Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 23, с. 40-41
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 40-41
Оригинал (по-польски)
tego typu sygnały: w Jasionówce, Krypnie”, a także w sąsiedztwie Kulesz-Chobotek i Morus. Również w przypadku sygnału krypniańskiego, który usytuowany był przy drodze do Długołęki, ok. 300 m od kapliczki dawniej znajdowały się gruzy, cegła, wapno, ale te pozostałości zostały rozebrane. Badania na wodziłowskim Sygnale dały efekt negatywny. Nie odnaleziono w tej miejscowości pozostałości dworu myśliwskiego, ani nawet tam miejsca jego lokalizacji. Resztki fundamentów, zachowana fosa i pozostałości po studni — jak się okazało w czasie badań, łączą się z istnieniem w tym miejscu sygnalizatora telegraficznego, wybudowanego tam w 1839 r.
Badaniami objęto również teren osady rolniczej, w pobliżu grobli przez strumień Wodziłówkę. Również w tamtym rejonie nie natrafiono na ślady dworzyska myśliwskiego, ani w postaci pozostałości terenowych, ani w powierzchniowym materiale archeologicznym. Stwierdzono, że osada ta powstała w 1569 r. na gruntach historycznie należących do dworu knyszyńskiego 82. Na młynarzu Jakubie jeszcze w 1569 r. ciążył obowiązek ciesielski, co nie było bez znaczenia wobec potrzeb budowlanych dworu wodziłowskiego. Inwentarz z 19 VI 1561 r. wspominał o młynie na rzece Wodziłówce o 1 kole, z którego arendą na każdy rok płacą kop 2 gr 1, a z folusza gr 12. Wspominano wówczas, że Piotr Chwalczewski dzierżawca knyszyński na rzece Wodziłówce chciałby grobli poprawić i przyczynić, tego młyna starego poprawić i drugi młyn, przy nim tarty zbudować83. W 1564 r. nadal funkcjonował młyn (stary) dający dochodu 2 kopy gr, a folusz gr 12. O tartaku nie wspomniano84. Jednak jeszcze w tymże 1564 r. rozpoczęto budowę: starosta staw począł kopać na rzece Wodziłówce, którego jeszcze nie dokończył, na którym p. starosta młyn tarty zbudować chce. W czem potrzeba nauki JKM, bo jako p. starosta powiada, to wszystko kop 50, okrom piły kosztować musi i miałby być z tego młyna pożytek. Plany Chwalczewskiego zrealizował ostatecznie inny dzierżawca knyszyński — Andrzej Dybowski. Nowo wykopany staw młyński nazwano Jeleń. W 1569 r. w inwentarzu starostwa po śmierci Dybowskiego pisano: staw w puszczy ku Czarnej, który zowią Jeleń. Na tym stawie młyn... nowo zbudowany za dozwoleniem p. Dibowskiego nieboszczyka. Młynarz Blaszek z Matisem a co okazowali listy 2 nieboszczykowe - jeden na dozwolenie zbudowania, a drugi po zbudowaniu na wolność od wymierzania miar dwu królewskich, dla uważenia kosztu zbudowania ich.81
А k temu dla małej wody na tejże rzece, w której wolności pomienieni młynarze wedle listu p. Dibowskiego są zachowani. I takowa wolność licząc od roku niniejszego [15]69 ma im być wydzierżana85. Jednak w 1578 г. opłacono podatek tylko z 1 młyna na rzece Wodziłówce86, Lustracja 1616 r. wspomina o nadaniu młyna w Wodziłówce (tylko jednego!) bliżej nieokreślonej osobieŚ!.
