Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 47, с. 86-87

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 47 из 338

С. 86-87

Оригинал (по-польски)

jest uczyniona. Przy której utrzymujemy na zawsze najjaśniejszego syna naszego.

Wskutek groźby pospolitego ruszenia szlachty ziemi bielskiej przeciwko Stanisławowi Radziwiłłowi doszło do przejęcia dworu w Knyszynie przez wyznaczonego przez Bonę dzierżawcę królewskiego — Aleksandra Chodkiewicza. Ten 30 XII 1533 r. przemieszkiwał w dworze knyszyńskim, skąd wystawił dokument dla zakonników z Supraśla215. 1-4 XI 1536 r. nastąpiło ostateczne odgraniczenie dóbr goniądzkich od knyszyńskich 23. Granica odtąd biegła od Prus, gdzie usypano dwa kopce przez środek Kamiennego Lochu, przez las do Szelistowskiej Bieli i stąd do rzeki Solistówki, tą rzeką do stawu i przez wieś Szelistówkę (dziś Źrobki), dalej rzeką Solistówką przez jez. Dręstwo i rzeką Jegrznią do Biebrzy, dalej wzdłuż rzeki Nereśli 217.

Odebranie części dóbr radziwiłłowskich zapoczątkowało akcję budowy kompleksu własnych dóbr króla i umożliwiało rozpoczęcie budowy nowego centrum rezydencjonalnego na pograniczu Litwy i Korony w Knyszynie.

4. Tykocin Gasztołdów

Kariera Tykocina również opierała się m.in. na fakcie, że miał strzec drogi do Wodziłówki i kontrolować osoby tędy podążające do Grodna. Jan Gasztołd już w 1426 r. pełnił urząd marszałka dworu wielkoksiążęcego Witolda218 225, Nadanie mu Tykocina 13 II 1433 r. wiązało się jednak nie z czasami panowania wielkiego księcia Witolda (w jego rękach Tykocin pozostawał w l. 1425-1430), a dopiero z księciem Zygmuntem Kiejstutowiczem. Władysław Semkowicz wyliczając rodowód Gasztołdów pisał o Wojciechu, synu Jana Gasztołda, który będąc w r. 1443 marszałkiem nadwornym Kazimierza,216

uratował go przed zamachem uplanowanym na łowach pod Trokami przez Michała. Zygmuntowicza, zawiadamiając o tym zawczasu swego ojca?26.

Kronikarz Maciej Stryjkowski opisał lojalność jaką okazał Gasztołd przy wstępowaniu na tron wielkoksiążęcy Kazimierza Jagiellończyka w 1440 r. Wówczas to Jerzy Nasuta star. drohicki i mielnicki zaraz z tymi zamki, z Drohiczynem i z Mielnikiem Podlasze Michajło Zygmuntowemu synu do Mazowsza poddał się. Usłyszawszy o tym Kazimierz z pany radami litewskimi, tegoż czasu odprawili z wojskiem Jana СазгоНа, któremu przy podniesieniu na Księstwo Kazimierza poruczyli, aby u niego był ochmistrzem, gdyż jeszcze był młody natenczas. A tak Jan Gasztołt dobywszy do Księstwa Litewskiego po staremu przywrócił, a Jurij Nasuta uciekł do Mazowsza, gdyż był rodem Mazowszanin. I przyjechał Gasztołt z wielkim triumfem wielkiego księcia Kazimierza... Wynagradzając zasługi Gasztołda Kazimierz Jagiellończyk odbywając sąd o zabicie Żygmunta Kiejstutowicza, odebrał województwo trockie Lelusowi i uczynił woj. trockim Jana Gasztołda (1440-1443). Lojalność Gasztołda wobec kilkunastoletniego Kazimierza Jagiellończyka polegała w tym momencie na tym, że traciłby on zajęte przez Mazowszan dobra tykocińskie - walczył więc przede wszystkim o swoje. W 1443 r. Gasztołd został z kolei woj. wileńskim. Przed schyłkiem życia znalazł się w obozie przeciwnym królowi, zm. w 1458 r220.

Powiat Tykocin, podobnie jak Goniądz, położony był na terenie stanowiącym pierwotnie własność mazowiecką. Analiza słów dokumentu rozgraniczającego Litwę z Mazowszem z 1358 r. wskazuje, że tereny, które przynależały później do zamku tykocińskiego ograniczały od wschodu rzeki: Sokołdka — Supraśl i Narew, a ciągnęła się ta granica aż do Newothniczavscze, czyli do ujścia Niewodnicy. Wymieniane w tym akcie Thargowisko można — jak wyżej napisano — łączyć z Dolistowem, położonym na wprost ujścia rzeki Netty do Biebrzy, gdzie Krzyżacy pewnie zbudowali zamek Metenburg.

Drugą miejscowością wymienianą w akcie z 1358 r., z lokalizacją której borykają się historycy jest Popelowosedlisko, do którego docierała granica wzdłuż Supraśli, a od tego miejsca biegła dalej w górę rzeki Narwi (tej219

Сноски

215 Arch. sb., t. IX, nr 18, s. 41-45 i LMV, t. 224 [4] (1522-1530), nr 449, s. 362-363.

216 Odgraniczenie sądowe dóbr grodzieńskich, „Athenaeum” 1842, od. IL +. 2, z. 1, s. 65-91.

217 J, Wiśniewski, DzOPA, s. 100.

218 Był nim jeszcze 3 VIII 1435 r. Zob. Urzędnicy centralni i dostojnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku, oprac. H. Lulewicz, A. Rachuba, Kórnik 1994, nr 479, s. 81.

