Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 48, с. 88-89

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 48 из 338

С. 88-89

Оригинал (по-польски)

ostatniej rzeki rozgraniczenie wcale nie wspominało). Jedyną poprawną lokalizacją Popielowego Siedliska jest Złotoria 221,

Iwan Łuczynic, który relacjonował Aleksandrowi Chodkiewiczowi w 1536 r. zeznania świadków doniósł: To est peći smoljany. Vskazali mi też osoćniki peći smoljany, śto v puści Belskoj smoleny... Cetvertaja peć na rece Borsukovce, meścanin lomzżenskij staryj Palikovskij derżal i lucinu k toj peći bral po reku Narov, a po Suprjaslu; on też v toj puści podle Narvy i Suprasly i mast robil, i k Narvi i Suprasle rece i К beregu jak smolu, tak tot mast vozil. I teper taja doroga znati, kudy mast vożon К Narvi, zovut jej Palikovskogo doroga. I perevoz na tojże rece Narvi także zovut Palikovskogo i syn jego tepereśnij Palikovskij to pametajet dej, i valcyś i pobereżnoe do Belska nośival222. Trwałość sytemu gospodarowania jest, jak się okazuje, ogromna. Fakt, że Mazowszanin Polikowski (poprawnie Polkowski) jeszcze w 1536 r. kontynuował wyrabianie popiołu, smoły i masztów w tej części puszczy jest dowodem na to, że obszar ten niegdyś należał do Mazowsza.

W 1557 r. star. bartny i gajewnik knyszyński twierdził, że: poddany Popielewicz z sioła Złotoryi starostwa tykocińskiego dawał miodu pół rączki, ale tego roku nie dał i nie daje, dlatego iż ta barć i dań do Tykocina odjęta223, Pośrednio poświadczają fakt, że Popielowe Siedlisko to Złotoria, nazwy ostępów puszczańskich sąsiadujących z Borsukówką. Las Popielewski, którego jest wł. 14, które JKM raczył rozkazać w pokoju zostawić dla drew — tak podawał inwentarz starostwa knyszyńskiego z 1561 r. W innym miejscu pisze się tam o ostępie Popielewo: na rzece Kobylance, przy ostupie, który zowią Zwierzyniec Popielów chciałby [dzierżawca Piotr Chwalczewski -J.M.] zbudować staw, który powiada, musiałby kosztować kop 100. A na ty rzeczy potrzeba jest nauki KJM224, Nieco wcześniej Revizja puść i perechodov zverinnych v byvśem Velikom Knjażestve Litovskom, s prisovokupleniem gramot i privilegij na vchody о puści i na zemli, sostavlennaja starostoju mstibogovskim С. В. Volovicem v 1559 godu, opisywała tak: Ostup Popelev, kotoryj ućynen na Zverinec JKM. Kotoryj ostup tyje sela vyśe opisanye novo posażenye krugom oseli...: Chraboly, Borsukovka, Kozopatry, Ruda a Kobylanka225. Droga Polkowskiego (vel Polikowskiego) wiodła z puszczańskiego

ostępu Popielewo do miejsca, gdzie łączyły się ze sobą Supraśl i Narew, tam w pocz. XVI w. funkcjonował przewóz i znajdowała się najprawdopodobniej osada, w której zamieszkiwali kupcy i przetwórcy drzewni, czyli Popielowe Siedlisko. Dokładnie w tym miejscu usytuowana jest dziś wieś Złotoria. Kronikarz krzyżacki Wigand z Marburga pisał o księciu Januszu I: Dux Masoviae volens dilitare terminos suos contra ordinem novam, erezit domum vulgaliter Sloterie dictam ad ripam Are. Bez wątpienia mowa tu o Złotorii nad Narwią. Musiało to nastąpić w momencie, gdy Krzyżacy wzięli w zastaw ziemię wiską z powiatem goniądzkim, a powiat tykociński pozostał przy Mazowszanach (od 2 XII 1382 r.). Kontrolowanie przez Krzyżaków połączonych szlaków wodnych: Pisy, Narwi, Biebrzy, Netty, Brzozówki powodowało, że Mazowszanie musieli zbudować zamek analogiczny do Metenburga (Dolistowa). Wybór padł na Popielowe Siedlisko, późniejszą Złotorię położoną na wprost ujścia do Narwi rzeki Supraśli. Sytuacja terenowa Złotorii do złudzenia przypominała lokalizację Metenburga (usytuowanie na nadrzecznej skarpie, na wprost miejsca, gdzie do większej rzeki uchodził mniejszy dopływ). Zresztą zamek ten miał zabezpieczać przed wyprawami krzyżackimi właśnie z Metenburga — poprzez Biebrzę, Brzozówkę, Czarną Sokołdę i Supraśl. Krzyżacy zniszczyli w 1394 r. zamek złotoryjski. Wigand w swej Kronice zapisał: Mistrz więc postał hrabiego Rudolfa, komandora z Balgi, brata Walroder komandora w R[h]ein z wielkim ludem, którzy w zapalczywości swojej Polaków wypędzili z zamku i ogniem go zniszczyli aż do gruntu. Jan książę mazowiecki też tam pojmany został, którego prowadzą aż do rzeki Nare i za poprzedniczą naradą za rękojmią go puszczają. I powyższa budowa została zniszczona. Potem mistrz wezwał do siebie rzeczonego książęcia, aby mu się bez odwłoki przedstawił i tak powrócili, zostawując Polaków w smutku226. Budowa zamku w Złotorii wynikała227

