Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 46, с. 84-85

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 46 из 338

С. 84-85

Оригинал (по-польски)

podczaszy WKL, star. kowieński oraz dzierżawca Markowa oraz Wasiliszek upoważnił swego sługę Macieja Srebrowskiego, aby wymierzył 200 wł. kmiecych we wsi Brzozowa nad rzeką Brzozówką, w pow. rajgrodzkim. Radziwiłł dokładnie określił granice wsi. Maciej Srebrowski w zamian za to otrzymał wójtostwo w Brzozowej, a właściciel dokładnie wymienił uprawnienia i obowiązki wójta oraz kmieci209,

Tymczasem inny ze spadkobierców, bp żmudzki Mikołaj Radziwiłł, by zażegnać konflikt z Boną i dworem królewskim — 18 XII 1528 r. darował młodziutkiemu, zaledwie ośmioletniemu królowi Zygmuntowi Augustowi dobra Knyszyn, Długołękę i Krypno210. Bp Mikołaj Radziwiłł zmarł wkrótce ро 3 XI 211, 23 II 1530 r. biskup już nie żył, bo król Zygmunt Stary pisał list do namiestnika dóbr goniądzkich Stanisława Radziwiłła, że wystawił dokument dotyczący przejęcia dóbr knyszyńskich: List do wsich zemjan powetu belskogo, aby vsi zbrojno pospol z dvoreninom gospodarskim echali dlja vjzatja do тив gospodarskich imenja Knyśina od knjazja Mikolaja Radywila bpa żomojtskogo КЛМ zapisanonogo212. Odbyło się to mimo zbrojnego oporu stawianego przez brata Radziwiłła — Stanisława 220, Król pisał: бий belskomu p. Iurju Raćku i vsim zemjanom povetu belskogo: Śto nebościk knjaz Mikolai, bp żomośskii, buduci о dobrom rozume i zdorowii, zapisał nam i synu nasomu koroliu polskomu i velikomu kniaziu litovskomu Avgustu ego milosti imenja svoi u Ganjazi - Кпуёт so vsimi sely i dvory, k nemu prislugajucimi. Как го my tych ćasov po żyvote ego posylali tam dvorjanina Ivana Kuncovica, berući tye imene k naśim rukam gospodarkim i każuci ich дай ot nas derżati staroste beresteiskomu, marsalku naśomu, p. Aleksandru [Chodkevicu]. Ino voevod[ić] vilenskii p. Stanislav Mikolaiević, ne majući k tomu żadnoe prićiny, a vedajući, toe zapisane brata svoego, vcinil protiv nas, gosudarja, takovuju smelost: tye imenja naśi kazal osesti slugam z ruśnicami213

i z insimi bronjami, i tych imenei tomu postupiti ne kazal, i nad to slużebnika nebośćyka knjazja, biskupego [Mikolaja Radivila], na imja Kosteśu, kotoryi za vystup svoi vpal byl v merzjaćku naśu, łye ego slugi u togo dvorjanina naśogo... i toe imene Knyśin so vsimi sely i dvory, k nemu prislugajucymi, kazali esmo, mocno z ruk ego vynemścy, i dati ich derżati p. Aleksandru, staroste beresteiskomu, vodle pervoe той i roskazanja naśogo.

A pro to aby ty sam, p. Raćko, i vy, zemjane, so vsim робот tym, kak maete nam slużyti, vodle popisu zemskogo, konno z zbroino tam s tym dvoraninom nasim echali i tye imene Knyśin so vsimi сей i dvory, mocno vzemsy, i p. staroste beresteiskomu podali, i tych slug ego ottol vyslali. Bo my do p. Stanislava [Radzivilla] i do namestnikov ego pisali, aż by on tych imenei nam sja postupil i slug tam svoich ne derżal; pakli ż by on 1 cerez to togo vcinići ne chotel, i vy by togo ego namestnika i vsich sług mocno za gorla ich poimali dali ich v kazn паёи zamku паводо belskogo. My budem vedati, sto z дот ich każem cyniti. Estli 2 by este s tym dvorjaninom naśim tam echati ne choteli, togdy vedaite pevno, że każem vas za to karati, 6000 i do smerti budete żalovati. Podobne listy otrzymali: Stanisław Radziwiłł wojewodzic wileński, sprzeciwiający się przejęciu Knyszyna przez króla i jego namiestnik 214,

24 V 1536 r. Zygmunt I pisał: Co się tyczy dóbr Knyszyna z innemi przyległościami, darowanych najjaśniejszemu synowi naszemu przez wielebnego niegdyś Mikołaja Radziwiłła bpa miednickiego, brata rzeczonego starosty [żmudzkiego Jana Radziwiłła - J. M.], którą to donacją tenże starosta zwalić usiłując, mienił: iż ona prawnie miejsca mieć nie mogła, dlatego, że on sam z tymże biskupem i drugim bratem swoim uczynili kontrakt i umowę, której potwierdzenie u nas uzyskali, na ten cel, iż żaden z tychże braci, majątku swego komu bądź kolwiek obcemu oddać, albo zapisać nie powinien i nie może, a to pod pewną karą w lejże transakcji wyrażoną. Na to prokurator najjaśniejszego syna naszego [Jakub Uchański — J. M.] odpowiedział, iż takowa transakcja nie rozciąga się na monarchę swego, któremu którychkolwiek z poddanych jego mocen jest, podług praw i zwyczajów WKL zapisać te wszystkie dobra, które ojciec jego, lub inny jako przodek dostał w donacji od monarchy. Król ostatecznie zawyrokował: Na tych więc i innych dowodach stron obu przed nami złożonych opierając się, mówimy i stanowimy, że wyż rzeczona donacja dóbr Knyszyna z przyległościami, we wszystkich punktach i warunkach, w powyższej transakcji zawartych, zgodna była i jest z prawem i rozsądkiem, i że dostatecznie i prawnie