219 W, Semkowicz, O litewskich rodach, s. 122 pisał: Kroniki litewskie [np. Bychowca, s. 542, Stryjkowskiego, s. 212] wspominają go jednak nie pod imieniem Wojciech, a Andruszka. Wg Semkowcza imię Andrzej jest tu całkowicie błędne, bo wiadomo, że w l. 1443–1447 marszałkiem nadwornym był Wojtko.

220 M. Stryjkowski, O początkach, wywodach, dzielnościach, s. 424; Zob. W. Sem- - kowicz, O litewskich rodach bojarskich zbratanych z szlachtą polską w Horodle 1413 r., „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego” 1923, t. VI, s. 125-126. Zob. też M. N. Kuźmicka, Olbracht Marcinowicz Gasztołd; W. Semkowicz, Gasztołd Jan, PSB, t. 7, s. 297-298.

Перевод на русский (машинный)

Мы навсегда сохраним самого светлого сына нашего.

Из-за угрозы народного движения шляхты белой земли против Станислава Радзивилла королевский двор в Кнышине был захвачен назначенным Боной королевским арендатором Александром Ходкевичем. Этот 30 декабря 1533 г. переселился в королевский двор Кнышин, откуда выставил документ для монахов из Супрасла.215. 1-4 XI 1536 г. произошло окончательное разделение гоненьских владений от Кнышинских 23. Граница с тех пор шла от Пруссии, где были засыпаны два холма через центр Каменного Лоха, через лес к Шелистовской Белье и отсюда к реке Солистука, этой рекой к пруду и через село Шелистувку (сегодня Негровки), далее через реку Солистка.217.

Лишение части имущества Радвилов положило начало строительству комплекса собственных владений короля и позволило начать строительство нового резиденционного центра на границе Литвы и Короны в Кнышине.

4. Тыкоцин Гаштальдов

Карьера Тыкоцина также основывалась на том факте, что он должен был охранять дорогу к Водзиловке и контролировать людей, следующих сюда в Гродно. Ян Гастольд уже в 1426 году занимал пост маршала королевского двора великого князя Витовта218 225, Присвоение ему Тыкоцина 13 II 1433 г. было связано, однако, не с временами правления великого князя Витовта (в его руках Тыкоцин оставался в 1. 1425-1430), а только с князем Сигизмундом Кейстутовичем. Владислав Семкович, рассчитывая родословную Гаштольдов, писал о Войцехе, сыне Яна Гаштал, который был в Казимеже.216

спас его от покушения, спланированного на охоте под Троками Михаилом. Сигизмундовича, сообщив об этом своему отцу заранее?26.

Хроникер Мацей Стрыйковский описал лояльность, которую проявил Гаштольд при вступлении на престол великого князя Казимира Ягеллончика в 1440 году. Тогда он был Ежи Мазутским звездой. Дрогицкий и Мельницкий сразу с теми замками, с Дрогичином и с Мельником Подляшем Михаилом Сигизмундовым сыном к Мазовье подчинился этому сыну. Вознаграждая заслуги Гастольда Казимеж Ягеллончик, отбывая наказание за убийство Жигмунта Кейстутовича, он отнял троцкое воеводство у Лелюса и сделал троцким воеводство Яна Гаштольда (1440-1443). Лояльность Гастольда по отношению к тринадцатилетнему Казимежу Ягеллончику заключалась в том, что он потерял бы своего короля.220.

Тыкоцинский район, как и Гонядзе, был расположен на территории, которая первоначально была мазовецкой собственностью. Анализ слов документа, разделяющего Литву с Мазовией 1358 года, указывает на то, что земли, которые позже принадлежали к Тыкоцинскому замку, ограничивались с востока рекой: Соколдка Супрасль и Нарев, а эта граница тянулась до Неоттенчавца, т.

Второе место, упомянутое в акте 1358 года, с местом, где борются историки, это Попеловосадище, до которого доходила граница вдоль Супрасла, а оттуда дальше бежала вверх по реке Нарева.219

Сноски

215 Арх. сб., том IX, No 18, с. 41-45 и LMV, т. 224 [4] (1522-1530), No 449, с. 362-363.

216 Судебное разграничение гродненского имущества, «Athenaeum» 1842, от. IL +. 2, с. 1, с. 65-91.

217 М., Вишневский, с. 100.

218 Это был еще 3 августа 1435 года. См. Центральные чиновники и вельможи Великого княжества Литовского XIV-XVIII веков, опублик. Х. Лулевич, А. Рахуба, Kórnik 1994, No 479, с. 81.

219 В. Семкович, О литовских родах, с. 122 писал: Литовские хроники [напр. Быховец, стр. 542, Стрыйковского, с. 212] упоминают его, однако, не под именем Войцех, а Андрушко. По Семкове имя Андрей здесь совершенно неверно, потому что известно, что в 1443 1447 годах придворным маршалом был Войтко.

220 М. Стрыйковский, О началах, выводах, доблестях, с. 424; См. В. Сем- кович, О литовских боярских родах, связанных со шляхтой польской в Городеле 1413 г., «Ежегодник Геральдического Общества» 1923, том VI, стр. 125-126. См. также М. См.