Сноски

221 MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV. 307; AGAD Warszawa, Varia, nr 11.

222 Arch. sb.,t. I, s. 14-18. Por. rekonstrukcję przebiegu Drogi Polikowskiego opierając się na materiałach historycznych i miejscowej tradycji opracował E. Popławski, Materiały do historii parafii dobrzyniewskiej, mapy 10-12.

223 W, Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 253.

224 w, Chomętowski, op. cit., s. 263-266.

225 Revizja puść, s. 34.

226 Wigand z Marburga, Kronika, s. 347-355 i Die Chronik Wigands von Marburg, s. 653-654; J. Długosz, Roczniki czyli Kroniki sławego Królestwa Polskiego, ks. IX (1370–1405), Warszawa 1981, s. 268-269: Książę Mazowsza Janusz zbudował w dorzeczu Narwi, na terenie swego księstwa, nowy gród, który nazwał Złotorią. Ale kiedy dla jego ukończenia i szybciej i lepiej wykonano roboty, przybył tam osobiście ze swymi rycerzami, nie spodziewając się zadnych wrogich zasadzek. Nagle nadchodzą wysłani przez mistrza pruskiego Konrada von Jungingen komtur Balgi hrabia Rudolf i komiur Rynu Walroder

227 licznym ludem i atakują zarówno rycerzy księcia Janusza i samego księcia, jak i ludzi pracujących przy budowie grodu. Przejmują w swoje władanie budowany z drzewa gród, który jeszcze nie był ukończony, i palą wszystkie jego obwarowania. A księciu mazowieckiemu Januszowi po wsadzeniu go na kobyłę, wiążą stopy pod brzuchem kobyły, chociaż natarczywie domagał się, żeby mu wyznaczono termin stawienia się, z innymi rycerzami mazowieckimi, których podobnie związano. Przyprowadzili go przed oblicze mistrza pruskiego Konrada von Jungingen. Nie cofnęli się przed nierozważnym i niegodziwym znie-ważeniem książęcej krwi, prawnuka swojego dostojnego dobrodzieja Konrada. Mało im było przyłączenia ziemi chełmińskiej i pruskiej oraz bezprawnego, bolesnego zagarnięcia siłą zeemi pomorskiej. Chcieliby byli na tereny Mazowsza rozciągnąć swą władzę i panowanie. Król prosił Władysław, dowiedziawszy się o wzięciu do niewoli księcia Janusza, wysławszy postów do mistrza Prus z zażaleniem na pogwałcenie wiecznego przymierza, uzyskał natychmiast jego zwolnienie. I chociaż król poczuł się do żywego dotknięty wzięciem do niewoli księcia Janusza, to jednak powstrzymał się od wojny, której wielu pragnęło z powodu tak bardzo wielkiej krzywdy oraz pogwałcenia przymierza i dla ukrócenia pruskiej pychy. Opis zajęcia i zniszczenia Złotorii powtórzył Długosz za Kroniką Wiganda z Marburga. Informacje o sposobie uprowadzenia księcia pochodzą z zeznań świadków w procesie polsko-krzyżackim w 1422 r. — Lites ас res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferrorum, ed. altera, t. II. Posnaniae 1890, s. 249 i 294, a także ze skargi polskiej przeciw Krzyżakom na soborze w Konstancji — Codex epistolaris Vitoldi magni ducis Lithuaniae 1376-1430, wyd. A. Prochaska, Cracoviae 1882, s. 1015. Wigand i Posilge piszą o tych wypadkach pod 1393 r. - Scriptores Rerum Prussicarum, t. IT, s. 653, t. III, s. 187.