Zastanawia nazwa dworca. Wodziłówka posiada niewątpliwie związek z nazwą osobową Vaidilas88. Jakkolwiek Rewizja puszcz dokonana przez G. Wołłowicza wyraźnie wspomina, że sam ostęp puszczański nazywano Hvoznaja, środkiem którego płynęła rzeczka Vojdilovkaja, fakt ten dziwi, bo była to sytuacja nazewnicza odosobniona. Wszystkie niemal inne ostępny nazywano od cieków wodnych, tu zaś strumień ma ją inną, niż ostęp. Jeszcze współcześni nam mieszkańcy wsi Zofiówka używają nazwy Ниогпа na określenie nadrzecznych łąk, a Nowin Kasjerskich nazwą tą obdarzają sam strumień Wodziłówka. Najwidoczniej termin Wodziłówka był wtórnym w stosunku do Hwoznej, pierwotnie mógł być nazwą tylko samego dworu$3,
Może pozostaje ona w jakimś związku z imieniem szwagra Jagiełły — Wojdyły? Maciej Stryjkowski tak charakteryzuje tę postać:
Był też Wojdył, chłop prosty, piekarz u Olgierda, Tego szczęście wyniosło wnet na górę, śmierda,8789
Сноски
81 Informator Stanisław Topczewski, ur. 1901 r., zam. Kolonia Grądy, gm. Knyszyn.
82 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr K-11, К. 2.
83 Materiały do dziejów rolnictwa w Polsce w XVI i XVII w., oprac. W. Chomętowski, Warszawa 1876, s. 244.
84 w. Chomętowski, op. cit., s. 282.
85 AGAD Warszawa, ASK, dz. ГУТ, nr K-11, К. 17.
86 д. Jabłonowski, Podlasie, cz. 3, s. 167.
87 АСАР Warszawa, ASK, dz. XLVI, nr 149, К. 56.
88 Knut-Olaf Falk publikując zwracał uwagę na istnienie w puszczy przełomskiej dwóch jeziorek nazywanych dawniej Woydzinilis, dziś Wodziłki oddalone o 3 km od Szurpił. Falk pisał: Forma Woydzinilis jest bliskim refleksem pierwowzoru Vaidilinis, urobionego prawdopodobnie od nazwy osobowej, zaświadczonej zarówno w języku staropruskim, jak i litewskim. Por. Waydil (1391), Wadel... Jakkolwiek związek nazwy z nazwą osobową Vaidilas wydaje nam się prawdopodobnym, nadmieniamy jednak, że staropruska vaidila - etymologicznie identyczne z litewską nazwą osobową Vaidilas - odnosiło się do mędrców staropruskich, urządzających pewne ceremonie religijne. Por. Regestr spisania jezior niewodnictwu grodzienskiemu i przełomskiemu należących, które były w roku przeszłym 1568 przez dworzan JKM pana Andrzeja Dybowskiego, a pana Hrehorego Dzielnickiego spisane. A gdy te niewodnictwa JKM dzierżawcy perstuńskiem i berznickiemu panu Hrehorowi Masalskiemu arendować raczył rozkazać natenczas tu jeziora na tem regestrze $pisawszy panu podano przez mię Lawryna Woynę podskarbiego dwornego roku 1569 w dzień św. Michała, wyd. K. O. Falk, „Acta Baltico-Slavica”, t. X, 1976, s. 89-179, s. 168-169.
89 К. Barszczewska, J. Głuszkowska, T. Jasińska, Е. Smułkowa, Słownik nazw terenowych północno-wschodniej Polski, Warszawa 1992, s. 147. Autorki łączą nazwę Hwozna Z rzeczownikiem gwozd.
Перевод на русский (машинный)
Этот тип сигналов: в Ясеновке, Крипне», а также в окрестностях Кулеш- -Chobotek и Мор. Также в случае крипнянского сигнала, который был расположен на пути к Długenka, около 300 м от часовни ранее были обломки, кирпич, известняк, но эти остатки были демонтированы. Исследования на ведущем Signal даже дали отрицательный эффект.
