Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 34, с. 62-63

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 34 из 338

С. 62-63

Оригинал (по-польски)

kacja nie poskutkowała, bo po 1523 r. nie spotykamy Hussowczyka w otoczeniu monarchini. Data 1523 jest o tyle charakterystyczna, że rok wcześniej zmarł Mikołaj Radziwiłł, wcześniejszy protektor poety, a spadkobiercy Goniądza nie mogli dojść między sobą do porozumienia co do podziału po nim schedy. Znalazł za to opiekuna — jak sądzę — w osobie dotychczasowego konkurenta Radziwiłła — Olbrachta Gasztołda. Za księgą nr 2 wpisów Metryki Litewskiej, genealog i heraldyk Adam Boniecki odnotował następującą wzmiankę: podskarbim i łożniczym jego [Olbrachta Gasztołda — J. M.] był niejaki Mikołaj Zachariewicz, któremu za wierną służbę zapisał w 1537 r. dwory: Kroszte i Озвошо 133. Wzmianka o Ossowie, które pewnie Jest tożsame z Gąsówką-Osse która pozostawała w rękach rodziny Gąsowskich vel Hussowskich utwierdza nas w przypuszczeniach, że nadanie, a pewnie jedynie potwierdzenie własności zostało dokonane w 1537 r., kiedy trwała ostra walka rewindykacyjna prowadzona przez Bonę. Najwidoczniej Gasztołd jako dzierżawca suraski (właśnie do 1537 r.) potwierdził dokument własności Ossego dla Mikołaja Hussowczyka 133.

Może Mikołaj Hussowski vel Gąsowski żył jeszcze w 1555 r. Pojawia się bowiem w rejestrach cła włocławskiego z tego roku jakiś Gąsowski Nicolaus Skwarek de districtu Bielscensi a Łomża134.

Osobliwe przeznaczenie dworca myśliwskiego zwanego Wodziłówka skłania do przyjrzenia się znajdującym się w bezpośrednim sąsiedztwie kom-

pleksu leśnego późniejszej puszczy knyszyńskiej dobrom ziemskim: Goniądzowi, Tykocinowi i Supraślowi. Ich dzieje pozostają bowiem w bezpośrednim związku z egzystencją śródleśnej wielkoksiążęcej curioli łowieckiej.

3. Państwo goniądzko-rajgrodzkie Radziwiłłów

Na sejmie w Brześciu Litewskim w lutym 1505 r. Aleksander Jagiellończyk nadał swemu marszałkowi dwornemu kniaziowi Michałowi Lwowiczowi Glińskiemu w zarząd starostwo bielskie oraz w dziedziczne posiadanie włości położone na Polesiu i Podlasiu (Turów, Rajgród i Goniądz). Kniaź urodzony jako prawosławny w czasie studiów włoskich przeszedł na katolicyzm. W lutym 1501 r. gdy odprawiał w Budzie poselstwo do króla Czech i Węgier Władysława Jagiellończyka prosząc go o radę i pomoc w trwającej wówczas wojnie moskiewskiej, powoływał się na niebezpieczeństwo zagrażające Litwie ze strony Rusinów i prawosławia. Ten bliski Aleksandrowi Jagiellończykowi człowiek trzymał w dalszej okolicy dobra Liszków nad Niemnem ze znaczną częścią puszczy mereckiej, majętność Wiejsieje, a także Hołny w okolicach Sejn. Niesłusznie oskarżony o zdradę, został pozbawiony swych wielkich majątków przez Zygmunta I, 14 Ш 1508 r. uszedł do Moskwy 136.

Przywilejem wystawionym w Wilnie 1 I 1509 r. Zygmunt I nadał dobra rajgrodzkie i goniądzkie z miastami Goniądz i Rajgród Mikołajowi Radziwiłłowi woj. trockiemu 136. Już wcześniej, przed Glińskim, jako namiestnik nimi zarządzał 137 (w l. 1494-1504 sprawował funkcję namiestnika bielskiego) 139. Jeszcze jako namiestnik Mikołaj Mikołajewicz Radziwiłł zaczął gromadzić w swym ręku własności okolicznej szlachty. Zachował się pergaminowy dokument wystawiony w Krakowie 25 VIII 1504 r., mocą którego król polski135138

Сноски

133 M. Jabłonowski, Podlasie, cz. 3, s. 246.

134 Regesta thelonei aquatici Wladisłaviensis, s. 40 i 62.

135 W, Pociecha, M. Gliński, PSB, t. 8, s. 66; J. Wiśniewski, DzOPA, s. 89.

136 Widymat tego przywileju dokonany przez kanclerza Krzysztofa Szydłowieckiego, Nowy Korczyn 14 VI 1529 r. w AGAD Warszawa, Zb. dok. perg., nr 7566. Widymat abpa Jana Łaskiego, Łowicz 24 VI 1529 r., tamże, nr 7564. Widymat bpa Piotra Tomickiego z 16 VI 1529 r. - BAN Wilno, Е. 1, nr 97. Zob. Opisanie rukopisnogo otdelenja Vilenskoj Publićnoj Biblioteki, t. TIL, Vilna 1898, nr 97 [dalej cyt.: Opisanie ROVPB].

