Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 37, с. 66-67

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 37 из 338

С. 66-67

Оригинал (по-польски)

bra zaś Kalinówka, które podług świadectwa tegoż starosty [żmudzkiego Jana Radziwitłaj, wydarte mu były, i w imieniu najjaśniejszego syna naszego zajęte, przeciwko prawom własności i dziedzictwa tegoż starosty, czego dowodził i dowiódł, złożeniem przed nami przywileju donacji, od najjaśniejszego niegdyś Aleksandra króla, brata naszego najukochańszegol139, ażeby też dobra Kalinówka podług tegoż przywileju, z opisanemi w nim granicami, temuż staroście wolnie oddane były, jako oddane być powinny, tak dla niego, jako i dla jego sukcesorów, na wieczne przez nich tychże dóbr trzymanie i posiadanie - jak o tem treść przywileju wspomina. Potwierdzenie aktu Aleksandrowego nadania Kalinówki uzyskał Jan Radziwiłł 13 VI 1536 г. 143

25 II 1518 r. w Augsburgu cesarz Maksymilian I nadał Mikołajowi Radziwiłłowi woj. wileńskiemu tytuł księcia na Goniądzu i Medelach'141. Mikołaj Radziwiłł woj. wileński pan na Goniądzu i Rajgrodzie przeprowadził w swoich dobrach rewolucyjne zmiany, zakładał nowe wsie, przebudowywał osadnictwo, komunikację, tworzył nową strukturę kościelną tego obszaru. Budował tu własne państwo, posiadające obok coraz to liczniejszych wsi dwa miasta — Goniądz i Rajgród. Radziwiłłowie mieli w swych dobrach nie tylko poddanych chłopów i mieszczan, ale także własną szlachtę, własne sądownictwo i własną hierarchię urzędniczą (np. koniuszy, skarbnik, marszałek).

Stolicą tego państewka prywatnego był Goniądz, w którym wznosił się nad Biebrzą wielki zamek z 4 wieżami. Tutaj rezydowali Radziwiłłowie ze swoją rodziną i tutaj mieścił się zarząd tego państewka. Znamy opisy zamku z 1571 i 1574 r. Pierwszy brzmiał: Zamek Goniądzki tuż u miasta, mało nie w mieście, przez przekop zarosty, k niemu most, a z niego przez wzwod na dobrych łańcuchach zawieszony, weście do baszty dębowej, starej, gliną oblepionej, a z niej we wrota, pod wieżą dębową, nachyloną na jedną stronę, do zamku wchodzą. W tem zamku mimo tę wieżę nad wroty, trzy jeszcze wieże są: jedna przeciwko tej wieży nad wroty, a dwie z boków przeciwko sobie. Owa wszytkie cztery jakoby na krzyż stoją. Ganki w zamku po obu stron, jedne na drugich, słupi podparte. Z tych ganków, komory grodnie gęsto podziałane. A przy wieży po lewej stronie sala wielka jest, wyzszej jeszcze niż wtóry ganek postawiona. Wyźrzenie ma na mazowiecką ziemię.140

Wszytko staro obleciało. A ta wieża, która przeciwko wieży nad wroty, na drugiej stronie postawiona stoi, ma z obu stron podle siebie gmachy: Po prawej stronie tyłem do niej stanąwszy, jest sala, która w zamek patrzy, a dalej tej sale, izba niemała, 4 okna szklane w niej, w ołów robione. Z tej izby ganeczek do potrzebnej komórki. Przeciwko tej izby, komnata dobra, z komorką potrzebną i z kominem murowanym, dwie oknie szklane w niej, jedno w drzewo robione, a drugie połowicę w drzewo, a połowicę w ołów. Między tą izbą, a komnatą jest sień, komin murowany w niej, z małym przedstonkiem. Z sieni tej (w której też okno szklane w drzewo robione jest) w boku izdebka jest mała, dwie oknie w niej, w ołów robione, a z przedsionku, który jest przed komnatą, schodek idzie na dół do sionki, z której sionki izdebka jest, gdzie praczki mieszkały. Z niej komórka, którą niemal wszytek komin murowany zastąpił, bo tam chusty białe odwarywano. Z tejże izdebki, drugie drzwi są do grodnie, która podle izdebki jest. Przeciwko tej izdebce komora jest prosta, gliną oblepiona zewnątrz. Po lewej stronie zaś wieży, z ganku do sieni weście jest. Po prawej ręce wszedłszy w sień, izba wielka, w niej pięć okien w ołów robionych, jedno w niektórych nieco w drzewo przyczynku jest, cztery dobre, piąte stłuczone. Z tej izby komnatka z kominem jest, do połowice murowanym, w tej komnacie okna trzy w ołów robione, także z niejakiem przyczynkiem w drzewo, dalej potrzebna komórka. Przeciwko tej wielkiej izbie wyższej pomienionej izdebka jest, w niej 3 okna szklane, w ołów i w drzewo robione. Z tej izdebki komnata, z kominem murowanym, w niej też 3 okna w ołów robione. W tej komnacie, podle drzwi do potrzebnej komórki, schodek jest na dół do grodnie. A z tej grodnie wyście jest na ganek. W tejże grodni wzwodek jest gliną z onej strony zalepiony, gdzie czasu przygody, zniść z zamku może. Z komórki też zasię potrzebnej, która jest z tej pomienionej komnaty, wyście jest na ganek, a z boku weście w grodnią wielką pod wieżą, z której grodnie wyjście też jest na ganek. Item. W wieży tej, która na prawej ręce wszedszy w zamek stoi, kapliczka jest założenia Świętej Trójce, w niej trzy ołtarzyki, ale wszytko popsowano i kościelnych rzeczy nie masz namniej. Item. Na tem placu, który w pośrodku zamku jest, po lewej stronie dom jest poziemy, sień, a izba wielka, z kominem murowanem, 6 okien szklanych w ołów robionych w niej. A pod tem domem piwnica dobra, z kamienia murowana, w niej statkow: kłód dobrych, piwnych 10, czwiertka 1, baryłka 1, liej do piwa zlewania w beczki 1, beczka solna 1, beczek piwa 5, tych, z wierzchu pomienionych, 5 pełnych. A chleba bochnów 28. Przeciwko temu domowi kuchnia jest w zrąb urobiona, z kominem murowanem wielkim, a do tej kuchnie izdebeczka z sienką przystawiona jest, ale z kuchnie do niej nie chodzą. Musi obeść. W tem zamku stołów prostych jest 12, a ławek 11, okrom ław, co przy ścianach. Przy tem zamku przygro-