Исследования также охватывали территорию сельскохозяйственного поселения, недалеко от дамб через поток Водзиловка. Также в этом районе не было найдено следов охотничьего двора, ни в виде останков местности, ни в поверхностном археологическом материале. Было установлено, что это поселение возникло в 1569 году на землях, исторически принадлежащих королевскому двору Кнышинского.82. На мельнике Якубе еще в 1569 г. возводили столярный труд, что не без значения с учетом строительных потребностей королевского двора. Инвентарь 19 июня 1561 г. упоминал о мельнице на реке Водзиувке на один круг, с которой каждый год платят 2 гр. 1, а с фольши 12. Вспоминая тогда, что Петр Хружский83. В 1564 году все еще функционировал мельница (старая), дающая доход 2 копейки гр, а фолуш гр 12. О лесопилке не упоминается84. Однако еще в том же 1564 году началось строительство: староста пруд начал копать на реке Водзиловке, которую еще не закончил, на которой хочет построить г. староста мельница терты. В чем нужно учение JKM, потому что г. староста говорит, что это все 50 копей, округ пилы должен стоить и должен быть из этого мельница. Планы Dywładczychowskiego в конечном итоге Мельник Блашек с Матисом а что показывали письма 2 покойников один для разрешения на строительство, а другой после строительства на свободу от мер двух царей, для учета стоимости их строительства.81
А к тому же из-за малой воды на той же реке, в которой сохраняются свободы поменные мельники согласно посланию г. Дибовского. И такая свобода отсчета с этого года[15]69 должна быть им выдернута85. Однако в 1578 г. налог был уплачен только с 1 мельницы на реке Водзиловке86В люстрации 1616 г. упоминается о присвоении мельницы в Водиловке (только одному!) ближе к неопределенному человеку.
Интересно название резиденции. Водиловка, несомненно, связана с личным именем Вайдилас88Хотя в «Волковке» первоначально назывался вторичным именем Гвоздя, а сам лесной устье называлось Гвозная, посредством которой текла река Войдиловка, этот факт удивляет, потому что это была исключительная ситуация. Все почти другие пустынные места назывались от водотоков, здесь же у ручейка другое название, чем у жителей.
Может быть, она имеет какое-то отношение к имени зятя Ягайлы Войдылы? Мацей Стрыйковский так характеризует этого персонажа:
Был также Войдыл, простой крестьянин, пекарь у Ольгерда, и вот счастье принесло его наверх, вонючий,8789
Сноски
81 Информатор Станислав Топчевский, род. 1901 г., зам. Колония Грады, г. Кнышин.
82 АГАД Варшава, АСК, д., No К-11, К. 2.
83 Материалы для истории сельского хозяйства в Польше в XVI и XVII вв., изд. В. Хомятовский, Варшава 1876, стр. 244.
84 В. Хомячков, op. cit., с. 282.
85 АГАД Варшава, АСК, д., No К-11, К. 17.
86 д. Яблоновский, Подляшье, ч. 3, с. 167.
87 Варшава, АСК, д. XLVI, No 149, К. 56.
88 Кнут-Олаф Фальк, публикуя, обращал внимание на существование в крымском лесу двух озер, ранее известных как Войднилис, сегодня Водильских в 3 км от Шурпили. Фальк писал: Форма Войднилис является близким отражением прототипа Вейдилинса, вероятно, от личного названия, как в древнерусском языке, так и в литовском языке. Режестр переписи озер Гродненского и Прорывного неводов, которые были в прошлом году 1568 придворными ЕКВ Анджея Дыбовского, а г-на Хрехора Смельницкого написаны. А когда эти неводоведение ЕКВ арендаторы Перстунского и Бернициального г-на Масальского отдавали приказы на озеро
89 К. Барщевская, Й. Глушковская, Т. Ясиньска, Е. Смолкова, Словарь полейных названий северо-восточной Польши, Варшава 1992, стр. 147. Авторы связывают название Hwozna с существительным gwozd.