Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 29, с. 52-53

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 29 из 338

С. 52-53

Оригинал (по-польски)

Miasto Knyszyn. Kościół parafialny, z l. 1579-1601 (na miejscu dworu Ostafiego Wołłowicza). Rynek miasta rozplanowany W trakcie lokacji miasta w 1537 r. przez dzierżawcę A. Chodkiewicza. Wzdłuż pierzei rynkowej, na zdjęciu po prawej, charakterystycznie łamiącej prostokątną przestrzeń placu, ciąg komunikacyjny z Tykocina do zlikwidowanego ok. 1510 r. dworu zwanego Wodziłówka (wlot ul. Tykockiej i poza Rynkiem ciąg siedlisk ul. Starodwornej wzdłuż łąk), dawniej w XVI w. zajętych przez Staw Wielki pod dworcem Zygmunta Augusta. Wysoki budynek na Rynku (z XX w. urząd gminny i dom kultury) ustawiony jest na drugiej osi komunikacyjnej gościńca z Goniądza (ul. Goniądzka), wzdłuż pierzei rynkowej iul. Białostockiej (w XVI w. ul. Dworska). Trakt w 1510 r. poprowadzono do zbudowanego przez Mikołaja Radziwiłła nowego dworu, który pełnił funkcję rezydencji Zygmunta Augusta i mostu przez Jaskrankę, wiódł do Grodna i Wilna. Łącząca się narożnikiem kwadratowa przestrzeń zajęta przez warzywniki to teren dawnego Nowego Rynku, urządzonego przez P. Chwalczewskiego ok. 1560 r. Wybiegająca w połowie pierzei rynkowej długa, gęsto zabudowana ul. Grodzieńska powstała ok. 1537 r. w czasie lokacji miasta, Fot. Wiesław Stępień, 1993. ROSIOŚK Białystok, Fototeka

Przejście Knyszyna z rąk Radziwiłłów w posesję królewską musiało pewnie pociągnąć za sobą zmianę na stanowisku wójta knyszyńskiego. Został nim Mikołaj z Mąkolina, rodzony brat plebana kalinowskiego Macieja Kaleckiego105, Nowy wójt był przedsiębiorcą drzewnym, przetwarzającym karczowane drewno w produkty pochodne, z tego tytułu notowany był w 1544 r. w rejestrach cła włocławskiego 106. To on był pewnie inwestorem, z racji na posiadane środki pieniężne akcji lokowania miasta Knyszyna, w związku z tym wójtem knyszyńskim został ok. 1536 r., po ostatecznym wyjaśnieniu sprawy z Radziwiłłami. W l. 1537-1538 trwała akcja urbanizacyjna, trzebież drzewostanu porastającego rozmierzone na włóki grunty miejsk toteż Mikołaj z Mąkolina spławiał do Gdańska w 1544 r. poważną ilość wańczosu, z przerobionego drewna. W 1545 r. zaprowadzono najdawniejsze księgi miejskie knyszyńskie, co było ukoronowaniem tej ważnej inwestycji urbanizacyjnej

owskich, które w 1538 r. rozmierzył Aleksander Chodkiewicz dla wójta knyszyńskiego znajdowało się w miejscu dzisiejszej osady Wodziłówka. Były to bez wątpienia grunty wcześniej wytrzebione, stanowiące zaplecze gospodarcze dworca myśliwskiego Wodziłówka, spalonego przez Radziwiłła ok. 1509 r. Najdawniejsze zabudowania folwarku knyszyńskiego też związane były z dworcem Wodziłówką. Świadczy o tym ich lokalizacja, przy gościńcu z Tykocina, podążającego ul. Starodworną. Jeszcze po rozbiorach Polski, w czasach pruskich na końcu ul. Starodwornej mieścił się Zaścianek Dworny Wójtowski19”. Gospodarstwo w 1775 r. mieściło się na placach miejskich — te budynki na 2 placach stoją, a obok nich trzeci plac się ciągnie. Te placy zaczynają się od Małej ułeczki [ul. Starodwornaj, a ciągną się równo z miejskimi. Czwarty plac, na tejże ułeczce, przy samym Rynku,

105 j, Wiśniewski, Maciej г Mąkolina, PSB, t. 19, s. 27-28.

