Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 21, с. 36-37

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 21 из 338

С. 36-37

Оригинал (по-польски)

Ostęp Hwozdny, w którym według Łuczynica miał znajdować się dwór myśliwski wielkich książąt litewskich wspominają również inne źródła. Revizja puść i perechodov zverinnych v Velikim Knjażestve Litovskom z 1559 r. dokonana przez Grzegorza Wołłowicza opisująca ostępy puszczańskie, jako drugi wymieniała ostup Hvozdnaja — posred toho ostupu rećka Vodilovka idet ze vschoda na zachod. Okazuje się, że w 1556 r. starosta knyszyński Piotr Chwalczewski osadził na skraju tego ostępu wsie Czarna (dziś Milewskie) i Szaflew (dziś Zofiówka), które swoimi gruntami zajęły w części terytorium tego ostępu: Pod tym ostupom sela га p. Piotra Falicovskoho starosty knyśinskago novo osażonyje, ёоти tri leta. Na imja selo Cornaja, zemjany Cornevskimi osażeno, kotoryje prodavżi imenećka i oselosti svoi v Mazovsach, tut v toj puśći JKM oseli i teper meśkajući, povinnosti takie jako inśie ludi tjaglye polnjat. Drugoje selo Saflev, kotoroho sela voloki koncami svoimi pod вату] ostup prilegli65.

Inną charakterystyczną informacją, którą przekazał w swej relacji Łuczynic był fakt, że dwór w Wodziłówce spłonął w l. 1493-1501, kdy p. Mikolaj Radiwil Belsk derżał, v tot ćas kak eśćo podcasim byl u КЛМ i tot dvor byl sgorel. Mikołaj Radziwiłł po raz pierwszy namiestnikiem bielskim został po 11 IX 1493 r., a 27 VIII 1501 r. na tym stanowisku spotykamy już Jana Zabrzezińskiego66. Przyczyn pożaru nie znamy, może był jedynie dziełem przypadku.

Odbudowa dworu dokonana została przez ówczesnego dzierżawcę bielskiego — Mikołaja Radziwiłła, bowiem ten właściciel Państwa Goniądzko-Rajgrodzkiego zagarnąwszy później po 1509 r. tę część hospodarskiej puszczy bielskiej i sąsiedniej grodzieńskiej — jak twierdzili świadkowie — miał nakazać dwór w Wodziłówce zniszczyć i wybudował inny dwór, w innym miejscu nad Sokołdą. I. Łuczynic, a także i inni świadkowie procesu w 1536 r. stwierdzali, że pozostały wyraźne ślady po dworze, rumowiska pieców świetlicznych itp. Rodzi się pytanie: Czy odbudowywany po pożarze ok. 1500 r. dworzec myśliwski był dokładnie w tym samym miejscu, czy w innym? O widocznych zgliszczach którego z nich wspominali świadkowie — spalonego ok. 1500 r., czy zniszczonego przez Mikołaja Radziwiłła ok. 1509 r.?

W źródłach historycznych zwraca uwagę częste pojawianie się wzmianek o miejscu położonym przy ujściu Sokołdki do бирта 67. Miały tam być okoły, czyli stajnie, co pewnie było uwarunkowane licznymi łąkami nadrzecznymi dostarczającymi pożywienia stadninie końskiej, połączone Witoldową Drogą z Wodziłówką. Najwidoczniej przybywający na polowania pozostawiali tam konie na popas. Też tam — nad Sokołdką Mikołaj Radziwiłł na pocz. XVI stulecia zbudował kolejny dwór myśliwski, po spaleniu Wodziłówki. Dworzec Sokołdka istniał na terenie dzisiejszej miejscowości Jurowceć68, 15 I 1533 r. Jan Mikołajewicz Radziwiłł podczaszy wielkoksiążęcy, w Sokolke kwitował ihumena supraskiego z 1 kopy gr za pozwolenie zbudowania młyna w Topilcu69. W trakcie procesu z Radziwiłłami dowiadujemy się o kolejach losu tego terenu. W dokumencie uposażeniowym plebana w Dobrzyniewie Kościelnym wystawionym w Goniądzu 9 VI 1519 r. czytamy, że dziesięcinę m.in. miał opłacać ze swoich ról Łukasz Kurzeniecki, wójt dobrzyniewskiS70. 20 М 1505 r. Maksim Kostenowicz sprzedał klasztorowi supraskiemu, za zgodą namiestnika suraskiego Marcina Gasztołda swoją ojczystą i dziadzizną sianożęć za rzeką Supraślą. Musiała się ona znajdować w sąsiedztwie miejsca po okołach wielkoksiążęcych71, bo 28 II 1532 r. Zygmunt I stwierdzał, że wójt dobrzyniewski Łukasz bezprawnie wstępował w granice terenów monasteru supraskiego72, W 1536 r. do dzierżawcy knyszyńskiego Aleksandra Chodkiewicza dotarły zeznania świadków. Jeden z nich bartnik Ołtuch z Plosek pod Bielskiem, który wcześniej łaźnię swoją miał u okołów u zbiegu Sokołdki i Supraśli twierdził, że odebrał mu ją Mikołaj Radziwiłł, każąc płacić podatki do Goniądza. Tyi okoly i lazniśca p. voevoda vojtu dobrenevskomu, Lukasu otdal na zemjanstvo, i teper znaki, gde okoly byli i est togo velikij znak, niśli mnogo, i pole rozrobleno, nedaleko puści gorodenskoj, pod ostupom Vasilkovom. Gajewnik suraski Kuźma Kostenowicz (brat Maksima?) powiedział, że także posiadał łaźnię nad Suprasślą, tam, gdzie obecnie Łukasz Kurzeniecki, wójt dobrzyniewski domom

Сноски

65 Revizja puść i perechodov zverinych v byvsem Velikom Knjażestve Litovskom, s presovokupleniem gramot i privilegii na vchody v puści i na zemli, sostavlennaja starostoju mstibogovskim С. В. Volovićcem v 1559 godu, Vilna 1867, s. 33.

