, а дар Белостока касался территории, покрытой притоками этой реки.265. Это мог быть раздел имущества, принадлежавший одному из 4 сыновей Рачки Табутовича Иоанну, убитому в братоубийственной борьбе Николаем, (Михна) из Белостока до 1462 года. Согласно документам 1498 года часть имущества, принадлежащего Яну Рачковичу, как убитого братом, король Казимир Й. взял на себя часть его над Бялейкой.263264

Фасты мы не находим в сумариуме архива Нокевича с 1614 года, можно сделать вывод, что в руки Ходкевичей Фасты попали до 1482 года.

Фасты были даны монахам из Супрасла Александром Ходкевичем, как утверждал в 1518 году игумен Антоний вместе с Хоростки 17 лет назад. Однако в документе Монастыря от 17 июля 1507 года, который король подтвердил дарение, это не было упомянуто. Может быть, это было очевидно, хотя тщательно в том же акте перечислены службы у топиле Михнович афронтируя запретил дороги через Белосток, как для монастыря, так и для подданных монастыря. Чем владел архимандрит Иона с монастырем, будучи принужденным, принял деньги за луга от Михновича, а луг опяти уступил? Который тоже благодаря дружеской комбинации, вечным временам позволил свободно пройти дорогу через Белосток, как и монастырь. Видимо, граница придания Фаст для Ходкевичей раньше не охватила всю территорию после Яна, а была проведена вдоль реки Белосток. Кроме того, по жалобе неизвестных подданных сураского замка (бояров Фастов?) на Супраский монастырь в 1518 году мы узнаем, что монахи отныне и к своему двору из паверны и придворным монахам. Некоторое сомнение вызывает тот факт, что основным источником, на основании которого можно сделать это предположение, были судебные показания игумена Антония 1518 года. Монастырские источники и историография монастыря не знают игумена с таким именем. Как четвертый настоятель монашеской общины считался Сергий Кимбар, а не Антоний, который может быть тем же человеком, если считать, что это было монашеское имя Кимбар.

282 Арх. сб., том IX, с. 32.

Сноски

263 В «Памяти Супрасского монастыря» род Ходки Юрьевича назван основателем монастыря Arch. sb., том IX, стр. 456; А. Бонецкий, Почет, стр. 20-21.

264 АР Краков,, No 35, с. 1-8; Права и привилегии городов и земельных ценностей Заблуда, No 14, с. 85-86.

265 Возможно, на части Яна Рачковича возникли позже хорошие сорняки (Fasty), охватывающие деревни Батецки, Лыски, Порослы, Крупники, потому что они врезаются немного в хорошие Белосток и лежат над этой рекой, которая представляет собой скорее ось благ, чем их границу, писал Ю. Вишневский, Начало Белостока, стр. 17.