Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 24, с. 42-43
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 42-43
Оригинал (по-польски)
Iż i łożniczym został, lidzkim państwem władał, Jagietł też zań Maryją, siostrę swoją oddał. A Kiejstutowi stadło to było niemiło, Przeto zwadził Ладена z Kiejstutem Wojdyło, Ге się przeciw stryjowi z Krzyżaki zapisał. Zawżdy, jakby go stracić, z myślą się kołysał. Bo sam miał po nim źmodzkie osieść państwo,
. Okazawszy nad sławnym książęciem tyraństwo.
Dalej Stryjkowski stwierdzał, że o knowaniach Wojdyła przestrzegł Kiejstuta komtur ostródzki — Augustyn, w czasie chrztu przed zamążpójściem za księcia mazowieckiego Jana, córki Kiejstuta. Komtur stwierdził:
. iż z mistrzem naszym Jagiełło traktuje Przez Wojdyła, a czasu na cię upatruje. Kiejstut słysząc to jął się skarżyć Jagietłowi, Żem go na stolec, w ręku to swym mając, wsadził, Za tę dobroć na zdrowie moje się nasadził. Dał na zelżywość naszą siostrę Wojdyło. Który na moje gardło i na twoje łowi. Witułt rzekł: Nie wierz, ojcze Jagiełł mnie miłuje, Nie uczyni-ć on tego, plotki-ć to ktoś snuje.
Kiejstut ostatecznie wykrył zdradę Jagiełły. Gdy Witold udał się do Grodna, wówczas Kiejstut cicho opuścił Troki, wkradł się z orszakiem zbrojnym do Wilna:
Z zamkami Wilno ubiegł i pojmał Jagietła,
Z matką, z księżną witebską, i zdrajcą Wojdyła. Nalazł skryte zapisy Jagiełowe z Krzyżaki,
I one na swą głowę zdradliwe hanszlaki [...].
Zaraz Witułt przejednał winę Jagietłowi,
Gdy przysięgi wiarę szczerze chować Kiejstutowi. Dał mu Krewo i Witebsk, z matką go wypuścił,
I skarby wszystki wrócił i winę odpuścił [...].
A Kiejstut dał Wojdyła obwiesić wysoko:
Mówiąc: Miej podniesienie, na któreś miał oko. Nie wierzgaj, Wojtku, szczęście gdy cię wzniesie wzgórę, Bo jak wsadzi, tak zepchnie; wziąwszy da po wtóre, Kto rozterki rozsiewa, ten w rozterku ginie.
A zdrajcę zdradliwa śmierć jak żywo nie minie.
Tytułem starosty lidzkiego obdarował Wojdyłę (Wojdyła) książę Olgierd. Ślub Wojdyły starosty lidzkiego z siostrą Jagiełły — Marią odbył
się w roku 1379. Powieszony został z rozkazu Kiejstuta w 1382 r90. Wojdyło na Litwie posiadał włość Dubrowną. Tak wielkie nadanie było wyjątkiem wśród majętności uzyskiwanych u Jagiełły 91. W czasie kiedy żył (i zginął) Wojdyło powiat goniądzki i dwór w Wodziłówce pozostawał w rękach Mazowszan. Dopiero w 1382 r. został zastawiony Krzyżakom. Imię szwagra Jagiełły nie zostało więc utrwalone w nazwie dworca myśliwskiego.
Nie można bezkrytycznie przyjąć słów Łuczynica i innych świadków biorących udział w procesie granicznym pomiędzy królową Boną a Radziwilłami o zagarnięte wokół Knyszyna puszcze. Świadkowie stronniczo zeznawali na rzecz królowej, bojąc się jej, pragnąc zaskarbić jej łaski i mszcząc się na Radziwiłłach za wcześniejsze przymuszanie do uległości prawnej. Kwestia obiektywnego ich świadectwa dotyczy przede wszystkim rozstrzygnięcia przynależności historycznej obszaru puszczy knyszyńskiej — do Goniądza czy Bielska. Świadkowie w procesie twierdzili, że dwór w Wodziłówce, który był centralnym dworcem myśliwskim, gdzie zatrzymywali się i książęta litewscy i królowie polscy zawsze należał do Bielska, nigdy do Goniądza, co wobec faktów historycznych musi ulec rewizji. Wodziłówka i Knyszyn położone były w obszarze od 1358 r. przynależnym do mazowieckiego powiatu goniądzkiego, w 1382 r. oddanego Krzyżakom w zastaw, od 1392 r. kontrolowanego przez krzyżacki zamek w Metenburgu — Dolistowie. W 1398 r. wraz z całym powiatem goniądzkim znalazł się w granicach WKL. Może dopiero wraz z urządzeniem w tych lasach łowiszcz wielkoksiążęcych w Wodziłówce poddano go zarządowi namiestników bielskich? Może nastąpiło to w czasach wlk. ks. litewskiego Witolda, kiedy Goniądz przeszedł w 1401 r. pod panowanie litewskie i który to władca prowadził w okolicy poważne inwestycje, jak np. Droga Witoldowa z Wizny przez Zawady, Nieciece, Łazy, Trzcianne do Goniądza i Grodna. Było to tak dawno, że osocznikom i innym świadkom zeznającym w procesie o dobra knyszyńskie goniądzki i mazowiecki rodowód tych ziem był już wcale nieznany. Dwór Wodziłówka w końcu XV i na pocz. XVI w. należał do namiestników bielskich, którzy nim zarządzali,
Сноски
90 M. Stryjkowski, O początkach, wywodach, dzielnościach, sprawach rycerskich i domowych sławnego narodu litewskiego, żemojdzkiego i ruskiego, przedtym nigdy od żadnego ani ruszane, ani opisane z natchnienia Bożego, a uprzejmie pilnego doświadczenia, oprac. J. Radziszewska, Warszawa 1978, s. 294-296; Tenże, Kronika polska, litewska, źmódzka i wszystkiej Rusi, Warszawa 1846, s. 61 (powołując się na Kromera). O Wojdyle (na podstawie informacji z latopisów litewsko-ruskich) pisał J. Długosz, Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, pod red. J. Dąbrowskiego, К. Pieradzkiej, J. Garbacika, ks. X, s. 126-127.