Сноски

139 Dokument skądinąd nieznany.

140 Lietuvos Metrika. Knyga Nr. 25 [25]. (1387-1546) [dalej cyt. БМ У), Vilnius 1998, nr 55, s. 118-119.

141 Katalog rękopisów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, wyd. W. Kętrzyński, t. 1, Lwów 1880, nr 148, s. 220-221; M. Baliński, T. Lipiński, Starożytna Polska, t. 3, Warszawa 1843, s. 460; G. Błaszczyk, Radziwiłł Mikołaj, PSB, t. 30, s. 316-317.

Перевод на русский (машинный)

Братья Калиновки, которые по свидетельству того же старосты, от самого светлого царя, брата нашего любимого, были отняты у него и от имени самого светлого сына нашего, заняты против прав собственности и наследства того самого старосты, что он доказывал и доказывал, предоставив нам привилегию дарования, от самого светлого некогда Александра, царя, брата нашего любимца.139, чтобы и добрые Калиновка по той же привилегии, с теми границами, которые описаны в нем, были свободны, как должны быть преданы ему, так и его преемникам, на вечное владение и владение этими благами как об этом упоминает содержание привилегии. Подтверждение акта Александровского дарения Калиновки получил Ян Радзивилл VI 143 1536 г.

25 февраля 1518 г. в Аугсбурге император Максимилиан I присвоил Николаю Радзивиллу Вильнюсское воеводство титул князя на Гоняже и Медельях.141. Николай Радзивилл воевода вильнюсский иерарх на Гонидзе и Райгороде провел в своих владениях революционные изменения, основал новые деревни, реконструировал поселение, коммуникации, создал новую церковную структуру этой области. Он построил здесь собственное государство, которое имело рядом с этим множеством деревень два города Гонидзе и Радзивилле. Радзивиллы имели в своих владениях не только подданных, но и крестьян.

Столицей этого частного государства был Гониад, в котором возвышался над Бебржем большой замок с четырьмя башнями. Здесь проживали Радзивиллы со своей семьей и здесь располагалось управление этого замка под стариной в нем. Первый из них был: Замок Гонионьский недалеко от города, чуть не в городе, через перекоп плотины, к нему через мост. Из этих крыльцов палаты много устроены. А у башни слева большой зал, даже выше второго крыльца поставленного. Вид его на землю мазовецкую.140

Все старое облетело. А эта башня, которая против башни над вратами, и дерево, поставленное с другой стороны, имеет по обеим сторонам друг от друга здания: по правую сторону от нее стоит комната, которая смотрит в замок, а дальше в эту комнату, комната немалая, четыре стеклянных окна в ней, сделанные из свинца. Из этой комнаты вафельки и нужная ей комната. Из этого притвора (в котором одно стекло в дереве делается) в боковой части издевка небольшая, в ней два окна, сделанные из свинца, и из прихожей, которая перед комнатой, лестница идет вниз в сион, из которого издевка, где жили стиральные машины. Из этой комнаты есть вытяжка, из этой комнаты вытяжка, из которой сделана дверь, из этой комнаты решетка, из этой комнаты гроза, из этой комнаты горка, из которой сделано окно. В той башне, которая на правой руке стоит в замке, есть часовня с тремя алтарями, а все это сломано, и нет ничего хорошего в ней. На этой площади, которая в центре замка, слева от дома земля, сад, и большая комната, с каменным камином, 6 стеклянных окон под ним. В этом замке 12 прямых столов, а скамеек 11, около скамеек, что у стен.

Сноски

139 Документ неизвестен.

140 2008-2019. All rights reserved. All rights rights reservation. Все права защищены.

141 Каталог рукописей Библиотеки Национального Завода им. Оссолинских, изд. В. Кентшинский, т. 1, Львов 1880, No 148, с. 220-221; М. Балинский, Т. Липинский, Древняя Польша, т. 3, Варшава 1843, с. 460; Г. Блащик, Радзивилл Николай, PSB, т. 30-316, с.