Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 32, с. 58-59

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 32 из 338

С. 58-59

Оригинал (по-польски)

Pieśń o żubrze Mikołaja Hussowskiego, zwanego również Mikołajem z Hussowa lub Anszowczykiem — to dzieło obszerne, zawierające też własne doświadczenia i spostrzeżenia związane z polowaniem na żubra. Był wówczas początkującym, choć nie tak młodym poetą, ur. między 1475-1485 lub niewiele później, a jego próby poetyckie wykazały, że nie było w nim materiału na twórcę większej miary. Wiadomości o autorze są bardzo szczupłe. Badacz jego poematu J. Krókowski twierdził, że szczupłe, a właściwie prawie żadne wiadomości, jakie posiadamy o życiu Hussowskiego, nie pozwalają nam stwierdzić, kiedy znalazł się on na dworze biskupa. Stara znajomość z byłym sekretarzem Erazma Włochem, Karolem de Monte Cinere (Carolus Antonius de Bononia), do którego zwracał się potem o poparcie swego poematu u sekretarza królowej Bony Ludwika Afilio, wskazywałyby... na to, że od dawna należał do klientów biskupa117, W swym poemacie pisze, że nie jest wykształconym poetą, ale przywykłym do broni: Wiesz jakie, czytelniku, służy mi dziś pióro? W kołczanie ci je noszę, co mi gniecie bok. Z kołczanu biorę papier chcąc pisać z Во сгапи Mkną świszcząc me pociski, by zabijać wraz. Ty piszesz, a ja dzielniej naciągam cięciwę, Być równi możem, choć różny nasz kunszt. Niech z wierszy mych nie szydzi człek nieokrzesany, Pociski ja, rzecz dziwna, nader ostre mam, Trucizną nasycone o tak dziwnej mocy: Ugodzon nimi pada od najlżejszych z ran. Nawykły przez północne przedzierać się puszcze, I teraz chcą w sosnowy zaszywać się bór, Że skutkiem złym czy dobrym — zbłądzić można w lesie — Niech ryczy w moim wierszu przeokrutny zwierz I echem rozegranym niech przekaże, jakie Złożyły się podźwięki na tę naszą pieśń118,116

Autocharakterystyka zawiera informacje prawdziwe, a Hussowski należał do kategorii ziemian osiadłych na Litwie, z obowiązkiem służby wojskowej w czasie wojen i łowieckim w czasie pokoju. W innym miejscu pisze, że prastarych rzeczy wiele znalazłem ci w księgach Rusinów, tego ludu, który język swój wyraża literami greckimi, przed wieki przejąwszy je z uwagi dla ojczystych brzmień, z czego można wnosić, że obznajomiony był z pismem ruskim obowiązującym w kancelarii litewskiej.,

Poszukując przypuszczeń co do możliwości kontaktów Hussowskiego i Ciołka zwrócić uwagę należy na fakt, że przyjęcie rozwiązania, że Hussowski był mieszkańcem państwa Goniądzko-Rajgrodzkiego Radziwiłłów skłania do przypuszczenia, że znajomość ta zadzierzgnięta została właśnie w Goniądzu. Erazm Ciołek był bowiem swego czasu (może jeszcze przed zyskaniem w 1503 r. sakry biskupiej płockiej) plebanem goniądzkim. Dowiadujemy się o tym co prawda z falsyfikatu dokumentu uposażeniowego fary goniądzkiej z 1500 r., ale potwierdza ten fakt w swym zeznaniu złożonym przed bpem wileńskim Pawłem Holszańskim ks. Marek ze Skrzeszewa, 70-letni starzec, od 1521 r. kapłan prepozytury św. Ducha w Goniądzu119,

Hussowski znalazł się w Rzymie w czasie ostatniej legacji tam Ciołka 1518-1522. We wstępie do poematu przedstawił jego genezę. Wtedy wraz z towarzyszami przyglądał się igrzyskom i zapasom z dzikimi zwierzętami, urządzonym w Rzymie przez papieża Leona X — prawdopodobnie w czasie hucznego karnawału 1521 r., stanęły mu żywo przed oczami ojczyste lasy i rozmowa zeszła na wspomnienia myśliwskie. Autor poematu, który jak pisał młodość spędził w litewskich borach i miał duże doświadczenie łowieckie, zaczął opowiadać o łowach na żubra, w których brał udział w młodości. Gadatliwość mu zaszkodziła i wzięto go za słowo, polecono w krótkim terminie opisać to wierszem: Lecz nie chcąc lekceważyć upomnień człowieka, któreтит. tyle winien, nie lza zwlekać już120. Odbiega ta relacja od zamieszczonej w liście do Bony121. Plany ofiarowania żubra papieżowi unicestwiła nagła śmierć papieża Leona X (1 XII 1521), ale pieśń o żubrze była doprowadzona niemal do końca. Wkrótce zmarł sam mecenas bp Ciołek (22 IX 1522 г.) 122.