106 Regesta thelonei aquatici Wladisłaviensis saeculi XVI, wyd. 5. Kutrzeba, F. Duda, Kraków 1915, s. 393

107 W 1800 r. mieszczanie knyszyńscy prosili króla pruskiego, aby wydzierżawił im: Zaścianek Woytowstwem nazwany w mieście WKM pruskim Knyszynie za Małą ul. sytuowany, a przez WKM pana naszego najmiłościwszego za kontraktem w dzierżawę wypuszczony, z karczmą i włóką pola w ciągłym polu, w dzierżawę wypuszczony, że pomieniony Zaścianek Woytowstwem zwany leży między placami mieskiemi. A zeszłej pamięci ur. [Stanisław Ignacy] Ołdakowski [zm. 21 I 1800 г.], w porze przyzwoitej wspomnionego Zaścianku gdy nie zaorywał, wcześnie nie zasiewał, zboża zgoła dozimy dla zaskwierstwa mieszczanom nie zbierał z pola, przez co nam obywatelom miasta WKM Knyszyna pana naszego najmiłościwszego wiernym poddanym, w zajmowaniu do obory bydła, koni i świń wielką krzywdę czynił. AP Białystok, Kamera, nr 1304 В. Później w XIX w. zaścianek zwany Ołdakowizną stał się uposażeniem cerkwi prawosławnej. W 1933 r. Popówka liczyła 28 ha 99 arów 31 m?

Перевод на русский (машинный)

Город Кнышин. Приходская церковь, с 1. 1579-1601 (на месте королевского двора Остафия Волловича). Городской рынок был распланирован во время размещения города в 1537 году арендатором А. Ходкевичем. Вдоль рыночной площади, на фото справа, характерным образом нарушающей прямоугольное пространство площади, транспортный путь от Тыкочина до ликвидированного около 15. был проведен к построенному Николаем Радзивиллом новому королевскому двору, который выполнял функции резиденции Сигизмунда Августа и моста через Яскранку, вёл в Гродно и Вильнюс. Соединяющееся углами квадратное пространство, занятое овощниками, это территория бывшего Нового Рынка, устроенного П. Хвалчевским около 1560 г.

Переход Кнышина из рук Радзивиллов в королевскую собственность должен был, вероятно, повлечь за собой изменение в должности кнышинского войта. Им был Николай с Муколиным, родным братом калиновского плебана Мацея Калецкого105, новый войт был деревообрабатывающим предпринимателем, перерабатывающим рубленную древесину в производные продукты, с этого титула он был зарегистрирован в 1544 в реестре. значительное количество ванчоса, из переработанного дерева. В 1545 г. были введены самые древние городские книги Кнышина, что стало увенчанием этой важной урбанистической инвестиции

Староместская площадь, которая в 1538 г. размещённая на площади Александра Ходкевича, была расположена рядом с нынешним поселением Водзиловка. Это были, несомненно, ранее уничтоженные земли, являющиеся хозяйственными помещениями охотничьей резиденции Водзиловка, сожженной Радзивиллом около 1509 г. Древнейшие постройки кнышинского усадьбы также были связаны с резиденцией. Стародворей, и они тянутся наравне с городскими. Четвертая площадь, на этой же аллее, рядом с самой Рыночной площадью,

105 Дж., Вишневский, Мацей г. Муколина, PSB, т. 19, с. 27-28.

106 Regesta thelonei aquatici Wladislaviensis saeculi XVI, изд. 5. Кутреба, Ф. Дуда, Краков 1915, с. 393

В 1800 г. кнышинские горожане просили царя прусского, чтобы он арендовал у них: ущелье, названное в городе Прусским Кнышиным, за Малую ул., а у господина нашего любимого за договором в аренду, с корчмой и волоком поля в непрерывном поле. Позже в XIX в. загон, называемый Олдаковизной, стал украшением православной церкви. В 1933 году Поповка насчитывала 28 га 99 соток 31 м?