137 Mikołaj Radziwiłł rozpoczął swą karierę od urzędu krajczego litewskiego, który to urząd zaczął sprawować od 1487, a od 1494 r. był podczaszym litewskim. W 1505 r. został mianowany woj. trockim i marszałkiem ziemskim oraz kanclerzem WKL. Kanclerzem wielkim WKL został w 1510 r. Ożeniony był z Elżbietą Sakowiczówną (ta zm. po 1542 r.).

138 w, Dworzaczek, Genealogia, t. 2, Warszawa 1959, tabl. 163.

Перевод на русский (машинный)

княжество не сработало, потому что после 1523 года мы не встречаем гусовщика в окружении монархии. Дата 1523 настолько характерна, что за год до этого умер Николай Радзивилл, бывший покровитель поэта, а наследники Гонядзе не смогли договориться о разделе после него схеды. Он нашел заместителя как я думаю в лице прежнего конкурента Радзивела Упоминание об Оссове, которое, вероятно, подтвердилось Николаем Гусьовкой-Оссой, которая оставалась в руках семьи Гусьовских вель Гуссовских, укрепляет нас в предположениях о том, что дарение, а, возможно, только подтверждение собственности было сделано в 1537 году, когда длилась острая ревиндационная борьба, проводимая Боной. Видимо, Гаштольд как арендовацу.133.

Возможно, Николай Гусовский вель Гусовский жил еще в 1555 году. В реестрах влоцлавской таможни с этого года появляется какой-то Гусовский Николаус Скварек де districtu Bielscensi a Lomża134.

Странное предназначение охотничьей резиденции, называемой Водзиловка, побуждает посмотреть на расположенные в непосредственной близости от нее помещения.

лесной плексиглас последующего Кнышинского пуща земельными благами: Гонядзе, Тыкоцине и Супрасле. Их история находится в прямой связи с существованием межлесной великокняжеской охотничьей курилоли.

3. ГОНКО-РАйгродское государство Радзивиллов

На сейме в Бресте в феврале 1505 года Александр Ягеллончик угрожал своему придворному князю Михаилу Глиньскому и польскому генералу Яславу Вельнюку в правление Бельского староства и в наследственное владение, расположенное на Полесье и Подляшье (Туров, Раджгород и Гонядзе). Князь родился как православный во время учебы в Италии. Незаслуженно обвиненный в государственной измене, был лишен своих крупных владений Сигизмунда I, 14 августа 1508 года бежал в Москву.

Привилегиями, выданными в Вильнюсе 1 и 1509 гг. Сигизмунд I придал райгродские и гондоньские блага с городами Гонядзе и Радзивилле Троцкому воеводству.136. Ранее, до Глинского, как наместник управлял ими137 (в 1 1494-1504 гг. занимал должность наместника Бельского) 139. Еще в качестве наместника Николаевич Радзивилл начал собирать в своих руках собственность окрестной шляхты. Сохранился пергаментный документ, выданный в Кракове 25 августа 1504 г., властью которого польский король135138

Сноски

133 Яблоновский, Подляшье, ч.3, с. 246.

134 Регаста Телонеи Акватиси Владиславиенсис, с. 40 и 62.

135 В. Утеха, М. Глинский, PSB, т. 8, с. 66; Й. Вишневский, DzOPA, с. 89.

136 Видимость этой привилегии, сделанной канцлером Кшиштофом Шидловецким, Новый Корчин No 14 VI 1529 г. в AGAD Варшава, Зб. докт. перг., No 7566. Видимат архиепископа Яна Лаского, Łowicz 24 VI 1529 г., там же, No 7564. Видимат епископа Петра V V 1529 г. - BAN Wilno, ČE

137 Николай Радзивилл начал свою карьеру с должности крайнего литовского, который начал эту должность с 1487 года, а с 1494 года был литовским священником. В 1505 году он был назначен Троцким воеводой и земским маршалом, а также канцлером ВКЛ. Канцлером великим ВКЛ в 1510 году был женат на Елизавете Саковичевой (с 15 по сент.

138 в, Дворжачек, Генеалогия, т. 2, Варшава 1959, табл. 163.