91 Н. Łowmiański, Uwagi w sprawie podłoża społecznego i gospodarczego unii jagiellońskiej, Wilno 1934, s. 76 i przypis 100.
Перевод на русский (машинный)
И стал он, будучи человеком, государством владел, Ягетл также за него Марией, сестру свою отдал. А Кейстуту стадо это было недобро, поэтому врал Ладена с Кейстутом Войдыло, Ге против дяди из Тевтонского ордена. Как бы его потерять, государство должно было поколебать его.
. Показав тиранию над знаменитым принцем.
Далее Стрыйковский утверждал, что о замыслах Войдыла предупредил Кейстут Острудский комтур Августин, во время крещения перед браком с мазовецким князем Яном, дочерью Кейстута. Комтур заявил:
. что с мастером нашим Ягайло повелся через Войдыла, а время смотрит на тебя. Кейстут, услышав это, пожаловался Ягайло, что я его на стуле, в руке моей это поставил, за эту доброту на здоровье мое посадил. О безысходности он отдал нашу сестру Войдыло. Кто на мое горло и на твою ловлю, тот сказал:
Кейстут, наконец, обнаружил предательство Ягайлы. Когда Витовт отправился в Гродно, тогда Кейстут тихо покинул Троки, прокрался с вооруженным отрядом в Вильнюс:
С замками Вильнюса он побежал и схватил Ягетеля,
С матерью, с герцогиней Витебской и предателем Войдыла. Он нашел скрытые записи Ягайло из Крестаки,
И они на голову свою коварные ханжества [...]
В тот момент Витулт перенял вину Ягетло,
И когда он поклялся хранить свою веру в Кейстуте, дал ему Крево и Витебск, и отпустил его с матерью,
И все сокровища возвратился, и вину свою простил.
И Кейстут дал Войдылу повесить высоко:
говоря: возвысь, на кого ты смотришь". Не верь, Войтко, если он поднимет тебя, потому что, как он введет, так и оттолкнет; и когда он возьмет второй раз, кто сеет суету, тот погибнет в смятении.
А предатель предательская смерть, как живая, не пройдет.
Звание старосты Лидского получил князь Ольгерд. Свадьба Войдылы Лидского старосты с сестрой Ягайло Марией состоялась
был повешен по приказу Кейстута в 1382 году.90. Воеводство в Литве имело Дубровную землю. Такое большое посвящение было исключением среди имущества, получаемого у Ягайло91. В то время, когда жил (и погиб) Wojdył Гоненьский повят и королевский двор в Водиловке оставался в руках Мазовии. Только в 1382 году он был захвачен крестоносцами. Поэтому имя зятя Ягайлы не было закреплено в названии охотничьей резиденции.
Нельзя некритично принять слова Лучиньца и других свидетелей, участвовавших в пограничном процессе между королевой Боной и Радзивиллами о захваченных вокруг Кнышина пущах. Свидетели всегда предвзято свидетельствовали в пользу королевы, опасаясь получить ее милость и отомстить Радзивиллам за ранее принуждение к правовому повиновению. Вопрос об объективном свидетельстве касается прежде всего их Воздвиженец и Кнышин были расположены в области с 1358 года, принадлежащей к Мазовецкому уезду, в 1382 году он был подданным крестоносцев, а в 1392 году находился под контролем тевтонских замков в Метенбурге Долисту. В 1398 году вместе со всем участком поселился в границах ВКЛ. Это было так давно, что опоссумам и другим свидетелям, свидетельствовавшим в процессе о кнышинских благах гоненьдский и мазовецкий родословные этих земель были уже совершенно неизвестны. Королевский двор Вождёвка в конце XV и начале XVI в. принадлежал Бельским наместникам, которые им управляли,
Сноски
90 М. Стрыйковский, О началах, выводах, доблести, делах рыцарских и домашних славного литовского народа, о том, что никогда ни от кого не сдвинули и не описывали под вдохновением Божиим, а уважительно срочный опыт, труд. Ю. Радзишевская, Варшава 1978, с. 294-296; Тенже, Русская хроника, все польская, литовская
91 Ловмянский Н. Замечания о социально-экономической основе Ягеллонского союза, Вильнюс 1934, стр. 76 и примечание 100.