Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 52, с. 96, вклейка V

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 52 из 338

С. 96, вклейка V

Оригинал (по-польски)

ufundował w Tykocinie klasztor bernardynów. Tykocińska fundacja była równoczesna ze sprawowaniem przez Marcina Gasztołda urzędu woj. kijowskiego (na urzędzie tym był do lata 1480 r.), nie było to bez znaczenia wobec faktu, że bernardyni na Litwie i Rusi w tym czasie prowadzili akcję nawracania na rzymski katolicyzm.

Już w 1468 r. Kazimierz Jagiellończyk zwracał się do papieża Pawła II z prośbą o założenie za zgodą wikariusza generalnego cismontańskiego, jak również bpa ordynariusza 5 domów klasztornych zakonu minorytów od obserwy (bernardynów) w Koronie i tyluż w WKL oraz na Rusi wraz z kościołami i cmentarzami, które powstać miały z ofiar wiernych. Upraszał też papieża o uprzywilejowanie i udzielenie łask, podnosząc przykładne życie tychże braci i gorliwe głoszenie słowa bożego na Litwie i Rusi wśród heretyków i schizmatyków. Papież zezwolił królowi na tę fundację 23 VII 1468 r., a już tego samego dnia innym listem zwracał się do opata mogilskiego Piotra Hirszberga z Brzegu, któremu zalecał wykonanie zarządzenia, którym załatwiał przychylnie prośbę króla Kazimierza Jagiellończyka dotyczącą fundacji 5 domów bernardyńskich w Koronie i 5 na Litwie i Rusi. 30 IX 1469 r. Kazimierz Jagiellończyk dokonał fundacji bernardynów w Wilnie. 4 IV 1471 r. marszałek hospodarski Stanisław Szandziwojowicz fundował bernardynów w Kownie241.

Pierwszym przełożonym konwentu tykocińskiego, jego twórcą i jednocześnie prowincjałem polskiej prowincji bernardyńskiej został Marian (Jan) z Jeziorka, postać bardzo wybitna. To jego pomysłem była misja wschodnia bernardynów, mająca na celu nawracanie na katolicyzm prawosławnych Rusinów i Wołochów, jeszcze nie schrystianizowanych Litwinów i Tatarów-muzułmanów. Marian z Jeziorka często odwiedzał Włochy podczas wyjazdów na kapituły generalne i wyjednał wówczas u papieży Sykstusa IV i Innocentego VIII rozległe przywileje dla bernardynów polskich, takie jakie ten zakon posiadał w Ziemi Świętej i Bośni 242,

Fundacja tykocińska zawdzięczała zatwierdzenie Marianowi z Jeziorka. Dokonał tego papież Sykstus IV, który bullą z dnia 8 II 1480 r. pozwolił Marcinowi Gasztołdowi dokonać erekcji klasztoru bernardyńskiego 243,

Gasztołd woj. kijowski, a potem trocki i jego żony, kniaziówny Holszańskie — pierwsza nieznana z imienia, a druga Anna — byli fundatorami klasztoru bernardynów w Tykocinie pod wezwaniem Nawiedzenia NMP. Funda-

Tablica V. Nagrobek Zygmunta Augusta na Wawelu, Santi Gucci; fragment renesansowego kafla z Knyszyna; dworskie grunty przy ul. Białostockiej na mapie z 1862 r.

Сноски

241 KDKW, nr 258, 259, s. 296-299, 303-306

242 Н. Е. Wyczawski, Marian (Jan) z Jeziorka, PSB, t. 20, s. 11-12.

243 Bulla Sykstusa IV zachowała się do naszych czasów. Obecnie jest przechowywana w AGAD Warszawa, Zb. dok. perg., nr 8932.

Перевод на русский (машинный)

основал в Тыкоцине бернардинский монастырь. тыкоцинскийй фонд был одновременно с занятием Мартином Гаштольдом должности Киевского воеводства (на этом посту он находился до лета 1480 г.), это не было бессмысленным, учитывая тот факт, что бернардинцы в Литве и Руси в то время вели акцию обращения в римский католицизм.

Уже в 1468 году Казимир Ягеллончик обращался к папе Павлу II с просьбой об учреждении с согласия генерального викария Цисмонтского, а также епископа 5 монашеских домов ордена миноритов от обсервы (бернардинов) в Короне и столько же в ВКЛ, а на Руси вместе с храмами и кладбищами, которые должны были возникнуть из жертв верных. Папа разрешил королю 23 июля 1468 г., а уже в тот же день другим письмом обращался к можильскому аббату Петру Гиршбергу из Бжега, которому рекомендовал выполнить распоряжение, которым благосклонно управлял король Казимир Ягеллончик по поводу фонда 5 домов Бернарды в Короне и 5 в Литве и Руси.241.

Первым настоятелем Тыкоцинского конвента, его создателем и одновременно генеральским провинциалом польской бернардинской провинции был Мариан (Ян) из Озерка, фигура очень выдающаяся. Это была его восточная миссия бернардинов, целью которой было обращение в католичество православных русинов и волхвов, еще не христианизированных католиков и татар из Италии.242,

тыкоцинскийй фонд получил одобрение Мариана из Озерка. Это сделал папа Сикст IV, который буллой от 8 февраля 1480 г. позволил Мартину Гастольду совершить эрекцию бернардинского монастыря243,

Гаштадт Киевского воеводства, а затем Троцкий и его жены, князей Гольшанских первая неизвестная по имени, а вторая Анна были основателями монастыря бернардинов в Тыкочине под названием Посещение НМП Фунда-

Вклейка V. Надгробие Сигизмунда Августа на Вавеле, работа Санти Гуччи; фрагмент ренессансного изразца из Кнышина; земли резиденции при Белостокской улице на карте 1862 года.

Сноски

241 КДКВ, No 258, 259, с. 296-299, 303-306

242 Н. Е. Вычавский, Мариан (Ян) из Озерка, PSB, т. 20, с. 11-12.

243 Булла Сикста IV сохранилась до наших дней. В настоящее время хранится в AGAD Warszawa, Zb. dok. perg., No 8932.