Сноски

116 rodziną w Europie późnofeudalnej, Lublin 1987, s. 212.

117 3, Krókowski, Mikołaja Hussowskiego „Carmen de bisonte”, „Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego”, seria A, nr 65, Wrocław 1959, s. 13.

118 Antologia poezji polsko-łacińskiej 1470-1548, wyd. A. Jelicz, Szczecin 1985, s. 136–137.

119 др Białystok, Kamera, nr 2855.

120 Antologia poezji polsko-łacińskiej 1470-1543, s. 135.

121 w, Pociecha, Królowa Bona, t. II, s. 131-132, 516.

122 Hussowski wrócił do Polski bez środków do życia i obłożnie chory. Biedzie zaradził w pewnym stopniu proboszcz skalbmierski i sekretarz królewski, późniejszy bp przemyski i włocławski, Jan Karnkowski. Zob. 5. Skima, Hussowski..., op. cit., s. 122. Poeta zmarł, Jak się uważa, ok. 1535 r.

Перевод на русский (машинный)

Песня о зубре Николая Гуссовского, также известного как Николай из Гуссова или Аншовчик, это обширное произведение, содержащее также собственные опыты и наблюдения, связанные с охотой на зубра. Он был в то время начинающим, хотя и не совсем молодым поэтом, род. между 1475-1485 или немного позже, и его поэтические попытки показали, что в нем не было никакого материала для создателя более высокого масштаба. Старое знакомство с бывшим секретарем Эразма Италийцем Карлом де Монте Чинере (Carolus Antonius de Bononia), к которому он впоследствии обращался за поддержкой своей поэмы у секретаря королевы Боны Луи Афилио, указывало бы на то, что он уже давно принадлежал к клиентам епископа.117В своей поэме он пишет, что он не образованный поэт, а привыкший к оружию: «Знаешь, какое мне сегодня перо?» В колчане я его ношу, хотя сгибаю бок. Из колчана беру бумагу, хочу писать с Во Вустапи Мкнут мои пули, чтобы убивать вместе. Ты пишешь, а я могу нарисовать тебя на ладони Привыкшие к северным путям пробиваться, и теперь хотят в сосновый зашивать бор, что в результате плохого или хорошего можно заблудиться в лесу пусть рычит в моем стихотворении зверь жестокий и эхом разыгранным пусть передаст, какие отклики сложились на эту нашу песню118,116

Автохарактеристика содержит правдивую информацию, а Гусовский принадлежал к категории помещиков, поселившихся в Литве, с обязанностью служить в военное время и охотиться в мирное время. В другом месте он пишет, что древние вещи я нашел для тебя в книгах русинов, того народа, который свой язык выражает греческими буквами, много веков назад перенявшего их из-за родного звучания, из чего можно с уверенностью отнести, что он был известен тебе по-то.

При поиске предположений о возможности контактов Гуссовского и Теолека следует обратить внимание на то, что принятие решения о том, что Гусовский был жителем Гониньско-Райгородского государства Радзивиллов, подталкивает к предположению, что это знакомство завязалось именно в Гонидзе. Эразм Целок был в свое время (возможно, еще до получения в 1503 г. этого факта) епископским плащем.119,

Гусовский оказался в Риме во время последнего легата там Циолка 1518-1522. Во вступлении к поэме он изложил его генезис. Тогда он вместе с товарищами наблюдал за играми и борьбой с дикими животными, устроенными в Риме папой Львом X вероятно, во время шумного карнавала 1521 года, ему живо явились глаза родных лесов и разговор ушёл на воспоминания о молодости.120. Это отклонение от того, что написано в письме к Боне121. Планы жертвоприношения зубра папе были уничтожены внезапной смертью папы Льва X (1 декабря 1521), но песня о зубре была почти доведена до конца. Вскоре умер сам меценат епископ Циолек (22 IX 1522 г.)122.

Сноски

116 Семья в поздней феодальной Европе, Люблин 1987, стр. 212.

117 3, Кроковский, Николай Гусовский «Carmen de bisonte», «Работа Вроцлавского научного общества», серия А, No 65, Вроцлав 1959, стр. 13.

118 Антология польско-латинской поэзии 1470-1548, изд. А. Елич, Щецин 1985, стр. 136-137.

119 Белосток, No 2855.

120 Антология польско-латинской поэзии 1470-1543, с. 135.

121 Утешение, Королева Бона, том II, стр. 131-132, 516.

122 Гусовский вернулся в Польшу без средств к существованию и тяжело болен. Бедному советовал в какой-то степени настоятель скальбмерский и королевский секретарь, позднее епископ Перемышльский и влоцлавский Ян Карнковский. См. 5. Скима, Гусовский..., op. cit., стр. 122. Поэт умер, как считается, около 1535 г.