Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 28, с. 50-51
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 50-51
Оригинал (по-польски)
pojawiająca się na terenie do 1389 r. mazowieckim świadczy, że musiała powstać dopiero w XV w. Trudno jednak domyśleć się jaki związek istniał pomiędzy tą nazwą a imieniem szwagra Władysława Jagiełły — Wojdyłem, który zginął w 1382 r.
W końcu ul. Starodwornej aż do pocz. XIX w. znajdowało się wójtostwo knyszyńskie?”. Pierwsza wzmianka o wójcie knyszyńskim Iwanie Kurzenieckim pojawia się w dokumencie erygującym kościół farny w Knyszynie z 5 VII 1520 r. Wspomnieni zostali wówczas ponadto wójt długołęcki Mikołaj Pęski i Stanisław, leśniczy, najpewniej tożsamy z wzmiankowanym później wójtem bartnym i gajewnikiem knyszyńskim Stanisławem Pietraszewiczem 100. Wymieniono ich dlatego, że od ich poddanych należały się dziesięсту kościoła knyszyńskiego 101. Poza wójtostwem w Knyszynie, ok. 1519 r. od Mikołaja Radziwiłła Iwachno z Kurzeńca otrzymał Kalinówkę'!??. Ten dzięki zasługom dla Bony, na służbę do której przeszedł od Radziwiłłów (po 1526 r.) i wielce zasłużył się w procesie przeciwko niedawnym chlebodawcom zatrzymał Kalinówkę, a jego syn powiększył o nadanie części puszczy zwanej Jasionówka i w ten sposób powstały dość obszerne dobra starościców pińskich — Kurzenieckich.
W 1538 r. dzierżawca włości Aleksander Chodkiewicz wymierzając 90 wł. dla miasta Knyszyna, 10 wł. pozostawił dla wójta knyszyńskiego 103.
99 W 1800 r. mieszczanie knyszyńscy stwierdzali: Zaścianek Wójtowskim nazwany, w mieście... Knyszynie za ul. Małą sytuowany. AP Białystok, Kamera, nr 1304B. Jego usytuowanie znamy ze szkicu podziałów własnościowych pomiędzy gruntami miasta i dworu knyszyńskiego z 1799 r. AP Białystok, Kamera, nr 2702, k. 17. Zob. ilustrację. Siedzibę wójtostwa knyszyńskiego w XVIII w. od nazwiska wójta nazywano Ołdakowizną lub Zaściankiem Wójtowskim. Ołdakowizna w XIX w. notowana była jako własność cerkwi prawosławnej.
100 w, Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 252.
101 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 54, s. 608-619; MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV. 1775, s. 1021-1026; Centralne Archiwum Akt Dawnych Rosji w Moskwie [dalej w skrócie: CAADR Moskwa), Е. 389, op. 1, nr 18.
102 Szerzej na temat dziejów tej miejscowości zob. J. Maroszek, J. Szydłowski, K. Kucharczyk, Dokumentacja ewidencyjna parku w Ogrodnikach PGR, Białystok 1980 (maszynopis PSOZ Białystok).
103 \у, Pociecha, Królowa Bona, t. Ш, Poznań 1958, s. 253. Myli się Pociecha, co do liczby włók rozmierzonych, podając, że jedynie 19 wł. przeznaczonych było dla poddanych królowej wójtostwa knyszyńskiego (s. 170), a 10 włók dla wójta, w samym liście pisze się, że było 90 vołok na Vaśu Milost, a 10 na voita. Por. M. Dovnar-Zapolskij, Gossudarstvennoe chozjajstuo pri Jagellonach, „Universytetskie Izvestja”, Kiev 1901, s. 285 A więc było 90 wł., a nie 19. O tym, że tak rzeczywiście było informują wcześniejsze i późniejsze źródła. Dokument z 2 VII 1521 r. Mikołaja Radziwiłła uposażeniowy mansjonarii przy farze w Goniądzu przyznał mansjonarzom dochody z 84 wł. kmiecych w Knyszynie (AA Białystok). 6 wł. również w Knyszynie otrzymał 5 VII 1520 r., od tegoż Radzi-
Trwała wówczas akcja lokowania miasta na prawie magdeburskim, choć odpowiedniego dokumentu lokacyjnego mieszkańcy na to nie mieli. Chodkiewicz donosił o tym Bonie: tyi meśćane knyśinskie za to sja na mja zvaznili, iż oni, jako to eśćo prava svoego maśtbarskogo nie majut i sami sebe sudjat, роботу z mesta i z obożestva berut i ich vbożat, letrov dosvettonych zabijakov v meste chovajut, iż ja to im togo boronju i to im po mnie nie milo. Mieszczanie mieli już wówczas swego burmistrza, który rozsądzał ich
sprawy 104,
Aleksander Chodkiewicz - pierwszy dzierżawca knyszyński (zm. 1549 r.). Portret dawniej w pokojach archimandrytów supraskich. Dziś nie istnieje. Fot. Józef Jodkowski 1910 r. AN Warszawa, Instytut Sztuki, Fototeka, nr 9431
wiłła, kościół farny knyszyński (AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 54, s. 608-619). Razem więc już w czasach prywatnej posesji Radziwiłłów wieś Knyszyn liczyła 90 wł., tyle co Chodkiewicz w swojej pomierze rozmierzył miastu. Skoro miasto już wcześniej otrzymało 84 wł., to razem z wójtostwem osiągało przyjętą normę. Zresztą w cytowanym liście do Bony sam Chodkiewicz pisał: odno voitodtvo knysinskoe гтегй, hdem volok vymeryl supolnych i z naddavkami, z dostatoćnymi polnimi 100 volok, tak jako na voloku. - doczniej miernicza norma Bony — 100 wł. była przyjęta za praktyką radziwiłłowską, tak było w przypadku Knyszyna. Całe wójtostwo — 100 wł. przeznaczono na miasto!