Сноски

209 BAN Wilno, F. 1, nr 109; BAN Kraków, Zb. dok. perg., nr 139; Por. Katalog dokumentów pergaminowych Biblioteki PAN w Krakowie, wyd. K. Dziwik, cz. 1: (1113–1571), Wrocław 1966, s. 77, nr 200. Nawet przejście Brzozowej we władanie królewskie nie wywołało zmiany wójta. 24 IX 1544 r. w Brześciu Litewskim Zygmunt August zatwierdził i transumował przedłożony przez Macieja Srebrowskiego dokument lokacji wsi Brzozowa z 1532 r.

210 Pergaminowy oryginał, dziś nie istniejący, znajdował się w AGAD Warszawa. Według niego publikacja drukiem w: Akta Tomicjana, t. X, Poznań-Kórnik 1899, s. 445–446.

211 Jeszcze 18 X 1529 r. brał udział w uroczystości wyniesienia Żygmunta Augusta na tron wielkoksiążęcy, która odbyła się w zamku wileńskim. Por. W. Pociecha, Królowa Bona, t. III, s. 84.

212 AGAD Warszawa, ML, nr 198, s. 554 i n.

213 M. Michalewiczowa, Radziwiłł Mikołaj, PSB, t. 30, s. 319.

214 'Tekst opublikowali wg CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 224, К. 305v-306 — Sbornik materialov otnosiaśćichsia К istorii panov-rady, t. II, s. 422-432.

Перевод на русский (машинный)

ВКЛ, звезд. Каунасский и арендатор Маркова, а также Василишек уполномочил своего слугу Мацея Сребровского нацелить 200 в. км. в с. Бжозова на реку Бжозувку, в р. Рагродский. Радзивил точно определил границы деревни. Мацей Сребровский в обмен на это получил полномочия воеводства в Бжозовой, а также воевя.209,

Между тем, другой из наследников, епископ Жмудский Николай Радзивилл, чтобы уладить конфликт с Боной и королевским двором 18 декабря 1528 года подарил молодому, только восьмилетнему королю Сигизмунду Августу хорошие Кнышин, Долголенку и Крипно.210. епископ Николай Радзивилл скоро умер ро 3 XI21123 февраля 1530 г. епископ был уже мертв, потому что король Сигизмунд Старый писал письмо наместнику гондольских владений Станиславу Радзивиллу, что он выписал документ о взятии Кнышинских владений: «Письмо к деревням земли Бельской повелению, чтобы все вместе с хозяйственным дворином эхали радия и княгиня княжества княжества».212. Это было сделано, несмотря на вооруженное сопротивление брата Радзивилла Станислава 220, Король писал: bij przyju raćku и всем землям бельгийского призыва: Sto bójk knjaz Mikolai, bp zemośskii, будущий о благоразумии и благосостоянии Станислав Николаевич, не принимая к этому никаких примечаний, а представляя, что записанный брат его, возмущал нас, государя, так смел: тье по имени велел осести слугам с рыжими213

И с иными бронями, и с теми именами продвигались вперед не Александр, а слуга или слуга княгиня, епископа [Миколай Радивила], на имя Костея, который за выход свой впал в мерзость нагруднике, лыего слуги у того двора и придворного Кшиш.

А для того, чтобы вы сами, г-н Ратко, и вы, ребята, могли бы с этим справиться, как вы нам служите, по описанию земли, по коням там с этим дворнягом эхали и т.е. Кнысин со всеми сеями и дворами, сильно подземельями Похожие письма получили: Станислав Радзивилл военачальник Виленский, выступавший против захвата Кнышина королем и его наместником214,

24 В 1536 г. Сигизмунд I писал: «Что касается чужого имущества Кнышина и других прилегающих к нему владений, то он не может передать его самому яркому сыну нашего преподобного Николая Радзивилла медницкого, брата упомянутого старосты. М.] ответил, что такая сделка не распространяется достаточно на своего монарха, которому любой из его подданных в силу законов и обычаев ВКЛ завещал все те блага, которые отец его или любой другой предок получил в дар от монарха. Король в конечном счете постановил: поэтому на этих и других доказательствах обеих сторон, представленных перед нами, мы говорим и заявляем, что указанный дар в пользу всех благ

Сноски

209 BAN Вильнюс, F. 1, No 109; BAN Краков, Zb. dok. perg., No 139; Ср. Каталог пергаментных документов Библиотеки ПАН в Кракове, изд. К. Дзивик, ч. 1: (1113 1571), Вроцлав 1966, стр. 77, No 200. Даже переход Brzozowa в королевском владении не вызвал изменения войта.

210 Пергаментный оригинал, сегодня не существующий, находился в AGAD Warszawa. По его словам, издание напечатано на: Акт Томициана, том X, Познань-Курник 1899, стр. 445 446.

211 Еще 18 X 1529 г. принимал участие в торжестве поднятия Жигмунта Августа на Великий княжеский престол, состоявшемся в Вильнюсском замке. Ср. В. Утеха, Королева Бона, том III, стр. 84.

212 Варшавская АГАД, МЛ, No 198, с. 554 и п.

213 М. Михалевич, Радзивилл Николай, PSB, т. 30, с. 319.

214 'Текст опубликован по CAADR Москва, Е. 389, op. 1, No 224, К. 305v-306 Сборник материалов относящийся к истории панов-ради, том II, стр. 422-432.