Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 38, с. 68-69

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 38 из 338

С. 68-69

Оригинал (по-польски)

dek jest, oparkaniony w koło dylami, ale niedobrze. Tuż u przygrodku pod zamkiem nad rzeką dom jest czeladny, hrydnia, piec wielki przegrodzony, o dwóch czeluściach. Przeciwko hrydniej komora prosta, w pośrodku sień, dranicami wszytko pokryto. Dalej tego domu, od zamku odchodząc, stajnie dwie przeciwko sobie, w ciesi urobione, dranicami pokryte. W pierwszej stanie 22 konia, a we wtórej 43. Przeciwko tej wtórej stajni domek kowalski, sień, komin kowalski w niej. Z sieni hrydnia z komorą, dranicami wszytko pokryte. Dalej tej wtórej stajnie, dom dranicami pokryty, sień, a izba biała. W tem domu praczki mieszkały. I dalej idąc browar, w nim 2 kadzi, tok, koryto. Podle tego browaru dom, a izba biała dla miodu kiśnienia. Między tem browarem, a wtórą stajnią, za domem, gdzie praczki mieszkały jest ogród, który teraz jęczmieniem posiany jest142, Drugi opis zamku zamieszczony był w /nwentarzu imienia knyszyńskiego i goniądzkiego z 1574 r. Zamek był już wówczas stary, pokryty dachami gontowymi. Miał 4 wieże, 2 sale bez drzwi i bez błon. Między wieżami znajdowało się 89 horodni. W 17 horodniach były drzwi z wrzeciądzami i skoblami. W bramie znajdowały się podwójne drzwi, w niej usytuowany był również areszt — turma. Bramę poprzedzał most zwodzony na 2 łańcuchach żelaznych, z wrzeciądzem i kłódką. Po wejściu do zamku, po lewej stronie znajdował się parterowy dom, a w nim mała izdebka. Również po lewej stronie usytuowany był inny dom na horodniach, w którym były 2 izby z piecami polewanymi, 2 komnaty z kominami murowanymi, sień i 2 komórki potrzebne. Obok znajdował się kolejny dom na horodniach, w którym były 2 izby białe z piecami polewanymi, 1 komnata z kominem murowanym, 2 sionki, 2 komórki potrzebne. Pod tym domem na dole, między horodniami piekarnia, do której prowadziły murowane schody. Po lewej stronie od bramy, po wejściu na zamek na dole znajdowały się wielka izba biała z prostym nie polewanym piecem i sień, z której wchodziło się do piwnicy. Pod zamkiem nad Biebrzą usytuowane były 2 stajnie na 80 koni, przy nich dom z białą izbą i kominem prostym nie polewanym, 2 piekarnie, a przy nich komora i sień, browar z kominem, przy którym była izba biała z kominem prostym nie polewanym, sień 143. Kiedy zbudowano zamek nie wiemy. Z informacji o tym, że jest on już stary wnosić można, że wzniesiono go w czasie gdy Goniądz stał się własnością prywatną — Michała Glińskiego, bądź Mikołaja Radziwiłła, a więc w pierwszym dziesięcioleciu XVI w.

W mieście i dobrach Mikołaj Radziwiłł dokonał licznych fundacji kościelnych:

  • 20 IV 1511 r. mocą dokumentu wystawionego w Goniądzu ufundował nowy kościół we wsi radziwiłłowskiej Kalinówce na cześć NMP, św. Anny, św. Mikołaja i św. Leonarda Wyznawców i dał uposażenie plebanowi ks. Jakubowi Mayk z Thykiewki'144.
  • 4 V 1511 r. w Goniądzu Radziwiłł stwierdzał, że zbudował na Zamku Goniądzkim kaplicę pw. Trójcy, Bożej Rodzicielki Maryi i Świętych a kapłana przy tej świątyni uposażył w 2 wł. we wsi Szpakowo, wraz z mieszkającymi tam chłopami (wsi należącej wówczas do Węgrowskich). Ponadto miał on pobierać od mieszkańców miasta rocznie ogółem 7 dukatów w złocie lub monecie litewskiej oraz od okolicznej szlachty goniądzkiej dziesięcinę pieniężną w wysokości ogółem 33 gr. Od przedmieszczan goniądzkich miał otrzymywać 6 korców słodu, 8 korców mąki żytniej, 1 korzec mąki pszennej, a od bartników 4 rączki miodu. Kapłan miał obowiązek odprawić tygod- ' niowo 4 msze św., z czego м kaplicy zamkowej 3. W niedzielę odprawiać miał obowiązek mszę św. w intencji zbawienia i pomyślności rodziny fundatora, w piątek wotywa o Męce Pańskiej, w sobotę wotywę o NMP. Czwartą mszę św. kapelan kaplicy zamkowej miał odprawiać w intencji zmarłych przodków z rodziny fundatora, a msza ta miała być sprawowana w wybrany przez kapłana dzień tygodnia w kościele parafialnym '48.
  • 31 М 1519 r. M. Radziwiłł rozstrzygał skargę plebana z radziwiłłowskiej wsi Dolistowo ks. Stanisława Dąbrówki kanonika wileńskiego przeciwko szl. Mordaszowi dziedzicowi swoich dóbr własnych zwanych Brzozowa i ziem należących do wójtostwa w Zabielu i Jatwiezi należących do plebanii dolistowskiej. Świadkowali: Jan Radziwiłł syn Mikołaja, cześnik, Mikołaj Jundziło Raczkowicz marszałek WKL, Stanisław Luppo pleban w Rajgrodzie, Stanisław Ryczycki pleban w Dobrzyniewie, Jakub Kamieński faktor w Goniądzu, Stanisław Grzyb faktor radziwiłłowski w Daniszowie146,
  • 9 VI 1519 r. in Goniądz M. Radziwiłł w swych dobrach, w powiecie goniądzkim nadał uposażenie kościołowi dobrzyniewskiemu pw. Zwiastowania NMP, św. Józefa Oblubieńca, św. Marii Magdaleny. Otrzymał je145

Сноски

142 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr G-6, К. 1-4v; J. Kloza, J. Maroszek, Dzieje Gontądza w 450 rocznicę praw miejskich, Białystok-Goniądz 1997, s. 135-137.