104 M. Dovnar-Zapolskij, Gossudarstuennoe chozjajstwo, s. 285
Перевод на русский (машинный)
Появившаяся на территории до 1389 г. мазовецким свидетельствует о том, что она должна была возникнуть только в XV в. Трудно, однако, догадаться, какая связь существовала между этим именем и именем зятя Владислава Ягайло Войдыла, который умер в 1382 году.
В конце ул. Стародворной вплоть до начала XIX в. находился книшинский войтонь. Поэтому первое упоминание о кнышинском войте Иване Курзенецком появляется в документе, вызвавшем фарный костел в Кнышине от 5 июля 1520 года. Упомянутыми были также длинноланский войт Николай Пенский и Станислав, лесничий, наиболее вероятно, тольчечный. Тот благодаря заслугам Боны, на службу к которой он перешел от Радзивиллов (после 1526 г.) и очень заслуживал в процессе против недавних хлебодаров, остановил Калиновку, а его сын увеличил на приданое части леса под названием Ясьоновка, и таким образом возникли довольно обширные блага старцев Пинского Курзенецких.
В 1538 году арендатор имения Александр Ходкевич, направив 90 ил. для города Кнышина, 10 ил. оставил для войта Кнышинского 103.
99 В 1800 году Кнышинский мещанин констатировал: Войтовским замком называли имение, в городе... Кнышины за ул. Малый населенный пункт. А. П. Белосток, Камера, No 1304Б. Его расположение известно по эскизу разделов собственности между землями города и королевского двора Кнышинского от 1799 года.
100 в., Хомяковский, Материалы для истории..., с. 252.
101 AGAD Варшава, Капициана, No 54, с. 608-619; М.Н. Краков, Библ. Чарт., No IV. 1775, с. 1021-1026; Центральный архив актов Древней России в Москве [далее: CAADR Москва], Е. 389, op. 1, No 18.
102 Более подробно об истории этого населенного пункта см. J. Maroszek, J. Szydłowski, K. Kucharczyk, Учетная документация парка в Ogrodników PGR, Белосток 1980 (машинопись PSOZ Białystok).
103, Утешитель, Королева Бона, т. Ш, Познань 1958, стр. 253. Ошибается господин Утешитель относительно числа разветвленных нитей, указывая, что только 19 из них предназначались для подданных царицы Кнышинского воеводства (с. 170), а 10 для войта, в том же письме пишется, что было 90 голов за тысячу. 5 июля 1520 г. он получил
В то время продолжалась акция по размещению города на Магдебургском праве, хотя соответствующего документа у жителей на это не было. Ходкевич доносил об этом Боне: эти меценаты кышинские тогда на меня заключили, что они, как и право своего мастбарского народа, не помнят и сами себя судят, рожают в мечте
Дело 104.
Александр Ходкевич первый арендатор Кнышинского (умер 1549 г.). Портрет ранее в комнатах супрасских архимандритов. Сегодня его не существует. Фото: Юзеф Йодковский 1910 г. Варшава, Институт искусств, Фототека, No 9431
Виль, фарнанская церковь Кнышинского (АГАД Варшава, Капициана, No 54, с. 608-619). Так, уже во времена частной усадьбы Радзивиллов деревня Кнышин насчитывала 90 ил., столько же, сколько Ходкевич в своем измерении развил по городу. Если город уже получил 84 ил., то вместе с войтом достигал нормы. Предназначен для города!
104 М. Довнар-Запольской, Госсударштуэнное хозяйство, с. 285