66 Urzędnicy podlascy, s. 59.

67 p, Czyżewski, Dzieje Sokołdki w XIV-XVIII w., „Białostocczyzna” 1997, nr 1(45), s. 117-122.

68 Archiwum Parafii Rzymskokatolickiej [dalej cyt. APRz] Dobrzyniewo Kościelne, Index parochiae dobrzynieviensis z 1638 r. wymieniał: Jórowce alias Sokolka.

69 Modest (Strelbickij) archimandryta, Suprasl'skij blagoveśćenskij monastyr”, „Vestnik Zapadnoj Rossii”, ks. 1 za 1867 r., Vilna 1865-1867, nr 9, s. 21-22.

70 APRz Dobrzyniewo Kościelne, Dokument perg. uposażenia plebana dobrzyniewskiego wystawiony 9 VI 1519 r. w Goniądzu.

71 Modest, nr 1, s. 5-6.

72 Ap Kraków, Archiwum Młynowskie Chodkiewiczów, nr 36 [dalej cyt. AMCHh].

Перевод на русский (машинный)

Гвоздь, в котором, по словам Лучинца, должен был находиться королевский двор великих литовских князей. Обзор отпусти и перешедшие кверны в Великом Княжестве Литовском с 1559 года, описывающий оступы Пустыни, как второе место в списке. На имя села Корнаева, заселенного землями Корневских, которые продавали имение и подсолнуху своих в Мазовии, здесь же в этой постановке JKM осела и тепер плескались, обязанности такие как инши народы т.е. польняки. Другое село Сафлевы, кочевники65.

Еще одной характерной информацией, которую он передал в своем сообщении Лужнич, был тот факт, что королевский двор в Водиловке сгорел в 1. 1493-1501 годах, когда г. Николай Радивиль Бельский дергался, в то время как как как он был у и тот двор был сгоревшим.66Причина пожара неизвестна, возможно, это просто случайность.

Реконструкция королевского двора была проведена тогдашним королевским арендатором Николаем Радзивиллом, потому что этот владелец государства Гонидско-Райгородского, который позже после 1509 года занял эту часть белорусской и соседней гродненской лужицкой как утверждали очевидцы должен был приказать королевскому двору в Водиловке уничтожить и построить другой двор. 1509 год?

В исторических источниках обращает на себя внимание частое появление упоминания о месте, расположенном у устья Соколдыки до бирта67. Там должны были быть окулы, то есть конюшни, что, вероятно, было обусловлено многочисленными приморскими лугами, снабжающими конюшню, соединенной Витовтовой дорогой с Водиловкой. По-видимому, прибывшие на охоту лошади там оставляли на попас. Также там над Соколкой Николай Радзивилл нач. XVI века построил еще один королевский двор для охоты.6815 и 1533 Ян Николаевич Радзивилл великокняжеский, в Сокольке расписывал супрасского игумена из 1 копья гр. с разрешения на строительство мельницы в Топильце69. Во время процесса с Радзивиллами мы узнаем о рельсах судьбы этой местности. В документе об устройстве плебана в Добржине церковном, выставленном в Гонидзе 9 июня 1519 г., говорится, что десятую часть, среди прочего, должен был платить за свои роли Лукаш Курзенецкий, войт ДобреневскийS70. 20 М. 1505 г. Максим Костенович продал Супраскому монастырю, с разрешения сураского наместника Мартина Гастольда, свою родную и дедушку сеножу за рекой Супрасло. Она должна была находиться в непосредственной близости от места по окрестностям великокняжеских7128 февраля 1532 года Сигизмунд I констатировал, что войт Добрыневский Лукаш незаконно проникал в пределы Супрасского монастыря.72В 1536 г. к арендатору Кнышинского Александру Ходкевичу пришли показания свидетелей. Один из них бартник Олтух из Плосек под Бельском, который ранее имел свою баню у окольцев на стыке Соколдки и Супрасли утверждал, что его забрал Николай Радзивилл, заставляя платить налоги в Гоножу. Сураский гаевник Кузьма Костенович (брат Максима?) сказал, что у него также была баня над Супраслём, там, где сейчас Лукаш Курзенецкий, войт Добрыневский дом.

Сноски

65 Ревизия впускных и переходов звериных в быв Великом Княжестве Литовском, с предвыборным поучением грамоты и привилегий на входы в пущах и на землю, составленная мстибоговскому староству С. В. Волковичем в 1559 году, Вильна 1867, с. 33.

66 Чиновников, С. 59.

67 П. Чижевский, История Соколды в XIV-XVIII вв., «Белостокичина», 1997, No 1(45), с. 117-122.

68 В архиве Римско-католической приходской церкви (Aprz) Добронравно церковное, Index parochiae dobrzynieviensis от 1638 г. упоминается: Jórowce alias Sokolka.

69 Модест (Стрельбицкий) архимандрит, Супрасльский Благовестенский монастырь», «Вестник Западной России», т. 1 за 1867 г., Вильнюс 1865-1867, No 9, с. 21-22.

70 APRz Dobrzynievo Cercielne, Документ о заработной плате Добренёвского плебана, выданный 9 июня 1519 г. в Гонидзе.

71 Модест, No 1, с. 5-6.

72 Мельниковские архивы Ходкевичей, No 36 (Amchh).