Перевод на русский (машинный)

в последней реке разграничения вообще не упоминалось). Единственное правильное место обитания Пепельного поселка221,

Иван Лучник, который в 1536 году рассказал Александру Ходкевичу о показаниях свидетелей: «Это est peći smolijany». Мне также указали korcinki peci poštiny, sto v пущу belskoj smoleny... Cetvertaja peć на rece Borsukovce, miescanin lomžski klijkov И перевоз на ту же руку Нарви также извят Паликовского и сын его, теперь Паликовский, помяни его, и вальсиш и побережье в Бельск носил222. Долговечность системы управления, как оказывается, огромна. Тот факт, что Мазовшан Поликовский (правильно Польковский) еще в 1536 году продолжал производить пепел, смолу и мачты в этой части леса, является доказательством того, что эта область когда-то принадлежала Мазовии.

В 1557 г. стар. бартный и гаевник Кнышинский утверждал, что: подданный Попелевича староста Тыкочинского давал мед по полручки, но в этом году не дал и не дает, потому что барт и блюда к Тыкоцину отняли.223, Косвенно подтверждают тот факт, что Popelowe Siedliśko это Златоуст, названия пустынь, прилегающих к Борсуковке. Popielowski лес, который является ил. 14, которые JKM сказал оставить в комнате для дерева так давали инвентарь старосты Кнышинского с 1561 года. В другом месте пишутся о Kopiepele:224, Немного раньше Обзор выпуска и перечисления звериных в бывшем Великом Княжестве Литовском, с призовокуплением грамоты и привилегий на входы и на землю, sovallennaja старосты мстибогов С. Вольовиком в 1559 году так описывал Одессу:225. Путь Полковского (Vel Polikowskiego) вел из Пущанского

Попелёво к месту, где были связаны между собой Супрасль и Нарев. В XVI в. работал транспорт и находился, скорее всего, поселок, в котором проживали торговцы и переработчики дерева, то есть Попелевское поселение. Именно в этом месте сегодня находится деревня Золочница. Крестоносец Виганд из Марбурга писал о нём термин. Контроль крестоносцами связанных водных путей: Пизы, Нарева, Бебржи, Нетты, Бжозовки вызывало то, что Мазовцы должны были построить замок, аналогичный Метенбургу (Долистову). Выбор пал на Попелёвое поселение, позднее Златоустую местность, расположенную прямо в устье реки Нарева Супрасли. Местная ситуация напоминает о месте Златоуста. Виганд в своей хронике записал: «Мастер посадил графа Рудольфа, коммандера из Бальги, брата Вальродера коммандора в R[h]ein с большим народом, которые в ярости своих поляков выгнали его из замка и огнём уничтожили до основания. Иоанн князь Мазовецкий был там пленен, которого ведут к реке Наре и за ним последуют.226. Строительство Златоустовского замка227

Сноски

221 MN Краков, Bibl. Chart., No IV. 307; AGAD Варшава, Вария, No 11.

222 Арх. сб., том I, стр. 14-18. Ср. реконструкцию хода Поликовского пути, опираясь на исторические материалы и местную традицию, разработал Е. Поплавский, Материалы для истории Добриневского прихода, карты 10-12.

223 С. 253; Материалы для истории.

224 М.: Просвещение, 2002.

225 Отзыв, с. 34.

226 Виганд из Марбурга, Хроника, стр. 347-355 и Die Chronik Wigands von Marburg, стр. 653-654; Й. Длугош, Годовщины, или Хроники славного Царства Польского, кн. IX (1370-1405), Варшава 1981, стр. 268-269: Князь Мазовии Януш построил в бассейне Нарева, на территории своего королевства новый грод.

227 многочисленными людьми и нападают как рыцари князя Януша, так и люди, работавшие на строительстве города. Они берут в свое владение незаконченное дерево, а сжигают все его укрепления. А мазовецкого князя Януша после того, как посадили его на кобылу, завязывают ноги под животом у кобылы, хотя он настойчиво требовал, чтобы он это сделал. Они хотели бы быть на территории Мазовии, чтобы продлить свою власть и господство. Король просил Владислава, узнав о взятии в плен князя Януша, возвысил посты к мастеру Пруссии с сожалением о нарушении вечного завета, получил немедленно его освобождение. И хотя король почувствовал себя живым, затронутым пленением князя Януша, это сильно удержало его от войны. 249 и 294, а также из польской жалобы на крестоносцев на соборе в Констанце Codex epistolaris Vitoldi magni ducis Lithuaniae 1376-1430, изд. A. Prachaska, Cracoviae 1882, стр. 1015. Wigand и Posilge пишут об этих случаях под 1393 г. - Scriptores tomrum III Pruss.