143 Inwentarz 1574 r. dziś się nie zachował. Spłonął ze zbiorami Biblioteki Narodowej w 1944 r. Opis zamku zamieścił A. Jabłonowski, Podlasie, cz. 3, s. 209-210.

144 MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV. 1775, k. 88-89v; Biblioteka Uniwersytecka w Wilnie F. 57, B 53, nr 44, k. 114-115 [dalej cyt. BU Wilno].

145 Archiwum Archidiecezjalne w Białymstoku [dalej cyt. AA Białystok], oryginalny dokument pergaminowy — Mikołaj Radziwiłł woj. wileński funduje kaplicę św. Trójcy na Zamku Goniądzkim i uposaża przy niej kapłana, 1511; AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 55, s. 611-614 (w potwierdzeniu Zygmunta III w Warszawie 20 III 1618 r.).

146 MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV. 1775, К. 112у.

Перевод на русский (машинный)

Дека, опоясанная в кругу дилеммами, но нехорошо. Рядом с дворцом под замком у реки дом красивый, гривенница, печь большая, на две челюсти. Напротив конюшни, в середине сена, драники все покрыто. Дальше этого дома, отходя от замка, стоят два в стойле. Между пивоварней и второй конюшней, за домом, где жили прачки, находится сад, который теперь ячмень посеян.142, Второе описание замка было размещено в /nventurie 2 Knyszyńskiego и żoniędskiego с 1574 года. Замок был уже старый, покрытый черепичными крышами. Он имел 4 башни, 2 зала без дверей и без оболочек. Между башнями было 89 дворов. В 17 дворах были двери с веревочками и скобелями. В воротах также находились двойные двери. Рядом находился еще один дом на садовых участках, в котором были 2 белых комнаты с поливающимися печами, 1 комната с кирпичным дымоходом, 2 сидения, 2 необходимые клетки. Под этим домом внизу, между садовыми участками пекарни, к которой вели каменные лестницы. С левой стороны от ворот, при входе в замок внизу находилась большая белая комната с простой не поливаемой печью.143. Когда был построен замок, мы не знаем. Из информации о том, что он уже старый, можно предположить, что он был построен в то время, когда Гонядзе стал частной собственностью Михаила Глинского или Николая Радзивилла, то есть в первом десятилетии XVI века.

В городе и имении Николай Радзивилл провел многочисленные церковные фонды:

  • 20 апреля 1511 г. силой документа, выданного в Гонидзе, он основал новую церковь в селе Радвиловска Калиновка в честь НМП, святой Анны, святого Николая и святого Леонарда Исповедников и дал плебану о. Якубу Майку из Тикевки.144.
  • 4 В 1511 году в Гонидзе Радзивилл утверждал, что построил в Гониговском замке капеллу из троицы, Божией Матери Марии и святых, а священник при этом храме угощал его в 2 ил. в деревне Шпаково вместе с проживающими там крестьянами (сельская местность, принадлежащая тогда к Венгровскому замку). Кроме того, он должен был брать от жителей города 7 золочей в год. Во имя спасения и процветания семьи основателя, в пятницу он мотивирует Страсти Господни, в субботу мотивацию о НМП. Четвертая месса святой капеллан замковой часовни должен был совершаться в намерении умерших предков из семьи основателя, а эта месса должна была проводиться в выбранный священником день недели в приходской церкви '48.
  • 31 М. 1519. М. Радзивилл решал жалобу Станислава в Радзивилле Станислава Доплевского о. Станислава Домбровки Виленского каноника против шля. Мордаша наследника своих собственных благ, называемых Brzozowa и земель, принадлежащих к войтованию в Забеле и Jatwezi, принадлежащих к долистской плебании.146,
  • 9 июня 1519 г. в Гонидзе М. Радзивилл в своих имениях, в Гониньском повяте наделил заработной платой Благовещенскую церковь Святого Иосифа Жениха, святой Марии Магдалины.145

Сноски

142 AGAD Варшава, ASK, dz., No G-6, К. 1-4v; J. Kloza, J. Maroszek, Dzień Gontódza в 450-летие городских прав, Белосток-Goniędz 1997, с. 135-137.

143 Инвентарь 1574 г. сегодня не сохранился. Сгорел вместе с коллекциями Национальной библиотеки в 1944 г. Описание замка опубликовал А. Яблоновский, Подляшье, ч. 3, стр. 209-210.

144 М.Н. Краков, Библ. Чарт., No IV. 1775, k. 88-89v; Университетская библиотека в Вильнюсе F. 57, B 53, No 44, k. 114-115 [далее БУ Вильнюс].

145 Архиепархиальный архив в Белостоке, оригинальный пергаментный документ Николай Радзивилл воевода Вильнюсский финансирует часовню Святой Троицы в Гонидзинском замке и угощает при ней священника, 1511; AGAD Warszawa, Kapiciana, nr. 55, p. 611-614 (в подтверждении III Zmuny).

146 М.Н. Краков, Библ. Чарт., No IV. 1775, К. 112у.